મેડિકલ સ્ટોર પરથી કફ સિરપ ખરીદવું થશે મુશ્કેલ?

Cough Syrup News: જો તમે સામાન્ય ખાંસી અથવા શરદી માટે સીધા મેડિકલ સ્ટોર પરથી કફ સિરપ ખરીદતા હોવ તો હવે તમારે નવા નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. કેન્દ્ર સરકારના સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે કફ સિરપ અને અન્ય ઔષધીય સિરપના વેચાણને લઈને મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. નવા નિયમો મુજબ હવે ઘણા પ્રકારના કફ સિરપ ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના ખરીદી શકાશે નહીં.સરકારે ઔષધિ નિયમ 1945 (Drugs Rules, 1945)માં સુધારો કરીને કેટલીક સિરપ દવાઓના ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) વેચાણ પર નિયંત્રણ લાદ્યું છે.એટલે કે હવે દર્દીઓને લાયસન્સ ધરાવતા મેડિકલ સ્ટોર અથવા ફાર્મસીમાંથી કફ સિરપ ખરીદવા માટે રજિસ્ટર્ડ ડોક્ટરની પર્ચી રજૂ કરવી ફરજિયાત બનશે.સરકારનું માનવું છે કે આ પગલાથી દવાઓના દુરુપયોગને રોકવામાં અને દર્દીઓની સુરક્ષા વધારવામાં મદદ મળશે.

કફ સિરપને લઈને સરકારનું મોટું પગલું
દેશમાં દવાઓના દુરુપયોગને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકાર અને સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય દ્વારા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. લાંબા સમયથી કફ સિરપનો નશા તરીકે દુરુપયોગ થતો હોવાની ફરિયાદો સામે આવી રહી હતી.ખાસ કરીને કોડીન અથવા અન્ય નશાકારક તત્વો ધરાવતા કફ સિરપનો ગેરકાયદે ઉપયોગ વધી રહ્યો હતો.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને હવે આવા કફ સિરપના વેચાણ પર વધુ નિયંત્રણ લાવવાની તૈયારી શરૂ કરવામાં આવી છે.નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ કેટલાક કફ સિરપ માત્ર ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શનના આધારે જ ઉપલબ્ધ થશે.

નવો નિયમ અને અમલીકરણ
કેન્દ્રીય મંત્રાલયે 'ડ્રગ્સ (પાંચમો સુધારો) નિયમો, 2026' બહાર પાડ્યા છે.આ સુધારા અંતર્ગત 'શેડ્યૂલ K' માંથી 'સિરપ' શબ્દને દૂર કરવામાં આવ્યો છે, જેનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે હવે કોઈપણ સિરપ ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) વેચી શકાશે નહીં.જો કોઈ મેડિકલ સ્ટોર સંચાલક પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર સિરપનું વેચાણ કરતા પકડાશે, તો તેમની સામે કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને તેમનું લાયસન્સ પણ રદ કરી દેવામાં આવશે.

શા માટે લેવામાં આવ્યો નિર્ણય?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશના અનેક રાજ્યોમાં કફ સિરપના દુરુપયોગના કેસોમાં વધારો નોંધાયો છે.પોલીસ અને નાર્કોટિક્સ વિભાગ દ્વારા અનેક વખત ગેરકાયદે કફ સિરપના જથ્થા ઝડપવામાં આવ્યા છે.યુવાનોમાં નશાખોરીની વધતી પ્રવૃત્તિ પણ સરકાર માટે ચિંતાનો વિષય બની હતી. કેટલીક જગ્યાએ કફ સિરપને અન્ય નશીલા પદાર્થો સાથે મિક્સ કરીને તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા હતા.આ જ કારણોસર સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે દવાઓના વેચાણ અને વિતરણ પર વધુ કડક નિયંત્રણ લાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.તાજેતરના સમયમાં મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યોમાં કફ સિરપના સેવનથી બાળકોના મૃત્યુના દુખદ કિસ્સાઓ પ્રકાશમાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાઓએ સમગ્ર દેશમાં ચિંતા જગાવી હતી. આરોગ્ય સચિવ પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવના નેતૃત્વમાં દેશભરના 200થી વધુ આરોગ્ય અધિકારીઓની એક ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે દવાઓની ગુણવત્તા અને વેચાણમાં કોઈપણ સ્તરે બેદરકારી સહન કરવામાં આવશે નહીં.

કયા પ્રકારના કફ સિરપ પર લાગશે નિયંત્રણ?
દરેક પ્રકારના કફ સિરપ પર આ નિયમ લાગુ નહીં થાય. મુખ્યત્વે એવા કફ સિરપ કે જેમાં કોડીન અથવા અન્ય નિયંત્રિત તત્વો હોય છે, તેના વેચાણ માટે ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શનની જરૂર પડશે.સામાન્ય રીતે બજારમાં મળતા કેટલાક હળવા કફ સિરપ પર અગાઉની જેમ જ નિયમો લાગુ રહેશે. જોકે ચોક્કસ દવાઓની યાદી સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય અને ડ્રગ્સ કંટ્રોલ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવશે.

નાના ગામડાઓમાં પણ લાયસન્સ વગર વેચાણ નહીં
નવા નિયમોનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ એ છે કે હવે 1,000થી ઓછી વસ્તી ધરાવતા નાના ગામડાઓમાં પણ લાયસન્સ વગર કફ સિરપનું વેચાણ કરી શકાશે નહીં. અગાઉ કેટલાક વિસ્તારોમાં મળતી છૂટછાટોને હવે દૂર કરવામાં આવી છે. પરિણામે દેશભરમાં કફ સિરપના વેચાણ માટે એકસમાન નિયમો લાગુ થશે.

માત્ર અધિકૃત મેડિકલ સ્ટોર પરથી જ મળશે કફ સિરપ
નવા નિયમો અનુસાર હવે કફ સિરપનું વેચાણ અને વિતરણ માત્ર લાયસન્સ ધરાવતા મેડિકલ સ્ટોર અથવા ફાર્મસી દ્વારા જ થઈ શકશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ઔષધિ અને પ્રસાધન સામગ્રી અધિનિયમ 1940 તથા સંબંધિત નિયમો હેઠળ નિયંત્રિત કરવામાં આવશે. સરકારે દવા ઉત્પાદકો, વિતરકો અને ફાર્માસિસ્ટોને તમામ નિયમોનું કડક પાલન કરવાની સૂચના પણ આપી છે.

નવા નિયમ હેઠળ શું બદલાશે?
પ્રિસ્ક્રિપ્શન ફરજિયાત બનશે,ફાર્મસીમાંથી કોડીન આધારિત અથવા નિયંત્રિત કફ સિરપ ખરીદવા માટે ડૉક્ટરનું માન્ય પ્રિસ્ક્રિપ્શન રજૂ કરવું પડશે.દવાઓનું રેકોર્ડ રાખવામાં આવશે,મેડિકલ સ્ટોર્સને કફ સિરપ ખરીદનાર લોકોનો રેકોર્ડ રાખવાની ફરજ પડી શકે છે.નિયમોના ભંગ બદલ કાર્યવાહી,પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર દવા વેચતા મેડિકલ સ્ટોર સામે દંડ અથવા લાઇસન્સ રદ કરવા જેવી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.દવાઓનું ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓથી લઈને વિતરકો અને રિટેલર્સ સુધી સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન પર દેખરેખ વધારવામાં આવશે.

નિષ્ણાતો શું કહે છે?
સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો માને છે કે દવાઓના ગેરઉપયોગને અટકાવવા માટે આ પ્રકારના નિયમો જરૂરી છે.ઘણા વિકસિત દેશોમાં પહેલેથી જ આવા નિયંત્રણો લાગુ છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર કાયદા પૂરતા નથી પરંતુ લોકોમાં જાગૃતિ લાવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. ખાસ કરીને યુવાનો અને માતા-પિતાએ દવાઓના ઉપયોગ અંગે સાવચેતી રાખવી જોઈએ.નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ ગેરકાયદે રીતે કફ સિરપનો વેપાર કરતા તત્વો સામે કાર્યવાહી સરળ બનશે. પોલીસ અને ડ્રગ્સ કંટ્રોલ વિભાગને પણ આવા કેસોમાં વધુ સખત કાર્યવાહી કરવાની તક મળશે.

સરકારનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
નશાખોરી રોકવી,દવાઓના દુરુપયોગ પર નિયંત્રણ લાવવું,દર્દીઓના સ્વાસ્થ્ય અને સલામતીને પ્રાથમિકતા આપવી,કફ સિરપના વધતા દુરુપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય દ્વારા લેવામાં આવતું આ પગલું મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ કોડીન સહિત કેટલાક નિયંત્રિત કફ સિરપ હવે ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર ઉપલબ્ધ નહીં રહે.સરકારનું માનવું છે કે આ નિર્ણયથી નશાખોરી પર અંકુશ આવશે અને દવાઓનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ સુનિશ્ચિત થઈ શકશે.જોકે નિયમોની સફળતા માટે ફાર્માસિસ્ટ, ડૉક્ટરો, દર્દીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોનો સહકાર પણ એટલો જ મહત્વનો રહેશે.