“સ્તન કેન્સરની શરૂઆત હંમેશા ગાંઠથી નથી થતી, આ 7 લક્ષણો પર રાખો નજર”

Breast Cancer Symptoms: સ્તન કેન્સરનું સૌથી જાણીતું લક્ષણ સ્તનમાં નવી ગાંઠ છે, પરંતુ breast cancerના સંકેતો માત્ર ગાંઠ સુધી સીમિત નથી. સ્તનના કદ અથવા આકારમાં ફેરફાર, ત્વચામાં ખાડા, નિપલ અંદર ખેંચાવું, અસામાન્ય સ્ત્રાવ, લાલાશ અને બગલમાં ગાંઠ જેવા ફેરફારો પણ ધ્યાન આપવા જેવા છે. સાથે જ મહત્વની વાત એ છે કે આમાંથી કોઈ એક લક્ષણ દેખાય એટલે સ્તન કેન્સર છે એવું જરૂરી નથી. ઘણા breast changes benign એટલે કે કેન્સર સિવાયના કારણોસર પણ થઈ શકે છે. પરંતુ કોઈ નવો અથવા અસામાન્ય ફેરફાર જણાય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

સ્તન કેન્સરના લક્ષણો કયા છે?

1. સ્તન અથવા બગલમાં નવી ગાંઠ

સ્તનમાં અથવા બગલની નીચે નવી ગાંઠ, mass અથવા કઠણ ભાગ અનુભવાવો એ breast cancerનું સૌથી સામાન્ય લક્ષણ હોઈ શકે છે. પરંતુ દરેક breast lump કેન્સર હોતો નથી. ગાંઠ દુખાવા વગરની હોય તે સામાન્ય છે, જોકે breast cancerની ગાંઠ હંમેશા એકસરખી જ લાગે એવું પણ નથી. તેથી નવી ગાંઠ અથવા અસામાન્ય જાડું tissue જણાય તો તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ.

2. એક સ્તનના કદ અથવા આકારમાં અચાનક ફેરફાર

બંને સ્તનોમાં થોડો કુદરતી તફાવત હોવો સામાન્ય છે. પરંતુ એક સ્તનના કદ, આકાર અથવા દેખાવમાં નવો ફેરફાર જણાય તો તેને અવગણવો નહીં. સ્તનના એક ભાગમાં અથવા આખા સ્તનમાં સોજો આવવો પણ breast cancerના સંભવિત સંકેતોમાં સામેલ છે, અને કેટલીકવાર ગાંઠ અનુભવાતી ન હોવા છતાં આવો ફેરફાર થઈ શકે છે.

3. ત્વચા પર ખાડા અથવા ‘નારંગીની છાલ’ જેવી સપાટી

સ્તનની ત્વચામાં dimpling, puckering અથવા thickening જેવા ફેરફારો દેખાય તો ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. કેટલાક કિસ્સામાં ત્વચા નારંગીની છાલ જેવી દેખાઈ શકે છે. લાલાશ, સોજો અને ઝડપથી થતા skin changes ખાસ કરીને તપાસની જરૂરિયાત દર્શાવી શકે છે.

4. નિપલ અચાનક અંદરની તરફ ખેંચાઈ જવું

કેટલીક મહિલાઓમાં નિપલ કુદરતી રીતે અંદરની તરફ હોઈ શકે છે. પરંતુ જો સામાન્ય નિપલમાં નવો ફેરફાર થાય અને તે અચાનક અંદરની તરફ ખેંચાવા લાગે, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. નિપલના આકાર અથવા તેની દિશામાં ફેરફાર breast cancerના સંભવિત લક્ષણોમાં સામેલ છે.

5. નિપલમાંથી અસામાન્ય પ્રવાહી અથવા લોહી આવવું

નિપલમાંથી breast milk સિવાયનું પ્રવાહી અથવા discharge આવવું પણ તપાસની જરૂરિયાત દર્શાવી શકે છે. ખાસ કરીને નવો અથવા અસામાન્ય nipple discharge જોવા મળે તો તેને અવગણવાને બદલે healthcare professionalનો સંપર્ક કરવો યોગ્ય છે. જોકે nipple dischargeના અન્ય noncancerous કારણો પણ હોઈ શકે છે.

6. સ્તનમાં લાલાશ, સોજો અથવા ત્વચામાં ફેરફાર

સ્તનમાં લાલાશ, સોજો, ગરમી, ત્વચા જાડી થવી અથવા scaly skin જેવા ફેરફારો પણ breast cancerના સંભવિત સંકેતોમાં આવે છે. આવા ફેરફારો infection અથવા અન્ય benign breast conditionsને કારણે પણ થઈ શકે છે. પરંતુ જો ફેરફાર નવો હોય, સતત રહે અથવા ઝડપથી વધતો હોય તો તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.

7. બગલ અથવા કોલરબોન પાસે ગાંઠ કે સોજો

સ્તન નજીકના lymph nodesમાં ફેરફાર થવાથી બગલ અથવા કોલરબોનની આસપાસ ગાંઠ કે સોજો અનુભવાઈ શકે છે. આવા નવા અથવા સતત રહેતા swelling અથવા lumpને પણ ડૉક્ટરને બતાવવો જોઈએ.

શું સ્તનનો દુખાવો Breast Cancerનું લક્ષણ છે?

સ્તનનો દુખાવો એટલે કેન્સર એવું નથી. Breast pain સામાન્ય રીતે breast cancerનું મુખ્ય લક્ષણ નથી અને હોર્મોનલ ફેરફારો, cyst અથવા અન્ય benign કારણોથી પણ થઈ શકે છે. પરંતુ સતત અથવા અસામાન્ય દુખાવો રહેતો હોય, ખાસ કરીને તેની સાથે અન્ય breast changes પણ હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. એટલે “દુખાવો નથી એટલે કેન્સર નથી” અથવા “દુખાવો છે એટલે કેન્સર છે” એવો સીધો નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી.

આ લક્ષણો દેખાય એટલે Breast Cancer છે?

ના. સ્તનમાં થતો દરેક ફેરફાર cancer હોવાનો પુરાવો નથી. ગાંઠ, દુખાવો, nipple discharge અને skin changes પાછળ અનેક benign કારણો હોઈ શકે છે. પરંતુ નવો, અસામાન્ય અથવા સતત રહેતો ફેરફાર હોય તો તેનું કારણ જાણવા માટે ડૉક્ટરની તપાસ જરૂરી છે.

Early Breast Cancerમાં લક્ષણો ન પણ હોય શકે

અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છે. Early breast cancerમાં ઘણીવાર કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતા નથી. તેથી માત્ર symptoms પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી. NCI અને American Cancer Society બંને breast cancer screeningના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. Mammogram જેવા screening tests કેટલાક breast cancersને લક્ષણો દેખાય તે પહેલાં શોધવામાં મદદ કરી શકે છે.

મહિલાઓએ Breast Health માટે શું કરવું?

મહિલાઓએ પોતાના સ્તન સામાન્ય રીતે કેવી રીતે દેખાય છે અને કેવી રીતે અનુભવાય છે તેની જાણકારી રાખવી જોઈએ. આથી કોઈ નવો ફેરફાર ઝડપથી ધ્યાનમાં આવી શકે છે. પરંતુ breast self-examને એકમાત્ર cancer screening test માનવું નહીં. કોઈ નવી ગાંઠ અથવા અન્ય અસામાન્ય ફેરફાર જણાય તો, તાજેતરમાં mammogram સામાન્ય આવ્યો હોય તો પણ, healthcare professionalને જણાવવું જોઈએ.

Breast Cancer Symptoms: આ 7 સંકેતો યાદ રાખો

નવી ગાંઠ, સ્તનના કદ અથવા આકારમાં ફેરફાર, ત્વચામાં ખાડા, નારંગીની છાલ જેવી સપાટી, નિપલનું અંદર ખેંચાવું, અસામાન્ય nipple discharge અને બગલમાં ગાંઠ અથવા સોજો—આ બધા breast cancerના સંભવિત સંકેતોમાં સામેલ છે. આમાંથી કોઈ લક્ષણ દેખાય એટલે કેન્સર છે એવું માનવું નહીં. પરંતુ નવો અથવા અસામાન્ય breast change દેખાય ત્યારે સમયસર ડૉક્ટરની સલાહ લેવી અને યોગ્ય screening કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે.