Surat Leopard Skin Smuggling Racket: સુરત શહેરમાંથી વન્યજીવોના અંગોની તસ્કરી કરતું એક અત્યંત આધુનિક અને ચોંકાવનારું રેકેટ ઝડપાયું છે. ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઇન્ટેલિજન્સ (DRI) અને સુરત વન વિભાગની ટીમે સંયુક્ત ઓપરેશન હાથ ધરીને દીપડાના ચામડાના ગેરકાયદેસર વેપારનો પર્દાફાશ કર્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર 1 કરોડ રૂપિયાની અધધ કિંમતે દીપડાની ચામડી વેચવા નીકળેલા તસ્કરોને પકડવા માટે એજન્સીઓએ ફિલ્મી ઢબે હોટલમાં જાળ બિછાવી હતી. આ મામલે હાલ બે આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે, જેમની પૂછપરછમાં વન્યજીવ સૃષ્ટિને નુકસાન પહોંચાડતી એક મોટી સિન્ડિકેટ કાર્યરત હોવાનો ખુલાસો થયો છે.
ડિજિટલ બ્લેક માર્કેટ અને DRIનું સિક્રેટ ઓપરેશન આ ગુનાની મોડસ ઓપરેન્ડી પરંપરાગત શિકારીઓ કરતાં તદ્દન અલગ અને આધુનિક ડિજિટલ યુગની હતી. પકડાયેલા મુખ્ય આરોપી બદ્રી અબ્બાસે પ્રતિબંધિત અને ગેરકાયદેસર કાળા બજાર ચલાવતા એક ગુપ્ત વોટ્સએપ ગ્રુપમાં દીપડાના તાજા ઉતારેલા ચામડાના હાઈ-ક્વોલિટી ફોટો અપલોડ કર્યા હતા. આ ફોટો સાથે તેણે ચામડું વેચવાનું હોવાની જાહેરાત મૂકી હતી. ઇન્ટરનેટ, ડાર્ક વેબ અને સોશિયલ મીડિયા પર બાજ નજર રાખતી ડીઆરઆઈ (DRI)ની ડિજિટલ વિંગને આ અંગેની બાતમી મળતા જ એજન્સી એલર્ટ થઈ ગઈ હતી. DRIના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ વેશ પલટો કરીને અને ગ્રાહક હોવાનો ઢોંગ કરીને વોટ્સએપ દ્વારા બદ્રી અબ્બાસનો સંપર્ક સાધ્યો હતો. અધિકારીઓએ આ કિંમતી ચામડી ખરીદવામાં રસ દાખવ્યો અને તસ્કર બદ્રીને જરા પણ શંકા ન જાય તે રીતે વાતચીત આગળ વધારી હતી. લાંબી કટોકટી, ચર્ચા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની કિંમતોના આધારે આ દીપડાની ચામડીનો સોદો છેલ્લે ₹1 કરોડમાં નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો.
હોટલ અલંકારના રૂમ નંબર 203માં ગોઠવાયેલી જાળ રૂપિયા એક કરોડની આ મસમોટી ડીલ અને ડિલિવરી પૂરી કરવા માટે આરોપી બદ્રી અબ્બાસે સુરત રેલ્વે સ્ટેશન રોડ પર આવેલી જાણીતી 'હોટલ અલંકાર' પસંદ કરી હતી. 1 જૂન 2026ના રોજ આરોપી એક મોંઘી ટ્રોલી બેગમાં દીપડાના ચામડાને વ્યવસ્થિત રીતે પેક કરીને હોટલના રૂમ નંબર 203માં આવી પહોંચ્યો હતો. તેને સપનામાં પણ અંદાજો નહોતો કે રૂમની અંદર ગ્રાહક બનીને જે લોકો તેની રાહ જોઈ રહ્યા છે, તે વાસ્તવમાં દેશની સર્વોચ્ચ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીના સભ્યો છે. બદ્રી જેવો જ રૂમમાં પ્રવેશ્યો અને સોદો પાકો કરવા માટે ટ્રોલી બેગ ખોલી, તે જ ક્ષણે પંચોની હાજરીમાં ઓલરેડી ગોઠવાયેલી DRIની ટીમે તેના પર દરોડો પાડી દીધો હતો. આરોપીને સ્થળ પર જ રંગેહાથ ઝડપી લેવામાં આવ્યો હતો અને તેની બેગમાંથી કોઈ પણ પ્રકારના કાયદેસરના દસ્તાવેજો કે વન વિભાગની મંજૂરી વિનાની પ્રતિબંધિત લેપર્ડ સ્કીન જપ્ત કરવામાં આવી હતી.
એજન્ટ બદ્રીની ધરપકડ બાદ મુખ્ય સૂત્રધાર મોઈન હુસેન જેલભેગો કાયદાકીય પ્રોટોકોલ અને વન્યજીવ સંરક્ષણ ધારાના નિયમો અનુસાર, DRI દ્વારા આ કેસ આગળની તપાસ માટે સુરત વન વિભાગને સોંપવામાં આવ્યો હતો. સુરત વન વિભાગના ડેપ્યુટી કન્ઝર્વેટર ઓફ ફોરેસ્ટ્સ (DCF) ધીરજ કુમારના સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ વન વિભાગની વિશેષ ટીમે પકડાયેલા બદ્રી અબ્બાસની સઘન અને આકરી પૂછપરછ શરૂ કરી હતી. પૂછપરછ દરમિયાન બદ્રી ભાંગી પડ્યો હતો અને તેણે કબૂલાત કરી હતી કે તે પોતે શિકારી નથી, પરંતુ માત્ર એક કમિશન એજન્ટ એટલે કે મિડલમેન તરીકે કામ કરતો હતો. આ કિંમતી દીપડાનું ચામડું તેને સુરતના જ મોઈન હુસેન નામના વ્યક્તિએ ગ્રાહક શોધીને વેચવા માટે આપ્યું હતું. આ મહત્વની કડી મળતા જ વન વિભાગે સ્થાનિક પોલીસ પ્રશાસનની મદદ લીધી હતી અને ગણતરીના કલાકોમાં જ રેડ પાડીને મુખ્ય સૂત્રધાર મોઈન હુસેનને પણ દબોચી લીધો હતો.
15 વર્ષ જૂની યાદગીરી હોવાનું મોઈનનું જુઠ્ઠાણું પકડાયું વન વિભાગના સકંજામાં આવ્યા બાદ શાતિર આરોપી મોઈન હુસેને કાયદાની પકડમાંથી બચવા અને સજાથી દૂર રહેવા માટે એક ઉપજાવી કાઢેલી વાર્તા ઘડી કાઢી હતી. તેણે તપાસ અધિકારીઓને ગેરમાર્ગે દોરતા દાવો કર્યો કે, આ ચામડું કોઈ તાજા શિકારનું નથી, પરંતુ લગભગ 15 વર્ષ જૂનું છે. તેના પિતાએ ભૂતકાળમાં તેને ઘરમાં એક યાદગીરી તરીકે સાચવીને મૂકી રાખ્યું હતું અને આર્થિક તંગીના કારણે તે તેને વેચી રહ્યો હતો. જો કે, વન વિભાગના વાઇલ્ડલાઇફ એક્સપર્ટ્સ અને વન્યજીવ નિષ્ણાતો સામે તેનું આ જુઠ્ઠાણું થોડી મિનિટો પણ ટકી શક્યું નહોતું. જપ્ત કરાયેલા ચામડાની કુદરતી ચમક, તેની અદભુત નરમાશ અને ચામડીની અંદર હજુ પણ જળવાયેલી ભીનાશ તથા કુદરતી પ્રોટીન જોઈને ફોરેસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આરોપી સદંતર અસત્ય બોલી રહ્યો છે. આ કોઈ પ્રાચીન કે 15 વર્ષ જૂની વસ્તુ નથી, પરંતુ નજીકના ભૂતકાળમાં બનેલી ઘટના છે.
નિષ્ણાતોનો દાવો: બે મહિના પહેલા જ કરાયો ક્રૂર શિકાર DCF ધીરજ કુમારે આ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસ અંગે સત્તાવાર મીડિયા બ્રીફિંગ આપતા જણાવ્યું હતું કે, "પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ અને વાઇલ્ડલાઇફ સાયન્ટિફિક એનાલિસિસ મુજબ આ સ્કીન બિલકુલ ફ્રેશ (તાજી) છે. અંદાજે એક કે મહત્તમ બે મહિનાની અંદર જ આ દીપડાનો ક્રૂરતાપૂર્વક શિકાર કરવામાં આવ્યો છે." અધિકારીઓએ વધુમાં ઉમેર્યું કે ચામડાની જપ્તી દરમિયાન વન્યપ્રાણીના દાંત, નખ કે પંજા મળી આવ્યા નથી. શિકારીઓએ આ કિંમતી અંગો અલગથી વેચ્યા હોવાની આશંકા છે, જેથી આ દીપડાના શરીરના અન્ય અંગો હાલ ક્યાં છે અને કોને વેચવામાં આવ્યા છે તેની ઊંડી તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
ચામડા પર બુલેટના નિશાન અને પ્રોફેશનલ કટિંગ આ કેસમાં સૌથી ગંભીર અને દેશવ્યાપી સ્મગલિંગ નેટવર્ક તરફ ઈશારો કરતો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે વન વિભાગની ફોરેન્સિક ટીમે લેપર્ડ સ્કીનનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કર્યું. ચામડાની સપાટી પર બુલેટ (બંદૂકની ગોળી) વાગ્યાનું સ્પષ્ટ નિશાન મળી આવ્યું છે, જે સાબિત કરે છે કે દીપડાને જંગલમાં ટ્રેપ કરીને તેના પર લાઈવ ફાયરિંગ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને મોતને ઘાટ ઉતારાયો હતો. આ ઉપરાંત, DCF ધીરજ કુમારે જણાવ્યું કે, "આ સ્કીનનું જે પ્રકારે બોડી પરથી કટિંગ કરવામાં આવ્યું છે તે અત્યંત પ્રોફેશનલ, કુશળ અને ક્લીન પદ્ધતિથી કરાયું છે. કોઈ સામાન્ય કે બિનઅનુભવી માણસ આટલી સફાઈથી માસ અને ચામડું અલગ ન કરી શકે. આ ચોક્કસપણે કોઈ આંતરરાજ્ય સ્મગલિંગ સિન્ડિકેટ અને રીઢા શિકારીઓનું જ કારસ્તાન છે."
દક્ષિણ ગુજરાતમાં દીપડા વધતાં તસ્કરો સક્રિય વન વિભાગના અધિકારીઓએ એક ચિંતાજનક ટ્રેન્ડ તરફ પણ ઈશારો કર્યો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વન સંરક્ષણના કારણે દક્ષિણ ગુજરાતના ડાંગ, તાપી, નવસારી અને સુરતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં દીપડાની વસ્તીમાં નોંધપાત્ર અને ગર્વ લેવા જેવો વધારો થયો છે. પરંતુ, દીપડાની આ વધતી સંખ્યાના કારણે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય શિકારીઓ અને વન્યજીવ તસ્કરોની નજર દક્ષિણ ગુજરાત તરફ બગડી છે. દીપડાઓની સરળ ઉપલબ્ધતાનો ફાયદો ઉઠાવીને આ સિન્ડિકેટ કરોડોની કાળી કમાણી કરવા માટે જંગલોમાં સક્રિય થઈ છે, જે પર્યાવરણ માટે મોટો ખતરો છે.
વાઇલ્ડલાઇફ પ્રોટેક્શન એક્ટ હેઠળ ગુનો દાખલ ભારતીય કાયદા મુજબ, દીપડો એ વન્યજીવન સંરક્ષણ અધિનિયમ, 1972 (Wildlife Protection Act, 1972) ની અનુસૂચિ-1 (Schedule-I) માં સમાવિષ્ટ અત્યંત સંરક્ષિત અને દુર્લભ પ્રાણી છે, જેના શિકાર કે વેપાર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે અને તેમાં કડક સજાની જોગવાઈ છે. આ ગંભીર ગુના બદલ સુરત વન વિભાગના ડુમસ રેન્જના રાઉન્ડ ફોરેસ્ટર દ્વારા બંને આરોપીઓ વિરુદ્ધ વાઇલ્ડલાઇફ એક્ટની વિવિધ કલમો હેઠળ ઓફિશિયલ ગુનો (ગુના રજિસ્ટર નં. 02/2026-27, તારીખ 01/06/2026) નોંધીને કોર્ટ કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે. સુરત વન વિભાગે જનતાને નમ્ર અપીલ કરી છે કે વન્યજીવોના અંગોના ગેરકાયદેસર વેપાર કે શિકાર અંગે કોઈ પણ નાની માહિતી મળે તો તુરંત વિભાગને જાણ કરે, જેથી આપણી રાષ્ટ્રીય સંપત્તિનું રક્ષણ કરી શકાય.

સુરતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્મગલિંગ રેકેટનો પર્દાફાશ

1 કરોડમાં દીપડાની ચામડી વેચવાનો પ્રયાસ, DRI અને વન વિભાગની મોટી કાર્યવાહી

June 3, 2026 | 15:06 IST