ખામોશ ડાયલોગ પર હાઈકોર્ટનો મોટો નિર્ણય

બોલિવૂડના દિગ્ગજ અભિનેતા અને જાણીતા રાજનેતા શત્રુઘ્ન સિંહાએ પોતાના વ્યક્તિત્વ અધિકારો (Personality Rights) ના રક્ષણ માટે કાયદાકીય લડાઈ જીતી લીધી છે. ૨૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ બોમ્બે હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ આદેશ આપતા જણાવ્યું છે કે અભિનેતાનો લોકપ્રિય ડાયલોગ ‘ખામોશ’, તેમનો અવાજ, નામ અને તસવીરનો તેમની સંમતિ વિના વ્યાપારી કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં.

હાઈકોર્ટનો મહત્વનો નિર્દેશ : 

જજ શર્મિલા દેશમુખે આ મામલે સુનાવણી કરતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે શત્રુઘ્ન સિંહાની વિશિષ્ટ ડાયલોગ બોલવાની શૈલી અને તેમનો અવાજ તેમની ઓળખનો એક અભિન્ન ભાગ છે. ફિલ્મી દુનિયાથી લઈને ડિજિટલ માધ્યમો સુધી આ ઓળખ તેમની અંગત મિલકત સમાન છે. ન્યાયાલયે નોંધ્યું કે કોઈપણ પ્લેટફોર્મ દ્વારા તેમની પરવાનગી વિના તેમના ચહેરાના ડિજિટલ સ્વરૂપો કે અવાજનું અનુકરણ કરવું એ કાયદાકીય રીતે અસ્વીકાર્ય છે.

AI અને ડિજિટલ દુરુપયોગ સામે લાલ આંખ : 

શત્રુઘ્ન સિંહાએ પોતાની અરજીમાં રજૂઆત કરી હતી કે હાલના સમયમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને તેમના અવાજ અને ચહેરાને વાસ્તવિક લાગે તેવા કોન્ટેન્ટમાં દર્શાવવામાં આવે છે. ઘણી વેબસાઇટ્સ અને સોશિયલ મીડિયા પેજ તેમના 'ખામોશ' જેવા આઇકોનિક ડાયલોગ્સનો ઉપયોગ કરીને આર્થિક લાભ મેળવી રહ્યા છે, જેનાથી તેમની વર્ષો જૂની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચી રહ્યું છે.

વચગાળાનો આદેશ અને કાયદેસરની કાર્યવાહી : 

હાઈકોર્ટે પોતાના વચગાળાના આદેશમાં તમામ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સને સૂચના આપી છે કે શત્રુઘ્ન સિંહાના વ્યક્તિત્વ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરતી તમામ સામગ્રી તાત્કાલિક અસરથી હટાવી લેવામાં આવે. કોર્ટે આ પ્રકારના દુરુપયોગને ગોપનીયતા અને સન્માનના અધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે. જો કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થા આ આદેશનો અનાદર કરશે, તો તેમની સામે કાયદેસરના પગલાં લેવામાં આવશે.

પર્સનાલિટી રાઈટ્સનું વધતું મહત્વ : 

ભારતમાં સેલિબ્રિટીઝના અધિકારો માટે આ ચુકાદો એક સીમાચિહ્નરૂપ (Precedent) સાબિત થશે. અદાલતે સ્વીકાર્યું કે આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ ઝડપથી વધી રહ્યા છે, ત્યારે પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓની ઓળખનો વ્યાપારી લાભ લેવાની પ્રવૃત્તિ અટકાવવી અનિવાર્ય છે. આ મામલે હવે અંતિમ અને વિસ્તૃત સુનાવણી ૩૦ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ હાથ ધરવામાં આવશે.