પ્રવેશોત્સવના તાયફા: શિક્ષણની દયનીય હકીકત છુપાવવાની સરકારની ચાલ

દર વર્ષે નવું શૈક્ષણિક સત્ર શરૂ થતાં ગુજરાતની સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશોત્સવનો ડંકો વાગે છે. મુખ્યમંત્રીથી લઈને મંત્રીઓ, IAS-IPS અધિકારીઓ સુધી બધા આ ઉત્સવમાં ભાગ લઈ ફોટા પડાવે છે, પરંતુ આ બધું માત્ર એક દેખાડો બની રહ્યું છે. પ્રવેશોત્સવના નામે સરકાર લાખો રૂપિયાનો ખર્ચો કરી રહી છે, પણ ગુજરાતની સરકારી શાળાઓની દશા દયનીય છે. આ ઉજવણીઓ શિક્ષણની ખરાબ હાલતને ઢાંકવાનો એક પ્રયાસ લાગે છે, જેમાં સરકારની નિષ્ફળતા સ્પષ્ટ દેખાય છે.   શિક્ષણની દુર્દશા: શિક્ષકોની ઘટ અને ખડ્ડામાં શાળાઓ   ગુજરાતમાં શિક્ષણની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. રાજ્યભરમાં 40,000 શિક્ષકોની ઘટ છે, અને સરકાર ભરતીની નિયમિત પ્રક્રિયા અમલમાં મૂકવામાં નિષ્ફળ રહી છે. ઘણી શાળાઓમાં એક જ શિક્ષક બધા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓને ભણાવે છે. કેન્દ્ર સરકારના રિપોર્ટ મુજબ, ગુજરાતની 2,462 શાળાઓમાં માત્ર એક જ શિક્ષક છે. આવી સ્થિતિમાં શિક્ષણની ગુણવત્તા કેવી હશે, એનો અંદાજો લગાવવો મુશ્કેલ નથી. 38,000 વર્ગખંડોની અછત અને 10,000થી વધુ ઓરડાઓની દયનીય સ્થિતિ શિક્ષણની સમસ્યાને વધુ ગંભીર બનાવે છે. ગ્રામ્ય અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં વિદ્યાર્થીઓ ઝાડ નીચે બેસીને અભ્યાસ કરે છે, જે રાજ્યની શિક્ષણ વ્યવસ્થાનું કડવું સત્ય દર્શાવે છે.   બંધ શાળાઓ અને ખોટા દાવા
સરકાર શિક્ષણક્ષેત્રે પ્રગતિની ડીંગો હાંકે છે, પરંતુ હકીકત એ છે કે 5,912 સરકારી શાળાઓ બંધ થઈ ચૂકી છે. વિદ્યાર્થીઓની ઓછી સંખ્યા અને મર્જ કરવાના બહાને આ શાળાઓને તાળાં મારી દેવાયાં છે. 341 શાળાઓમાં બધા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ એક જ ઓરડામાં ભણે છે. દેશમાં 25 વિદ્યાર્થી દીઠ એક શિક્ષકનો આદર્શ રેશિયો હોવો જોઈએ, પણ ગુજરાતમાં આ રેશિયો 29:1 છે, જે ઝારખંડ (35:1) અને બિહાર (35:1) જેવા રાજ્યોની સરખામણીમાં પણ નબળો છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ગુજરાતનું શિક્ષણ સ્તર સતત ઘટી રહ્યું છે.   પ્રવેશોત્સવ: ખાલી દેખાડો, નહીં ઉકેલ
પ્રવેશોત્સવના નામે સરકાર મોટા મોટા કાર્યક્રમો યોજીને પોતાની પીઠ થપથપાવે છે, પરંતુ આ બધું માત્ર પબ્લિસિટી મેળવવાની ચાલ છે. વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ તો આપવામાં આવે છે, પણ તેમને ભણાવવા માટે શિક્ષકો નથી, બેસવા માટે વર્ગખંડો નથી, અને શાળાઓની હાલત દયનીય છે. આવી સ્થિતિમાં વાલીઓ ખાનગી શાળાઓ તરફ વળે છે, જે ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે આર્થિક બોજરૂપ બને છે.   સરકારે લાખો રૂપિયાનો ખર્ચો કરીને દેખાડો કરવાને બદલે શિક્ષણની મૂળભૂત સમસ્યાઓ – શિક્ષકોની ઘટ, વર્ગખંડોની અછત, અને શાળાઓની ખસ્તા હાલત – પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. પ્રવેશોત્સવના નામે ફોટા પડાવીને અને મીડિયામાં હેડલાઈન્સ બનાવીને શિક્ષણની ગુણવત્તા નહીં સુધરે. જો સરકાર ખરેખર શિક્ષણનું સ્તર ઊંચું કરવા માંગે છે, તો તેના માટે નક્કર પગલાં લેવા પડશે, નહીં કે માત્ર દેખાડો કરવો પડશે.   આજે ગુજરાતની સરકારી શાળાઓની દુર્દશા એક કડવું સત્ય છે, જેને પ્રવેશોત્સવના ઢોલના નાદથી દબાવી શકાય નહીં. સરકારે પોતાની જવાબદારી સ્વીકારીને શિક્ષણની સ્થિતિ સુધારવા માટે નિષ્ઠાપૂર્વક કામ કરવું જોઈએ, જેથી ગુજરાતના બાળકોને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ મળી શકે.