Kutch ની કેસર કેરીની ઉપજમાં ઘટાડો: વાતાવરણનો પ્રકોપ ખેડૂતો માટે આફત

કચ્છની કેસર કેરી, જે દેશ-વિદેશમાં પોતાના અનોખા સ્વાદ અને ગુણવત્તા માટે જાણીતી છે, આ વર્ષે બજારમાં ઓછી અને મોડી પહોંચશે. આનું મુખ્ય કારણ છે વાતાવરણની પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ, જેના લીધે કેસર કેરીના ઉત્પાદનમાં 60-70 ટકાનો ઘટાડો નોંધાઈ શકે છે. કચ્છના ખેડૂતો આ વર્ષે કમોસમી વરસાદ, કાળઝાળ ગરમી અને ભારે પવનની મારથી પરેશાન છે, જેની સીધી અસર કેરીના ફૂલ અને ફાલ પર પડી છે.   વાતાવરણનો પલટો: કેરીના પાકને નુકસાન   કચ્છમાં આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં અચાનક આકરી ગરમી અને ભેજવાળું વાતાવરણ જોવા મળ્યું, જેના કારણે કેરીના ઝાડ પરના ફૂલ અને ફાલ ખરી પડ્યા. માધાપરના એક ખેડૂતે જણાવ્યું કે, "સામાન્ય રીતે એક આંબામાંથી 20-35 કિલો કેરી મળતી હતી, પરંતુ આ વર્ષે 50 ટકા જેટલો ઘટાડો થઈ શકે છે." આ ઉપરાંત, કમોસમી માવઠા અને ભારે પવનના કારણે કાચી-પાકી કેરીઓ ઝાડ પરથી ખરી પડવાની ભીતિ પણ ખેડૂતોમાં છે.   આ વર્ષે માર્ચમાં દેશલપરથી વેસલપર સુધીના રોહા પંથકમાં આંબાની વાડીઓમાં કેરીની કળીઓ બળીને ખરી ગઈ. ગત સપ્તાહે પણ કચ્છના માંડવી, ભુજ, નખત્રાણા અને અંજાર તાલુકામાં ભારે પવન સાથે કમોસમી વરસાદે ખેડૂતોની ચિંતા વધારી છે. આવી પરિસ્થિતિમાં કેરીના પાકમાં ફૂગ લાગવાનું જોખમ પણ વધ્યું છે, જે ઉત્પાદનને વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે.   કેસર કેરીનું ઉત્પાદન અને બજાર   કચ્છ જિલ્લામાં દર વર્ષે 70-80 હજાર મેટ્રિક ટન કેરીનું ઉત્પાદન થાય છે, જે મુખ્યત્વે 10,900 હેક્ટર વિસ્તારમાં થાય છે. કેસર કેરીનું વાવેતર માંડવી, ભુજ, નખત્રાણા અને અંજારમાં વધુ જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે કેસર કેરી મે મહિનાના મધ્યથી બજારમાં આવે છે અને જૂનના અંત સુધી ઉપલબ્ધ રહે છે. જો ચોમાસું લંબાય તો ખેડૂતો અને વેપારીઓને ફાયદો થાય છે, પરંતુ આ વર્ષે વાતાવરણની અનિશ્ચિતતાએ બંનેને નુકસાનની ધારણા બાંધવા મજબૂર કર્યા છે.   કચ્છની કેસર કેરીના ભાવ 10 કિલોના 700 રૂપિયાથી શરૂ થઈ 1200 રૂપિયા સુધી જાય છે. પરંતુ ઓછા ઉત્પાદનને કારણે આ વર્ષે ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા છે. હોલસેલ વેપારીઓ ખેડૂતોના બાગ એકથી બે કરોડના મૂલ્યે ભાડે લેતા હોય છે, પરંતુ ઉપજ અડધી થાય તો તેમને પણ નુકસાન સહન કરવું પડે છે.   દેશ-વિદેશમાં કચ્છી કેસરની માંગ   કચ્છની કેસર કેરીની માંગ ગુજરાત ઉપરાંત મુંબઈ, દિલ્હી, બેંગલોર, કોલકતા, હૈદરાબાદ જેવા શહેરોમાં છે. આ ઉપરાંત, અમેરિકા, મોરેશિયસ, લંડન, કેન્યા, દુબઈ અને કુવૈત જેવા દેશોમાં પણ તેની નિકાસ થાય છે. ખાસ કરીને ભારતીય અને પટેલ સમુદાયની વસ્તી ધરાવતા દેશોમાં કચ્છી કેસર ખૂબ લોકપ્રિય છે.    છેલ્લા પાંચ વર્ષથી કચ્છમાં વાતાવરણની અનિશ્ચિતતા કેરીના ઉત્પાદનને અસર કરી રહી છે. ફેબ્રુઆરીથી એપ્રિલ-મે સુધી મોર, ખાખડી કેરી અને પાકેલી કેરીના તબક્કે માવઠું, તોફાની પવન અને વાવાઝોડાં જેવી પરિસ્થિતિઓ નુકસાન કરે છે. આવી ખરી પડેલી કેરીઓને વેપારીઓ ખરીદતા નથી કે પૂરો ભાવ આપતા નથી, જે ખેડૂતો માટે આર્થિક નુકસાનનું કારણ બને છે.   ખેડૂતોની આ ચિંતા વચ્ચે વાતાવરણની આગાહીઓ પણ આશાસ્પદ નથી. જો આગામી દિવસોમાં વધુ કમોસમી વરસાદ પડશે તો ઉત્પાદનમાં વધુ ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. આ સ્થિતિમાં કચ્છની કેસર કેરીના પ્રેમીઓએ આ વર્ષે ઓછી કેરી અને ઊંચા ભાવ માટે તૈયાર રહેવું પડશે.
કચ્છની કેસર કેરી એ માત્ર એક ફળ નથી, પરંતુ ખેડૂતોની મહેનત અને ગુજરાતની ઓળખનું પ્રતીક છે. વાતાવરણની પ્રતિકૂળતાએ આ વર્ષે ખેડૂતો અને વેપારીઓની આશાઓ પર પાણી ફેરવ્યું છે. આવી પરિસ્થિતિમાં સરકારી સહાય અને વાતાવરણની આગાહીઓના આધારે ખેતીની નવી રીતો અપનાવવી જરૂરી બની રહી છે, જેથી ભવિષ્યમાં આવા નુકસાનને ઘટાડી શકાય.