માસ્કના ખોટા ઉપયોગથી થશે ગંભીર નુકશાન

દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પ્રદૂષણનું સ્તર સતત વધી રહ્યું છે, જેના કારણે નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસર પડી રહી છે. વાયુ પ્રદૂષણથી બચવા માટે માસ્કનો ઉપયોગ વધ્યો છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી માસ્ક પહેરવાથી ઘણી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. આ સંદર્ભે નોઈડાના CHC ભાંગેલના વરિષ્ઠ મેડિકલ ઓફિસર અને ગાયનેકોલોજી નિષ્ણાત ડૉ. મીરા પાઠક જણાવી કેટલીક ઉપયોગી બાબતો. ડો.મીરા પાઠકે જણાવ્યું હતું કે જો આપણે વાયુ પ્રદુષણથી રક્ષણ માટે માસ્કનો ઉપયોગ કરતા હોઈએ તો યોગ્ય માસ્કની પસંદગી કરવી જોઈએ. ફિલ્ટર સાથેના N95, N99 અથવા KN99 માસ્ક પ્રદૂષણ સામે રક્ષણ આપવા માટે સૌથી અસરકારક છે. તેમણે કહ્યું કે સર્જિકલ માસ્ક પ્રદૂષણથી બચવા માટે નકામા સાબિત થાય છે, કારણ કે તે પ્રદૂષણના કણોને સંપૂર્ણપણે બ્લોક કરવામાં સક્ષમ નથી.

ડો.પાઠકે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લાંબા સમય સુધી માસ્કનો ઉપયોગ કરવાથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે. તેમણે કહ્યું કે જો માસ્ક ખૂબ ચુસ્ત હોય તો શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને એવા લોકો કે જેઓ પહેલાથી જ શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓ અથવા હૃદય રોગથી પીડિત છે. વધુમાં, જો માસ્ક ખૂબ ઢીલું હોય, તો તે હવાને યોગ્ય રીતે ફિલ્ટર કરી શકતું નથી અને સુરક્ષાની ખોટી સમજ આપી શકે છે.
તેમણે કહ્યું કે જો તમે લાંબા સમય સુધી માસ્ક પહેરતા રહેશો તો માસ્કના પટ્ટા ચહેરા પર દબાણના નિશાન અને કાનમાં બળતરા પેદા કરી શકે છે. આ સાથે માસ્કનો સતત ઉપયોગ કરવાથી પરસેવા અને ગરમીને કારણે ચહેરા પર ફોલ્લીઓ થઈ શકે છે, જેને 'માસ્કને' કહેવામાં આવે છે.

ડો.મીરા પાઠકે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જો સમયસર માસ્ક બદલવામાં ન આવે તો તે ચેપનું સ્ત્રોત બની શકે છે. તેમણે સૂચન કર્યું કે માસ્ક 20 થી 40 કલાકની વચ્ચે બદલવો જોઈએ, જેથી ચેપથી બચી શકાય. આ ઉપરાંત, તેમણે કહ્યું કે કેટલાક લોકો જેમને માનસિક સમસ્યાઓ છે, જેઓ નર્વસનેસનો શિકાર છે, તેઓ માસ્ક પહેર્યા પછી ચિંતા અનુભવી શકે છે. તે ક્લોસ્ટ્રોફોબિક અનુભવી શકે છે.

પ્રદૂષણ દરમિયાન, લોકો ઘણીવાર તેમના ચહેરા પર રૂમાલ બાંધતા જોવા મળે છે. આ અંગે ડો.પાઠકે જણાવ્યું હતું કે, રૂમાલ બાંધવાથી પ્રદુષણથી રક્ષણમાં બહુ ફરક પડતો નથી. પ્રદુષકો ગેસના રૂપમાં હોય છે અને રૂમાલ બાંધ્યા પછી પણ તે શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે. તે જ સમયે, PM 2.5 જેવા પાર્ટિક્યુલેટ મેટર, જે ખૂબ જ ઝીણા છે, તેને રૂમાલથી રોકી શકાતું નથી. તેમણે કહ્યું કે PM 2.5 નું કદ માનવ વાળ કરતાં 30 ગણું નાનું છે અને આ પ્રદૂષકો શ્વાસ દ્વારા સીધા ફેફસાંમાં પહોંચી શકે છે અને લોહીના પ્રવાહમાં પણ પ્રવેશી શકે છે, જે સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસરો કરી શકે છે. ડૉ.મીરા પાઠકે PM 2.5 વિશે ખાસ ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ પ્રદૂષિત કણો માત્ર ફેફસાં માટે જ ખતરનાક નથી, પરંતુ તે કેન્સર અને પૂર્વ-કેન્સર જેવી સ્થિતિનું કારણ પણ બની શકે છે. પીએમ 2.5 ના વધુ પડતા સંપર્કમાં શરીરમાં ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

--IANS