સુરતના હીરા ઉદ્યોગ પરથી મંદીના વાદળો હટ્યા!

Surat Diamond Industry Rebound: વિશ્વના સૌથી મોટા હીરા કટિંગ અને પોલિશિંગ હબ ગણાતા સુરતના હીરા ઉદ્યોગ માટે લાંબા સમયની રાહ જોયા બાદ આખરે ભારે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. વૈશ્વિક આર્થિક મંદી, ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં માંગના અભાવે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ગંભીર કટોકટીનો સામનો કરી રહેલા જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી સેક્ટરમાં મે 2026 દરમિયાન અણધાર્યો અને મોટો સુધારો નોંધાયો છે. જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ (GJEPC) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, મે મહિનામાં દેશનું કુલ નિકાસ (એક્સપોર્ટ) રૂ. ૧૦,૩૪૮ કરોડ પર પહોંચી ગયું છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે સુરતનો હીરા ઉદ્યોગ હવે મંદીના કળણમાંથી બહાર આવી રહ્યો છે અને વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય હીરાની ચમક ફરી એકવાર વિદેશી ખરીદદારોને આકર્ષી રહી છે.

લેબગ્રોનમાં 41% અને નેચરલ ડાયમંડમાં 16% નો ધરખમ વધારો
આ હકારાત્મક ગ્રોથ અંગે વિશેષ માહિતી આપતા GJEPC ના ગુજરાત રિજનલ ચેરમેન જયંતી સાવલિયાએ જણાવ્યું હતું કે, "મે 2026 ના મહિનામાં જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી એક્સપોર્ટમાં શાનદાર અને પ્રોત્સાહક વધારો દેખાયો છે. આ મહિનામાં કુલ 10,348 કરોડ રૂપિયાનું એક્સપોર્ટ થયું છે, જેમાં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે લેબગ્રોન ડાયમંડ સેગમેન્ટમાં 41% અને નેચરલ ડાયમંડ સેગમેન્ટમાં 16% નો ધરખમ વધારો નોંધાયો છે. આ આંકડા આપણને સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે આપણે છેલ્લા ત્રણ-ચાર વર્ષથી જે મંદીના માહોલનો સામનો કરી રહ્યા હતા, તેમાંથી હવે સકારાત્મક રીતે બહાર નીકળી રહ્યા છીએ. ખાસ કરીને લેબગ્રોન ડાયમંડ સુરત અને સમગ્ર ગુજરાતના ઉદ્યોગકારો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યો છે."

નેચરલ ડાયમંડ સેક્ટરમાં પતલી સાઈઝના હીરાની ડિમાન્ડ નીકળી
મે 2026 દરમિયાન સુરતના પરંપરાગત રિયલ (નેચરલ) કટ એન્ડ પોલિશ્ડ ડાયમંડની નિકાસ રૂ. 9,378.53 કરોડ પર પહોંચી છે. જે મે 2025 ના રૂ. 8,086.48 કરોડની સરખામણીએ સીધો 16 ટકાનો ઉછાળો દર્શાવે છે. ઉદ્યોગના નિષ્ણાતોના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ખાસ કરીને પતલી સાઈઝના (નાના કદના) નેચરલ પોલિશ્ડ હીરાની માંગ ફરી સજીવન થઈ છે. અમેરિકા અને અન્ય પશ્ચિમી દેશોમાંથી નાના કદના ઓર્ડર્સ સતત મળવાના કારણે સુરતના સ્થાનિક કારખાનાઓમાં પ્રોડક્શનની ગતિ વધી છે. નિકાસના જથ્થાની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો આ વર્ષે 13.35 લાખ કેરેટ હીરા એક્સપોર્ટ થયા છે, જે ગયા વર્ષના 11.91 લાખ કેરેટ કરતા નોંધપાત્ર વધારે છે. ડોલર ટર્મમાં પણ નિકાસ 949.30 મિલિયન ડોલરથી વધીને 980.73 મિલિયન ડોલર નોંધાઈ છે.

લેબગ્રોન ડાયમંડ બન્યું સુરતનું નવું 'ગ્રોથ એન્જિન'
બીજી તરફ, લેબગ્રોન ડાયમંડ (LGD) સેગમેન્ટે આ વખતે તમામ જૂના રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે અને નિકાસમાં 41% ની અભૂતપૂર્વ વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. ગયા વર્ષે મે મહિનામાં લેબગ્રોન હીરાની નિકાસ રૂ. 686.84 કરોડ હતી, જે આ વર્ષે વધીને રૂ. 970.27 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે. કેરેટ વાઇઝ વોલ્યુમમાં પણ મોટી લાંબી છલાંગ જોવા મળી છે. જયંતી સાવલિયાના મતે, લેબગ્રોન ડાયમંડ ટેકનોલોજી આગામી સમયમાં સુરતના આર્થિક વિકાસનું સૌથી મોટું અને મજબૂત 'ગ્રોથ એન્જિન' બનવા જઈ રહ્યું છે.

રત્નકલાકારો માટે લેબગ્રોન ટેકનોલોજી આશીર્વાદ સમાન સાબિત થઈ
છેલ્લા ત્રણથી ચાર વર્ષ દરમિયાન જ્યારે નેચરલ ડાયમંડ ઉદ્યોગ ભારે કટોકટી અને રફ હીરાની તીવ્ર અછતનો સામનો કરી રહ્યો હતો, ત્યારે લેબગ્રોન ડાયમંડની નવી ફેક્ટરીઓએ સુરતની અર્થવ્યવસ્થાને મોટી આર્થિક પાયમાલીથી બચાવી લીધી હતી. આ સેક્ટરે સુરત અને આજુબાજુના વિસ્તારોના લાખો રત્નકલાકારોને કટિંગ અને પોલિશિંગની કામગીરીમાં સતત વ્યસ્ત રાખી રોજગારી પૂરી પાડી છે. હાલમાં વૈશ્વિક માર્કેટમાં નેચરલ ડાયમંડની સરખામણીએ લેબગ્રોન ડાયમંડની પડતર કિંમત ખૂબ ઓછી હોવાથી પશ્ચિમી દેશોના મધ્યમ વર્ગમાં તેની સ્વીકાર્યતા અને લોકપ્રિયતા ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહી છે, જેનો સીધો આર્થિક ફાયદો સુરતના સ્થાનિક મેન્યુફેક્ચરર્સને મળી રહ્યો છે.

અમેરિકાના ‘JCK લાસ વેગાસ એક્ઝિબિશન’ ની જાદુઈ અસર
નિકાસના આંકડાઓમાં આ અચાનક આવેલા મોટા ઉછાળા પાછળ વૈશ્વિક સ્તરની એક મોટી વ્યાપારી ઘટના મુખ્યત્વે જવાબદાર માનવામાં આવી રહી છે. મે મહિનાના અંત ભાગમાં અમેરિકા ખાતે વિશ્વનું સૌથી મોટું જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી પ્રદર્શન 'JCK લાસ વેગાસ શો' યોજાયું હતું. આ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શનમાં સુરત અને ભારતના અગ્રણી હીરા ઉદ્યોગકારોએ મોટા પાયે ભાગ લીધો હતો. આ એક્ઝિબિશન દરમિયાન વૈશ્વિક બાયર્સ દ્વારા હીરાજડિત ઘરેણાં એટલે કે 'સ્ટડેડ ડાયમંડ જ્વેલરી' ની અભૂતપૂર્વ માંગ કરવામાં આવી હતી. આ શોમાં ભારતીય ડેવલપર્સને મળેલા હેવી ઓર્ડર્સ અને એડવાન્સ બુકિંગના કારણે મે મહિનાના એક્સપોર્ટ ગ્રાફમાં આટલો મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ ઓર્ડર્સની પોઝિટિવ અસર આગામી અષાઢી અને દિવાળીના તહેવારો સુધી બજારમાં જોવા મળશે.

સુરતમાં વેલ્યુ એડિશનનો નવો ટ્રેન્ડ
લાસ વેગાસ શોની અદભુત સફળતાએ સુરતના ડાયમંડ ઉદ્યોગની આખી દિશા અને વ્યાપાર કરવાની શૈલી બદલી નાખી છે. સુરત હવે માત્ર લૂઝ (ખુલ્લા) હીરા કટ કરીને વિદેશ મોકલતું કેન્દ્ર નથી રહ્યું, પરંતુ હીરાનું વેલ્યુ એડિશન કરીને ફિનિશ્ડ જ્વેલરી બનાવતું દેશનું સૌથી મોટું ક્લસ્ટર બની ગયું છે. જયંતી સાવલિયાએ આ અંગે આશ્ચર્યજનક વિગતો આપતા જણાવ્યું કે, ભૂતકાળમાં સુરતમાં હીરાજડિત ઘરેણાં બનાવતી માંડ 15 થી 20 મોટી ફેક્ટરીઓ કાર્યરત હતી. પરંતુ છેલ્લા બે વર્ષમાં સ્ટડેડ ડાયમંડ જ્વેલરીના સેગમેન્ટમાં સતત વૈશ્વિક ગ્રોથ થવાના કારણે, આજે સુરતમાં 500 થી 600 જેટલી અત્યાધુનિક હાઈટેક જ્વેલરી ફેક્ટરીઓ ધમધમી રહી છે. આ ફેક્ટરીઓ હીરાનું વેલ્યુ એડિશન કરીને સીધી તૈયાર જ્વેલરી એક્સપોર્ટ કરે છે, જેના કારણે આ સેગમેન્ટમાં મે મહિનામાં 10% નો નોંધપાત્ર ગ્રોથ નોંધાયો છે.

રફ હીરાની આયાતના બદલાતા સમીકરણો
એક્સપોર્ટ વધવાની સાથે સાથે કાચા (રફ) હીરાની આયાત (ઈમ્પોર્ટ) ના આંકડા પણ ઉદ્યોગની નવી દિશા તરફ ઈશારો કરે છે. મે 2026 માં રફ નેચરલ ડાયમંડની આયાત ઘટીને રૂ. 5,899.05 કરોડ (67.59 લાખ કેરેટ) રહી છે, જે ગયા વર્ષે રૂ. 8,8811.88 કરોડ (88.38 લાખ કેરેટ) હતી. તેની સામે રફ લેબગ્રોન ડાયમંડની સ્થાનિક માર્કેટમાં ભારે ડિમાન્ડ હોવાથી તેની આયાત વધીને રૂ. 770.48 કરોડ (59.20 લાખ કેરેટ) થઈ છે, જે ગયા વર્ષે રૂ. 582.92 કરોડ (44.89 લાખ કેરેટ) હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે સુરતમાં સ્થાનિક સ્તરે લેબગ્રોન ડાયમંડનું મેન્યુફેક્ચરિંગ પૂરજોશમાં તેજીમાં છે. રિયલ ડાયમંડમાં પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કિંમતો સ્થિર થવાના અને માંગ સુધરવાના સ્પષ્ટ સંકેતો મળતા, આગામી સમય સુરતના હીરા બજાર અને લાખો રત્નકલાકારો માટે અત્યંત આશાવાદી અને પ્રગતિશીલ રહેવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે.