શું તમારા પગની ધમનીઓમાં છે બ્લોકેજ? હાથ-પગના BPની આ ગણતરી આપી શકે છે મોટો સંકેત

Leg Blood Pressure પણ સ્વાસ્થ્ય અંગે મહત્વની માહિતી આપી શકે છે. ખાસ કરીને હાથ અને પગના બ્લડ પ્રેશરની સરખામણીથી પગની ધમનીઓમાં લોહીનો પ્રવાહ યોગ્ય છે કે નહીં તેની પ્રાથમિક માહિતી મળી શકે છે. આ માટે કરવામાં આવતી તપાસને Ankle-Brachial Index (ABI) Test કહેવામાં આવે છે. ABI Testનો ઉપયોગ ખાસ કરીને Peripheral Artery Disease (PAD) જેવી ધમની સંબંધિત સમસ્યાના મૂલ્યાંકન માટે કરવામાં આવે છે. જોકે, માત્ર ઘરે બ્લડ પ્રેશર માપવાથી શરીરમાં બ્લોકેજનું ચોક્કસ નિદાન કરી શકાતું નથી.

પગનું બ્લડ પ્રેશર કેમ માપવામાં આવે છે?

સામાન્ય રીતે બ્લડ પ્રેશર હાથ પર માપવામાં આવે છે. પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિમાં હાથ અને પગના સિસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશર વચ્ચેનો તફાવત પગની ધમનીઓમાં લોહીના પ્રવાહ અંગે સંકેત આપી શકે છે. જો પગમાં લોહીનો પ્રવાહ ઓછો હોય, તો Peripheral Artery Disease અથવા ધમનીમાં સંકોચનની શક્યતા તપાસવામાં આવી શકે છે. એટલે જ ડૉક્ટરો જરૂરિયાત મુજબ ABI Testનો ઉપયોગ કરે છે.

ABI Test શું છે?

Ankle-Brachial Index (ABI) એ પગની ઘૂંટી અને હાથના સિસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશરની સરખામણી કરતું માપ છે.

સરળ ગણતરી:

ABI = ઘૂંટીનું સિસ્ટોલિક BP ÷ હાથનું સિસ્ટોલિક BP

ઉદાહરણ તરીકે, જો ઘૂંટીનું સિસ્ટોલિક BP 120 mmHg અને હાથનું સિસ્ટોલિક BP 130 mmHg હોય, તો ABI લગભગ 0.92 થાય છે.

આ ગણતરીમાં મુખ્યત્વે સિસ્ટોલિક એટલે કે ઉપરનું બ્લડ પ્રેશર ઉપયોગમાં લેવાય છે.

ઘરે પગનું બ્લડ પ્રેશર કેવી રીતે માપવું?

ઘરે હાથનું BP માપવું સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ પગનું BP માપવાની રીત અલગ હોઈ શકે છે. યોગ્ય કફ, યોગ્ય સ્થાન અને યોગ્ય ટેકનિક ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.

પ્રાથમિક રીતે:

1. થોડો સમય આરામ કર્યા બાદ હાથનું બ્લડ પ્રેશર માપો.
2. હાથનું સિસ્ટોલિક BP નોંધો.
3. પગની ઘૂંટી પાસે યોગ્ય કફ લગાવીને રીડિંગ લેવામાં આવે છે.
4. પગનું સિસ્ટોલિક BP નોંધો.
5. બંને રીડિંગના આધારે ABIની ગણતરી કરી શકાય છે.

ધ્યાન રાખો: સામાન્ય ઘરેલું BP મશીનથી પગનું રીડિંગ લેવું ક્લિનિકલ ABI Testનો સંપૂર્ણ વિકલ્પ નથી. ખોટી કફ સાઇઝ, કફની સ્થિતિ અથવા માપવાની ટેકનિકને કારણે પરિણામમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.

ABI રિપોર્ટમાં કયા આંકડા મહત્વના છે?

ABIનું મૂલ્ય પગની ધમનીઓમાં લોહીના પ્રવાહ અંગે પ્રાથમિક માહિતી આપી શકે છે.

સામાન્ય રીતે:

• 1.0થી 1.3: સામાન્ય રેન્જ સાથે સુસંગત હોઈ શકે છે.
• 0.9થી ઓછું: પગની ધમનીઓમાં લોહીનો પ્રવાહ ઓછો હોવાની શક્યતા, જેના માટે Peripheral Artery Diseaseની તપાસ જરૂરી બની શકે છે.
• 1.4થી વધુ: ધમનીઓ કઠણ અથવા ઓછું સંકોચાઈ શકે તેવી સ્થિતિ તરફ સંકેત આપી શકે છે.

આ આંકડાઓને વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિના સંદર્ભમાં ડૉક્ટર દ્વારા સમજવા જરૂરી છે.

પગનું બ્લડ પ્રેશર ઓછું હોય તો શું તેનો અર્થ બ્લોકેજ છે?

જરૂરી નથી. પગનું BP હાથ કરતાં ઓછું આવવું માત્ર એક રીડિંગના આધારે બ્લોકેજ સાબિત કરતું નથી. BP માપવાની રીત, કફનું કદ, શરીરની સ્થિતિ અને મશીન સહિત અનેક પરિબળો રીડિંગને અસર કરી શકે છે. પરંતુ જો વારંવાર પગનું BP ઓછું આવે અને સાથે ચાલતી વખતે પગમાં દુખાવો, પગમાં ઠંડક, સુન્નપણું, નબળાઈ અથવા ઘા મોડા ભરાવા જેવા લક્ષણો જોવા મળે, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

બ્લોકેજની તપાસ માટે આગળ કયો ટેસ્ટ થઈ શકે?

જો ABI અથવા અન્ય તપાસમાં ધમની સંબંધિત સમસ્યાની શંકા થાય, તો ડૉક્ટર વધુ તપાસની સલાહ આપી શકે છે. તેમાં ક્લિનિકલ ABI Test, Doppler Ultrasound અથવા જરૂરિયાત મુજબ અન્ય વેસ્ક્યુલર તપાસ સામેલ હોઈ શકે છે. તેથી ઘરે લીધેલા BP રીડિંગને અંતિમ નિદાન ન માનવું.

Bottom Line: ઘરે BP માપો, પરંતુ જાતે નિદાન ન કરો

હાથ અને પગના બ્લડ પ્રેશરની સરખામણીથી પગની ધમનીઓમાં લોહીના પ્રવાહ અંગે પ્રાથમિક સંકેત મળી શકે છે અને ABI Test Peripheral Artery Diseaseના મૂલ્યાંકનમાં ઉપયોગી છે. પરંતુ માત્ર ઘરેલું BP રીડિંગ જોઈને બ્લોકેજ છે કે નથી તેનો નિર્ણય ન લેવો. અસામાન્ય રીડિંગ અથવા લક્ષણો હોય તો ડૉક્ટર પાસે યોગ્ય તપાસ કરાવવી સૌથી સુરક્ષિત રસ્તો છે. ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ માત્ર સામાન્ય આરોગ્ય માહિતી માટે છે અને તબીબી નિદાનનો વિકલ્પ નથી. બ્લડ પ્રેશર અથવા ABIના અસામાન્ય રીડિંગ, સતત લક્ષણો અથવા ધમની સંબંધિત સમસ્યાની શંકા હોય તો યોગ્ય તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ લો.