હંટાવાયરસનો નવો ખતરો: ભારત હાઈ-એલર્ટ પર

Hantavirus Alert: કોરોનાકાળ બાદ હવે વિશ્વ પર ‘હંટાવાયરસ’ (Hantavirus) નામના નવા જોખમે દસ્તક દીધી છે. તાજેતરમાં એમવી હોડિયન્સ ક્રુઝ શિપ પર આ વાયરસનો પ્રકોપ જોવા મળ્યો છે, જેમાં કેટલાક મુસાફરોના મોત થયાના અહેવાલો છે. આ ઘટના બાદ વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) એ વૈશ્વિક સ્તરે ચેતવણી જાહેર કરી છે. ભારતે પણ તકેદારીના પગલાં રૂપે પોતાની ઉચ્ચ-સ્તરીય બાયોસર્વેલન્સ સિસ્ટમને સક્રિય કરી છે, કારણ કે આ ક્રુઝમાં ભારતીય નાગરિકો પણ સવાર હતા.

ભારતીય નાગરિકો ક્વોરેન્ટાઇનમાં: દૂતાવાસની સતર્કતા
સ્પેનમાં સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસે પુષ્ટિ કરી છે કે ક્રુઝ પર સવાર બે ભારતીય નાગરિકોને હાલમાં નેધરલેન્ડ ખાતે આરોગ્ય સુરક્ષા પ્રોટોકોલ હેઠળ ખસેડવામાં આવ્યા છે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે હાલ આ બંને નાગરિકોમાં વાયરસના કોઈ લક્ષણો જોવા મળ્યા નથી. વાયરસના ઇન્ક્યુબેશન પિરિયડને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતીના ભાગરૂપે તેમને 45 દિવસ સુધી સખત નિરીક્ષણ હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે. ભારત સરકાર આ બાબતે સતત આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓના સંપર્કમાં છે.

શું છે ‘એન્ડીઝ પ્રકાર’નો ખતરો?
સામાન્ય રીતે હંટાવાયરસ ઉંદરોના મળ, પેશાબ અથવા લાળના સંપર્ક દ્વારા મનુષ્યોમાં ફેલાય છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ વાયરસ એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતો નથી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિકો હાલમાં તેના ‘એન્ડીઝ’ (Andes) પ્રકારને લઈને ચિંતિત છે. નિષ્ણાતોના મતે, એન્ડીઝ સ્ટ્રેન માનવ-થી-માનવમાં ફેલાવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જો આ પ્રકારનો ફેલાવો થાય તો તે વૈશ્વિક મહામારીનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે, જેની ગંભીરતાને જોતા ભારત સરકારે આક્રમક બાયો-સુરક્ષા પગલાં લીધા છે.

ICMR ની 165 લેબ સક્રિય: ‘વાયરલ શીલ્ડ’ તૈયાર
ભારતીય તબીબી સંશોધન પરિષદ (ICMR) એ દેશમાં વાયરસના પ્રવેશને અટકાવવા માટે ‘વાયરલ શીલ્ડ’ સક્રિય કરી છે. આ અંતર્ગત દેશભરની ૧૬૫ વાયરસ સંશોધન અને નિદાન પ્રયોગશાળાઓ (VRDL) ને હાઈ-એલર્ટ પર મૂકવામાં આવી છે. આ પ્રયોગશાળાઓમાં વિદેશથી આવતા શંકાસ્પદ દર્દીઓના નમૂનાઓનું તાત્કાલિક પરીક્ષણ કરવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. કોરોનાની જેમ જ હંટાવાયરસની તપાસ માટે પણ RT-PCR ટેસ્ટનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જેમાં દર્દીના નમૂનામાંથી વાયરલ RNA કાઢીને તેની આનુવંશિક સામગ્રીનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. સરકાર જરૂર જણાયે વિદેશથી આવતા મુસાફરો માટે એરપોર્ટ પર થર્મલ સ્ક્રીનીંગ અને મેડિકલ ચેકઅપ ફરી શરૂ કરી શકે છે.

લક્ષણો અને સાવચેતી
આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, હંટાવાયરસના શરૂઆતી લક્ષણો સામાન્ય ફ્લૂ જેવા હોઈ શકે છે, જે નીચે મુજબ છે:
તીવ્ર તાવ અને માથાનો દુખાવો
સ્નાયુઓમાં અસહ્ય દુખાવો
પેટમાં દુખાવો, ઉબકા અને ઉલટી
શ્વસન સંબંધી તકલીફ (ગંભીર કિસ્સામાં)

ભારતની તૈયારીઓ પર નિષ્ણાતોનો મત
ભારતમાં હાલમાં હંટાવાયરસનો કોઈ કેસ નથી તે આશ્વાસન આપનારી બાબત છે, પરંતુ આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે ‘નિવારણ એ ઈલાજ કરતા બહેતર છે’. ICMR ના આ આયોજનબદ્ધ પગલાથી જો કોઈ કેસ ભારતમાં પ્રવેશે તો તેને શરૂઆતના તબક્કે જ અટકાવી શકાશે. જનતાને પણ સલાહ આપવામાં આવી છે કે તેઓ સ્વચ્છતા જાળવે અને ખાસ કરીને ઉંદરોનો ઉપદ્રવ હોય તેવી જગ્યાઓથી દૂર રહે. આમ, ગલ્ફ અને પશ્ચિમના દેશોમાં બગડતી સ્થિતિ વચ્ચે ભારત પોતાની આરોગ્ય સેવાઓને મજબૂત બનાવીને કોઈ પણ સંભવિત આર્થિક કે આરોગ્યલક્ષી કટોકટીનો સામનો કરવા તૈયાર જણાય છે. વડાપ્રધાન કાર્યાલય અને આરોગ્ય મંત્રાલય આ આખી સ્થિતિ પર દર કલાકે નજર રાખી રહ્યા છે.