ગુજરાતી સંગીતનો એક યુગ અસ્ત થયો: દિગ્ગજ સંગીતકાર ગૌરાંગ વ્યાસનું 87 વર્ષની વયે નિધન

Gaurang Vyas Passes Away: ગુજરાતી ફિલ્મ, સુગમ સંગીત અને લોકસંગીત જગતમાંથી દુઃખદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. ગુજરાતી સંગીતના જાણીતા સંગીતકાર, સ્વરનિયોજક અને ગાયક ગૌરાંગ વ્યાસનું અમદાવાદમાં મોડી રાત્રે 87 વર્ષની વયે નિધન થયું છે. ગૌરાંગ વ્યાસના નિધન સાથે ગુજરાતી સંગીતની એક સમૃદ્ધ અને સુવર્ણ પેઢીની વિદાય થઈ છે. ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીત, લોકગીત, ભજન, રાસ-ગરબા અને સુગમ સંગીતમાં તેમના યોગદાનને કારણે ગૌરાંગ વ્યાસનું નામ ગુજરાતી કલા અને સંસ્કૃતિના ઇતિહાસમાં હંમેશાં યાદ રહેશે.

કલા જગતમાં શોકની લાગણી
ગૌરાંગ વ્યાસના અવસાનના સમાચાર સામે આવતા ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી, સંગીત, સાહિત્ય અને કલા જગતમાં શોકની લાગણી પ્રસરી છે. તેમણે પોતાની લાંબી કારકિર્દી દરમિયાન ગુજરાતી ફિલ્મો માટે યાદગાર સંગીત આપ્યું હતું અને અનેક જાણીતા ગાયકો તથા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું.

ગૌરાંગ વ્યાસ કોણ હતા?
ગૌરાંગ વ્યાસનો જન્મ 24 નવેમ્બર, 1938ના રોજ મુંબઈમાં થયો હતો. તેઓ જાણીતા ગુજરાતી સંગીતકાર અને પદ્મશ્રી અવિનાશ વ્યાસના પુત્ર હતા. સંગીતનો વારસો તેમને બાળપણથી જ પરિવાર પાસેથી મળ્યો હતો. માત્ર પાંચ વર્ષની ઉંમરે તેઓ હાર્મોનિયમ પર ‘વૈષ્ણવજન’ વગાડતા હતા. મુંબઈની પોદાર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યા બાદ ગૌરાંગ વ્યાસે અમદાવાદની એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાંથી મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગનો ડિપ્લોમા મેળવ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે મુંબઈની ખંડેલવાલ એન્જિનિયરિંગ કંપનીમાં નોકરી શરૂ કરી હતી. જોકે સંગીત પ્રત્યેનો તેમનો ગાઢ લગાવ તેમને એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રમાં લાંબી કારકિર્દી બનાવવા દેતો નહોતો. તેમણે નોકરી છોડી અને પોતાનું સમગ્ર જીવન સંગીતને સમર્પિત કર્યું.

પિતા અવિનાશ વ્યાસની પરંપરાને આગળ વધારી બનાવી આગવી ઓળખ
ગૌરાંગ વ્યાસ માટે અવિનાશ વ્યાસના પુત્ર હોવું માત્ર એક ઓળખ નહોતું. તેમની સામે ગુજરાતી સંગીતની સમૃદ્ધ પરંપરાને આગળ વધારવાની મોટી જવાબદારી પણ હતી. જોકે તેમણે માત્ર પિતાની સંગીતશૈલીને અનુસરવાને બદલે પોતાની પ્રયોગશીલ અને આગવી સંગીતશૈલી વિકસાવી હતી. ગુજરાતી લોકસંગીતની મૂળ સુગંધ જાળવી રાખીને તેમાં નવા સંગીતપ્રયોગો કરવાનો તેમનો અભિગમ તેમની સૌથી મોટી વિશેષતા હતી. આ કારણે ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીતમાં ગૌરાંગ વ્યાસે પોતાની અલગ ઓળખ ઊભી કરી હતી.

‘લીલુડી ધરતી’થી શરૂ થયેલી ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીતની સફર
ગુજરાતી ફિલ્મ ‘લીલુડી ધરતી’ ગૌરાંગ વ્યાસની સંગીત કારકિર્દીના મહત્વપૂર્ણ પડાવોમાંથી એક હતી. આ ફિલ્મમાં તેઓ સંગીતકાર પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય સાથે જોડાયા હતા અને શ્રેષ્ઠ સંગીતકારનો સહિયારો એવોર્ડ મેળવ્યો હતો. ત્યારબાદ ગૌરાંગ વ્યાસે તેમના પિતા અવિનાશ વ્યાસ સાથે ‘જેસલ તોરલ’માં સહાયક તરીકે સંગીત આપ્યું હતું. ‘ઉપર ગગન વિશાળ’માં પણ તેમનું સહિયારું સંગીત જોવા મળ્યું હતું. બાદમાં ‘લાખો ફૂલાણી’થી તેમણે સ્વતંત્ર સંગીતકાર તરીકે પોતાની ઓળખ વધુ મજબૂત બનાવી.

‘લાખો ફૂલાણી’માં કિશોર કુમાર સાથે કામ, પ્રફુલ્લ દવેને મળી તક
‘લાખો ફૂલાણી’ ગૌરાંગ વ્યાસની કારકિર્દીની યાદગાર ગુજરાતી ફિલ્મોમાં સામેલ છે. આ ફિલ્મમાં તેમણે કિશોર કુમારના અવાજનો ઉપયોગ કરીને ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીતમાં નોંધપાત્ર પ્રયોગ કર્યો હતો. આ જ ફિલ્મમાં ગૌરાંગ વ્યાસે ગાયક પ્રફુલ્લ દવેને પણ તક આપી હતી. ‘મણિયારો તે હળુ હળુ થઈ રે વીયો…’ ગીત દ્વારા પ્રફુલ્લ દવેને ગુજરાતી સંગીતપ્રેમીઓમાં વિશેષ ઓળખ મળી હતી. આ રીતે ગૌરાંગ વ્યાસે માત્ર યાદગાર સંગીત રચ્યું નહોતું, પરંતુ નવી પ્રતિભાઓને પણ ગુજરાતી સંગીતમાં સ્થાન આપ્યું હતું.

100થી વધુ ગુજરાતી ફિલ્મોમાં ગૌરાંગ વ્યાસનું સંગીત
ગૌરાંગ વ્યાસે 100થી વધુ ગુજરાતી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું હતું. ‘ભવની ભવાઈ’, ‘મણિયારો’, ‘નસીબની બલિહારી’, ‘મૈયરમાં મનડું નથી લાગતું’, ‘પારકી થાપણ’ અને ‘લાખો ફૂલાણી’ સહિતની અનેક ગુજરાતી ફિલ્મોમાં તેમના સંગીતની આગવી છાપ જોવા મળે છે. કેતન મહેતા દ્વારા નિર્મિત ‘ભવની ભવાઈ’નું સંગીત પણ તેમની કારકિર્દીના યાદગાર કામોમાં ગણાય છે. ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીતમાં લોકસંગીતના તત્વો સાથે પ્રયોગશીલ સંગીતનો સમન્વય કરવાની તેમની શૈલીએ તેમને અન્ય સંગીતકારોથી અલગ ઓળખ અપાવી હતી.

ફિલ્મ સંગીત ઉપરાંત સુગમ સંગીત અને લોકસંગીતમાં પણ મોટું યોગદાન
ગૌરાંગ વ્યાસનું સંગીત માત્ર ગુજરાતી ફિલ્મો સુધી સીમિત નહોતું. તેમણે સુગમ સંગીત, લોકસંગીત, ભજન, રાસ-ગરબા, નૃત્યનાટિકા અને ટેલિવિઝન માટે પણ નોંધપાત્ર સંગીત સર્જન કર્યું હતું. ગુજરાતી ગીતકારો અને કવિઓની 500થી વધુ રચનાઓને તેમણે સ્વરબદ્ધ કરી હતી. ગુજરાતી લોકસંગીત અને સુગમ સંગીતને સામાન્ય શ્રોતાઓ સુધી પહોંચાડવામાં તેમનું મહત્વનું યોગદાન રહ્યું હતું. અમદાવાદમાં ગુજરાતી સુગમ સંગીતના પ્રચાર-પ્રસાર માટે કાર્યરત ‘શ્રુતિ’ સંસ્થા સાથે પણ તેઓ જોડાયેલા રહ્યા હતા.

લતા મંગેશકર, આશા ભોંસલે અને કિશોર કુમાર જેવા દિગ્ગજ ગાયકો સાથે કામ
ગૌરાંગ વ્યાસની સંગીત કારકિર્દીમાં અનેક દિગ્ગજ ગાયકો સાથેનું કામ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. લતા મંગેશકરના કંઠે ગવાયેલું ‘દીકરી તો પારકી થાપણ કહેવાય’ ગુજરાતી સંગીતના યાદગાર ગીતોમાં સ્થાન ધરાવે છે. આ ઉપરાંત ગૌરાંગ વ્યાસે આશા ભોંસલે, સુમન કલ્યાણપુર, મહેન્દ્ર કપૂર, પ્રીતિ સાગર અને ભૂપિન્દર જેવા જાણીતા ગાયકો સાથે પણ કામ કર્યું હતું. ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીતમાં કિશોર કુમારના અવાજનો ઉપયોગ કરીને તેમણે અલગ પ્રકારનો સંગીતપ્રયોગ કર્યો હતો.

ગૌરાંગ વ્યાસના લોકપ્રિય અને યાદગાર ગીતો
ગૌરાંગ વ્યાસની અનેક સંગીત રચનાઓ આજે પણ ગુજરાતી શ્રોતાઓની યાદોમાં જીવંત છે. ‘દીકરી તો પારકી થાપણ કહેવાય’, ‘મણિયારો તે હળુ હળુ થઈ રે વીયો’, ‘હું તો ગઈ’તી મેળે’, ‘હુ તુ તુ તુ, જામી રમતની ઋતુ’, ‘આંજણ આંજ્યા કાળજામાં’, ‘સાંવરિયો રે મારો સાંવરિયો’, ‘હજુ રસભર રાત બાકી’, ‘આંખો ભીની, હૈયું ભીનું’ અને ‘આજ વગડાવો રૂડા શરણાઈ ને ઢોલ’ જેવી રચનાઓ તેમની સંગીતયાત્રાની યાદગાર ઓળખ બની છે. ભજન અને લોકસંગીત ક્ષેત્રે પણ ગૌરાંગ વ્યાસે અનેક રચનાઓ આપી હતી. ‘લાખ લાખ દીવડાં’, ‘ઘોર અંધારી રે રાતલડીમાં’ અને ‘શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ’ સહિતની રચનાઓ તથા વિવિધ ભજન અને ગરબા આલ્બમોમાં તેમનું સંગીત જોવા મળે છે.

ગુજરાતી સંગીતમાં યોગદાન બદલ અનેક સન્માન
ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીત અને સુગમ સંગીત ક્ષેત્રે ગૌરાંગ વ્યાસના યોગદાનને અનેક સન્માન મળ્યાં હતાં. તેમની કારકિર્દી દરમિયાન શ્રેષ્ઠ સંગીત માટે રાજ્ય કક્ષાના અનેક પુરસ્કારોથી તેમને નવાજવામાં આવ્યા હતા. પ્રયોગશીલ સંગીતકાર તરીકે ગૌરાંગ વ્યાસે ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીતને નવી દિશા આપી હતી. લોકસંગીતની પરંપરા અને આધુનિક સંગીતપ્રયોગ વચ્ચે સંતુલન જાળવીને તેમણે પોતાની આગવી શૈલી ઊભી કરી હતી.

 

ગુજરાતી સંગીતજગતના જાણીતા સંગીતકાર શ્રી ગૌરાંગ વ્યાસના અવસાનથી અત્યંત દુઃખ થયું.

પિતા અવિનાશ વ્યાસની સમૃદ્ધ સંગીત પરંપરાને આગળ ધપાવી તેમણે ગુજરાતી સંગીતના ક્ષેત્રમાં પોતાનું આગવું સ્થાન બનાવ્યું હતું. તેમના અવસાનથી ગુજરાતે એક પ્રતિભાશાળી સર્જકને ગુમાવ્યાની લાગણી થાય છે. ગુજરાતી… pic.twitter.com/2Hb6PcRqqD

— Narendra Modi (@narendramodi) September 3, 2026

 

 

ગુજરાતી સંગીત જગતના ખ્યાતનામ સંગીતકાર ગૌરાંગ વ્યાસજીના નિધનના સમાચાર અત્યંત દુઃખદ છે.

​ગુજરાતી સિનેમા, સુગમ સંગીત અને લોકસંગીત ક્ષેત્રે તેમણે આપેલું અમૂલ્ય યોગદાન સદાય સ્મરણીય રહેશે. સંગીતના સમૃદ્ધ વારસાને આગળ ધપાવીને તેમણે સર્જેલી કર્ણપ્રિય સુરાવલીઓ સંગીતપ્રેમીઓના હૃદયમાં…

— Bhupendra Patel (@Bhupendrapbjp) September 3, 2026

 

ગૌરાંગ વ્યાસના નિધન પર PM મોદી અને CM ભૂપેન્દ્ર પટેલે વ્યક્ત કર્યો શોક
ગૌરાંગ વ્યાસના નિધન પર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ શોક વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે અવિનાશ વ્યાસની સમૃદ્ધ સંગીત પરંપરાને આગળ ધપાવવામાં ગૌરાંગ વ્યાસના યોગદાનને યાદ કર્યું હતું અને ગુજરાતી સંગીત ક્ષેત્રે તેમના અમૂલ્ય યોગદાનને હંમેશાં યાદ કરવામાં આવશે તેમ જણાવ્યું હતું. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે પણ ગૌરાંગ વ્યાસના નિધનને દુઃખદ ગણાવ્યું હતું. તેમણે ગુજરાતી સિનેમા, સુગમ સંગીત અને લોકસંગીત ક્ષેત્રે ગૌરાંગ વ્યાસના યોગદાનને સ્મરણીય ગણાવ્યું હતું. તેમની કર્ણપ્રિય સુરાવલીઓ સંગીતપ્રેમીઓના હૃદયમાં હંમેશાં જીવંત રહેશે તેમ મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું હતું.

ગૌરાંગ વ્યાસની અંતિમયાત્રા અમદાવાદથી નીકળશે
ગૌરાંગ વ્યાસની અંતિમયાત્રા અમદાવાદમાં તેમના નિવાસસ્થાન આંબાવાડીના મોરેના એપાર્ટમેન્ટ, હીરાબાગ ક્રોસિંગ પાસેથી સવારે 11:30 વાગ્યે નીકળશે. તેમના નિધનના સમાચાર બાદ ગુજરાતી ફિલ્મ જગત, સંગીતકારો, ગાયકો, કલાકારો, ફિલ્મ નિર્માતાઓ અને સંગીતપ્રેમીઓ દ્વારા તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવી રહી છે.

ગુજરાતી સંગીત માટે ગૌરાંગ વ્યાસનો વારસો
ગૌરાંગ વ્યાસનું નિધન ગુજરાતી સંગીત માટે એક મોટી ખોટ છે. ગુજરાતી ફિલ્મ સંગીતથી લઈને સુગમ સંગીત, લોકગીત, ભજન અને રાસ-ગરબા સુધી તેમણે કરેલું સર્જન ગુજરાતી સંસ્કૃતિનો મહત્વપૂર્ણ વારસો બની ગયું છે. ગૌરાંગ વ્યાસે ગુજરાતી સંગીતમાં માત્ર ધૂનો આપી નહોતી, પરંતુ લોકસંગીતની પરંપરાને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનું કામ પણ કર્યું હતું. તેમની રચનાઓ, સંગીતપ્રયોગો અને ગુજરાતી ભાવજગત સાથે જોડાયેલી ધૂનો આવનારી પેઢીઓ સુધી ગુંજતી રહેશે. ગૌરાંગ વ્યાસ હવે આપણી વચ્ચે નથી, પરંતુ તેમનું સંગીત ગુજરાતી સંસ્કૃતિની સામૂહિક સ્મૃતિમાં હંમેશાં જીવંત રહેશે.