બીજાને ઠંડી ન લાગે, પણ તમને લાગે છે? શરીરમાં આ 3 પોષક તત્ત્વોની ઉણપ તો નથી ને?

શું તમને બીજા લોકો કરતાં વધુ ઠંડી લાગે છે? AC ચાલુ થતાં જ સ્વેટર પહેરવું પડે છે અથવા સામાન્ય તાપમાનમાં પણ હાથ-પગ ઠંડા રહે છે? જો તમને વારંવાર ઠંડી લાગતી હોય, તો તેની પાછળ વિટામિન B12ની ઉણપ, વિટામિન B9ની અછત અથવા આયર્નની ઉણપ સહિતનાં વિવિધ કારણો હોઈ શકે છે. શરીરમાં આયર્ન અથવા વિટામિન B12 અને B9ની ઉણપને કારણે એનિમિયા થઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં શરીરના પેશીઓ સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવાની ક્ષમતા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. જોકે, વારંવાર ઠંડી લાગવી એ માત્ર વિટામિનની ઉણપનું જ લક્ષણ નથી. થાઇરોઇડની સમસ્યા, ઓછું વજન અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પણ તેનું કારણ બની શકે છે. ચાલો જાણીએ કે વધુ ઠંડી લાગવાનાં સંભવિત કારણો શું છે, વિટામિન B12, B9 અને આયર્નની ઉણપનાં લક્ષણો કયાં છે અને આ સમસ્યા થાય તો શું કરવું જોઈએ.

1. વિટામિન B12ની ઉણપથી વધુ ઠંડી લાગી શકે છે

વિટામિન B12 શરીરમાં લાલ રક્તકણોના નિર્માણ અને નર્વસ સિસ્ટમની યોગ્ય કામગીરી માટે જરૂરી છે. તેની ઉણપને કારણે મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયા થઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં લાલ રક્તકણો અસામાન્ય રીતે મોટા બને છે અને તેમની સામાન્ય કામગીરી પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

જ્યારે એનિમિયાને કારણે હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઘટે છે, ત્યારે શરીરના વિવિધ ભાગો સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. પરિણામે થાક, નબળાઈ, ચક્કર આવવા અને ઠંડી વધુ લાગવા જેવી સમસ્યાઓ અનુભવાઈ શકે છે.

વિટામિન B12ની ઉણપનાં સંભવિત લક્ષણો:

• સતત થાક અને નબળાઈ

• ચક્કર આવવા અથવા માથાનો દુખાવો

• શ્વાસ ચઢવો અથવા હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવા

• હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી અથવા સુન્નપણું

• યાદશક્તિ અને એકાગ્રતામાં મુશ્કેલી

• જીભમાં બળતરા અથવા મોઢામાં ચાંદાં

વિટામિન B12 કયા ખોરાકમાંથી મળે છે?

દૂધ, દહીં, ઈંડાં, માછલી, માંસ અને વિટામિન B12 ઉમેરેલા ફોર્ટિફાઇડ ખાદ્ય પદાર્થો તેના સ્રોત છે. શાકાહારી અને સંપૂર્ણ વેગન આહાર લેતા લોકોએ B12ના પૂરતા પ્રમાણ માટે ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. ઉણપની પુષ્ટિ થાય તો ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે સપ્લિમેન્ટ અથવા અન્ય સારવારની જરૂર પડી શકે છે.

2. વિટામિન B9 (ફોલેટ)ની ઉણપનાં લક્ષણો

વિટામિન B9, જેને ફોલેટ કહેવામાં આવે છે, તે DNAના નિર્માણ અને લાલ રક્તકણો બનાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. શરીરમાં ફોલેટની ઉણપને કારણે પણ મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયા થઈ શકે છે.

આ સ્થિતિમાં થાક, નબળાઈ, ચક્કર આવવા અને શ્વાસ ચઢવા જેવી તકલીફો થઈ શકે છે. એનિમિયા ધરાવતી વ્યક્તિને ઠંડી વધુ લાગવાની સમસ્યા પણ થઈ શકે છે.

વિટામિન B9 મેળવવા માટે શું ખાવું?

• પાલક અને અન્ય લીલાં પાંદડાવાળાં શાકભાજી

• મસૂર, ચણા અને અન્ય કઠોળ

• નારંગી સહિતનાં કેટલાક ફળો

• ફોલિક એસિડ ઉમેરેલા ફોર્ટિફાઇડ અનાજ

સંતુલિત આહાર ફોલેટની જરૂરિયાત પૂરી કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. ઉણપની શંકા હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે તપાસ કરાવવી જોઈએ.

3. આયર્નની ઉણપથી હાથ-પગ ઠંડા રહે છે?

આયર્ન વિટામિન નહીં, પરંતુ શરીર માટે જરૂરી ખનિજ છે. તે હિમોગ્લોબિન બનાવવામાં મદદ કરે છે. હિમોગ્લોબિન લાલ રક્તકણોમાં રહેલું પ્રોટીન છે, જે ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજનને શરીરના વિવિધ ભાગો સુધી પહોંચાડે છે.

શરીરમાં આયર્નની ઉણપ થાય તો હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે અને આયર્નની ઉણપથી થતો એનિમિયા થઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં સતત થાક, નબળાઈ અને હાથ-પગ ઠંડા રહેવા જેવી તકલીફો અનુભવાઈ શકે છે.

આયર્નની ઉણપનાં સામાન્ય લક્ષણો:

• સતત થાક અને ઊર્જાની કમી

• હાથ-પગ ઠંડા રહેવા

• ચક્કર આવવા

• શ્વાસ ચઢવો

• ત્વચા ફિક્કી દેખાવવી

• હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવા

આયર્ન કયા ખોરાકમાંથી મળે છે?

દાળ, ચણા, કઠોળ, લીલાં પાંદડાવાળાં શાકભાજી, આયર્ન ઉમેરેલા અનાજ અને માંસ આયર્નના સ્રોત છે. વનસ્પતિ આધારિત આયર્નનું શોષણ સુધારવા માટે તેની સાથે વિટામિન C ધરાવતાં ખાદ્ય પદાર્થો, જેમ કે લીંબુ અને આમળાં, લઈ શકાય છે.

ડૉક્ટરની સલાહ વિના આયર્નની ગોળીઓ લેવી નહીં. આયર્નની વધુ માત્રા નુકસાનકારક બની શકે છે અને એનિમિયાનાં અલગ-અલગ કારણોની સારવાર પણ અલગ હોઈ શકે છે.

4. વારંવાર ઠંડી લાગવાનાં અન્ય કારણો

વિટામિન B12, B9 અથવા આયર્નની ઉણપ ઉપરાંત પણ વારંવાર ઠંડી લાગવાનાં કારણો હોઈ શકે છે.

• થાઇરોઇડની ઓછી કામગીરી: હાઇપોથાઇરોઇડિઝમમાં શરીરની ચયાપચય પ્રક્રિયા ધીમી પડી શકે છે, જેના કારણે ઠંડી વધુ લાગી શકે છે.

• શરીરનું ઓછું વજન: શરીરમાં ચરબીનું પ્રમાણ ઓછું હોય તો ગરમી જાળવી રાખવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.

• લોહીનું નબળું પરિભ્રમણ: ખાસ કરીને હાથ અને પગ ઠંડા રહેવાની સમસ્યા થઈ શકે છે.

• અપૂરતો આહાર: શરીરને પૂરતી ઊર્જા અને પોષક તત્ત્વો ન મળવાથી નબળાઈ અનુભવાઈ શકે છે.

તેથી, વારંવાર ઠંડી લાગતી હોય તો માત્ર વિટામિનની ઉણપ માનીને જાતે દવાઓ લેવાને બદલે તેનું મૂળ કારણ જાણવું જરૂરી છે.

5. વારંવાર ઠંડી લાગે તો કઈ તપાસ કરાવવી?

જો તમને સામાન્ય તાપમાનમાં પણ સતત ઠંડી લાગે અથવા તેની સાથે થાક, નબળાઈ, ચક્કર કે શ્વાસ ચઢવા જેવાં લક્ષણો હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લો.

તમારા લક્ષણો અને તબીબી ઇતિહાસ પ્રમાણે ડૉક્ટર નીચેની તપાસ કરાવવાનું સૂચવી શકે છે:

• CBC (Complete Blood Count): લોહીના કોષો અને હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ તપાસવા.

• વિટામિન B12 અને ફોલેટ ટેસ્ટ: આ પોષક તત્ત્વોની ઉણપની તપાસ માટે.

• આયર્નની સ્થિતિની તપાસ: જરૂરિયાત પ્રમાણે ફેરિટિન અને અન્ય આયર્ન ટેસ્ટ.

• થાઇરોઇડ ટેસ્ટ: થાઇરોઇડની કામગીરી તપાસવા.

દરેક વ્યક્તિને બધી જ તપાસની જરૂર પડે એવું નથી. કઈ તપાસ કરાવવી તે ડૉક્ટર નક્કી કરશે.

ઠંડી વધુ લાગતી હોય તો આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો

સંતુલિત આહાર લો, પૂરતી ઊંઘ મેળવો, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરો અને હવામાન પ્રમાણે કપડાં પહેરો. વિટામિન કે આયર્નની ઉણપની શંકા હોય તો તપાસ કરાવીને યોગ્ય સારવાર લો. જો ઠંડી લાગવાની સાથે છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ અથવા બેભાન થવા જેવાં લક્ષણો દેખાય, તો તાત્કાલિક તબીબી મદદ મેળવો.

મહત્ત્વની વાત: વારંવાર ઠંડી લાગવી એ કોઈ ચોક્કસ વિટામિનની ઉણપનું નિદાન નથી. સાચું કારણ જાણવા માટે લક્ષણો, તબીબી તપાસ અને જરૂર પડે તો લેબોરેટરી ટેસ્ટ જરૂરી છે.