114 દર્દીઓ પર થયેલા અભ્યાસે ખોલ્યું રહસ્ય, પીઠના દુખાવા સમયે મગજમાં શું થાય છે?

Chronic Back Pain ક્રોનિક પીઠનો દુખાવો  લાંબા સમય સુધી રહે ત્યારે દૈનિક જીવન, ઊંઘ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ પર તેની અસર પડી શકે છે. દવા, ફિઝિયોથેરાપી અને અન્ય સારવાર બાદ પણ જો લો-બેક પેઇનમાં પૂરતી રાહત ન મળે, તો મગજના એક ખાસ નેટવર્કને લઈને થયેલું નવું સંશોધન મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપી રહ્યું છે. નવા અભ્યાસમાં ક્રોનિક પીઠના દુખાવા અને મગજના ‘Default Mode Network (DMN)’ વચ્ચે સંબંધ જોવા મળ્યો છે. સંશોધન મુજબ, પીઠના દુખાવા દરમિયાન મગજનું આ નેટવર્ક સક્રિય થઈ શકે છે. આ શોધ ભવિષ્યમાં ક્રોનિક પીઠના દુખાવાની સારવાર અને પીડાને સમજવાની નવી દિશા આપી શકે છે.

શું છે મગજનું Default Mode Network?

Default Mode Network (DMN) મગજના કેટલાક વિસ્તારોનું નેટવર્ક છે. વ્યક્તિ પોતાના વિશે વિચારે, આંતરિક વિચારોમાં વ્યસ્ત હોય અથવા પોતાની લાગણીઓ અને ઓળખ વિશે વિચાર કરે ત્યારે આ નેટવર્ક સક્રિય થઈ શકે છે. નવા સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે ક્રોનિક લો-બેક પેઇન ધરાવતા દર્દીઓને હલનચલન દરમિયાન પીડા થાય ત્યારે Default Mode Network સક્રિય થઈ શકે છે. આ તારણ મહત્વનું છે કારણ કે તે પીઠના દુખાવાને માત્ર શરીરના એક ભાગની સમસ્યા તરીકે નહીં, પરંતુ મગજ અને શરીર વચ્ચેની જટિલ પ્રક્રિયા સાથે જોડીને સમજવામાં મદદ કરે છે.

114 ક્રોનિક પીઠના દુખાવાના દર્દીઓ પર અભ્યાસ

આ સંશોધન British Journal of Anaesthesiaમાં પ્રકાશિત થયું હતું. અભ્યાસ યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, સાન ડિએગોના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. સંશોધક ટીમે ક્રોનિક પીઠના દુખાવાથી પીડાતા 114 દર્દીઓનો અભ્યાસ કર્યો. દર્દીઓ પર ‘લેગ રેઇઝ ટેસ્ટ’ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટનો ઉપયોગ પીઠના દુખાવાને ઉશ્કેરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ સંશોધકોએ Functional MRI (fMRI) ની મદદથી દર્દીઓના મગજમાં થતી પ્રવૃત્તિ અને રક્તપ્રવાહમાં થતા ફેરફારોનું નિરીક્ષણ કર્યું.

પીઠમાં દુખાવો થતાં મગજમાં શું થયું?

અભ્યાસ દરમિયાન જ્યારે ક્રોનિક લો-બેક પેઇન ધરાવતા દર્દીઓને હલનચલનથી અચાનક દુખાવો થયો, ત્યારે તેમના મગજનું Default Mode Network સક્રિય થયું. આ તારણથી સંકેત મળે છે કે પીડાનો અનુભવ માત્ર પીઠના અસરગ્રસ્ત ભાગ સુધી મર્યાદિત નથી. પીડાની અનુભૂતિમાં મગજની પ્રક્રિયાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

સામાન્ય પીઠના દુખાવાની સારવાર માટે તેનો શું અર્થ?

ક્રોનિક પીઠના દુખાવાની સારવારમાં સામાન્ય રીતે પીડાના શારીરિક કારણો અને લક્ષણો પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે. પરંતુ નવા સંશોધનથી મગજમાં પીડા સાથે જોડાયેલી પ્રક્રિયાને સમજવાની નવી સંભાવના સામે આવી છે. જો ભવિષ્યના સંશોધનો આ સંબંધને વધુ મજબૂત રીતે સાબિત કરે, તો મગજની પીડા પ્રક્રિયાને લક્ષ્ય બનાવતી નવી સારવાર પદ્ધતિઓ વિકસાવવાનો માર્ગ ખુલી શકે છે. જોકે, હાલના અભ્યાસના આધારે Default Mode Networkને ક્રોનિક પીઠના દુખાવાની સાબિત સારવાર માનવી યોગ્ય નથી.

ક્રોનિક લો-બેક પેઇન પર કેમ મહત્વનું છે આ સંશોધન?

Chronic Back Pain એક સામાન્ય પરંતુ લાંબા સમય સુધી પરેશાન કરનારી સમસ્યા બની શકે છે. સતત પીઠનો દુખાવો વ્યક્તિની ચાલચલન, ઊંઘ, કામકાજ અને જીવનની ગુણવત્તાને અસર કરી શકે છે. આ કારણે પીડા દરમિયાન મગજમાં થતી પ્રક્રિયાને સમજવું સંશોધન માટે મહત્વપૂર્ણ છે. Default Mode Network અને Chronic Back Pain વચ્ચેનો સંબંધ ભવિષ્યના સંશોધનો માટે નવી દિશા આપી શકે છે.

સંશોધનનો સીધો અર્થ શું?

સરળ ભાષામાં કહીએ તો, ક્રોનિક પીઠનો દુખાવો માત્ર પીઠની સમસ્યા નથી; પીડા અનુભવવામાં મગજની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે. નવા સંશોધને આ દિશામાં વધુ અભ્યાસની શક્યતા ઊભી કરી છે.