જૂના સૈનિકોનો ભાજપના કેબિનેટમાં દબદબો

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભુપેન્દ્ર પટેલના નવા મંત્રીમંડળનો વિસ્તરણ માત્ર પ્રશાસનિક બદલાવ નથી—તે રાજકીય સંદેશ છે. વર્ષો પછી ભાજપે મૂળ કાર્યકરો અને જૂના સૈનિકોને વધુ પ્રાધાન્ય આપ્યું છે, જ્યારે કોંગ્રેસ કે અન્ય પક્ષોથી આવેલા આયારામોને દૂર રાખવામાં આવ્યા છે. સંદેશ સ્પષ્ટ છે—હવે ભાજપમાં ફક્ત વફાદારી જ પુરસ્કાર લાવે છે, તકવાદ નહીં.

અગાઉના મંત્રિમંડળોમાં પાંચથી છ જેટલા અન્ય પક્ષોથી આવેલા નેતાઓને સ્થાન મળતું હતું, પણ આ વખત ફક્ત બે જ આયારામોને કેબિનેટમાં જગ્યા મળી છે. આ નિર્ણયથી વર્ષોથી સંઘ અને ભાજપ સાથે જોડાયેલા નેતાઓમાં ઉત્સાહ વધ્યો છે. એ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ભાજપ હવે પોતાની વિચારધારાત્મક જડોને મજબૂત કરવા માંગે છે, વિસ્તરણ માટે રાજકીય તકવાદ નહીં.

સામાજિક એન્જિનિયરિંગનો નવો માળખો

નવી કેબિનેટ ભાજપની સામાજિક રણનીતિમાં મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે. અગાઉ શહેરી અને પાટીદાર વર્ગમાં મજબૂત રહેલો પક્ષ હવે ઓબીસી, અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે — જે ક્ષેત્રો પર પરંપરાગત રીતે કોંગ્રેસનો પ્રભાવ રહ્યો છે.

આંકડાઓ સ્પષ્ટ કહે છે: અન્ય પછાત વર્ગોના ૮ મંત્રી, પાટીદાર સમુદાયના ૭ (જેમાં મુખ્યમંત્રી પોતે પણ છે), અનુસૂચિત જાતિના ૩, અનુસૂચિત જનજાતિના ૪, રાજપૂત સમુદાયના ૨ અને જૈન તથા અનાવિલ બ્રાહ્મણના એક-એક મંત્રી. આ માળખું ભાજપના સામાજિક આધારને શહેરી વિસ્તારથી ગ્રામ્ય તરફ ખસેડવાનો પ્રયાસ છે અને કોંગ્રેસના પરંપરાગત સામાજિક ગઢને ખોલવાનો પ્રયાસ છે.

પ્રાદેશિક સંતુલનનો પ્રયાસ

નવા કેબિનેટમાં સૌથી મોટો ફેરફાર પ્રાદેશિક સંતુલન છે. સૌરાષ્ટ્ર જે અગાઉ અવગણાયેલું લાગતું હતું, હવે ત્યાંથી ૮ મંત્રીઓ લેવામાં આવ્યા છે. આ વિસ્તારની ૪૮ બેઠકોને ધ્યાનમાં લેતાં આ સુધારો મહત્વપૂર્ણ છે.

ભાજપે કોંગ્રેસના મજબૂત ગઢ એવા બનાસકાંઠા અને ખેડા જિલ્લાઓમાંથી ત્રણ-ત્રણ મંત્રીઓ પસંદ કર્યા છે, જે ૨૦૨૭ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને તેના જ ક્ષેત્રમાં પડકારવા માટેની વ્યૂહરચના છે.

પરંતુ જુનાગઢ જિલ્લામાંથી એકેય ધારાસભ્યને સ્થાન ન મળવું ચર્ચાનો વિષય છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે આપના ગોપાલ ઇટાલિયા, જે પાટીદાર નેતા છે, તેમની લોકપ્રિયતા વધી રહી છે. કેટલાક અંદરના સૂત્રો કહે છે કે આ કેબિનેટ વિસ્તરણ આંતરિક સ્પર્ધાને કાબૂમાં રાખવા માટે પણ હતું.

હર્ષ સાંઘવીનું પ્રમોશન : કામગીરી કે મીડિયા શક્તિ?

સૌથી મોટી ચર્ચા હર્ષ સાંઘવીની બઢતી ની છે—ગૃહ રાજ્ય મંત્રીથી હવે કેબિનેટ મંત્રી અને અઘોષિત ઉપમુખ્ય મંત્રી તરીકેની બઢતી. સંવિધાનમાં એવી કોઈ પોસ્ટ નથી, પણ રાજકીય રીતે તેનું વજન મોટું છે.

તેમની કામગીરી સારી રહી હોવાનું પક્ષ કહે છે, પરંતુ ઘણા વરિષ્ઠ નેતાઓ માનશે છે કે ભાજપ હવે "રીલ પાર્ટી" બની રહ્યું છે—જે વધુ સક્રિય છે સોશિયલ મીડિયા પર તેને જ પ્રોત્સાહન મળે છે, વાસ્તવિક કાર્ય દ્વિતીય બને છે.

સાંઘવીનો ઝડપી ઉદય દક્ષિણ ગુજરાતના નેતા અને કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી સી.આર. પટેલ માટે પણ પડકારરૂપ બની શકે છે. બંને એક જ વિસ્તારમાંથી આવતા હોવાથી હવે દક્ષિણ ગુજરાતમાં બે પાવર સેન્ટર ઉભા થયા છે.

સાંઘવીનું રાજકિય કદ વધારવાથી ભાજપ માટે હિંદુત્વની રાજનીતિને મજબૂત કરી શકે છે, પરંતુ સાથે જ વરિષ્ઠ નેતાઓની અસંતોષની ચિંગારી પણ જગાડી શકે છે.

આદિવાસી નેતૃત્વનો અભાવ

ભાજપે આદિવાસી સમાજના અનેક નેતાઓને કેબિનેટમાં સ્થાન આપ્યું છે, પરંતુ આખા આદિવાસી પટ્ટાને જોડે એવા એક પણ દમદાર નેતૃત્વનો અભાવ છે. વિધાનસભાની ૨૭ બેઠકો ધરાવતા આ વિસ્તાર માટે એક અસરકારક નેતા તૈયાર કરવામાં ભાજપ હજી નિષ્ફળ ગયું છે.

 સંતુલન સાથે રાજકીય જોખમ

કુલ મળીને ભુપેન્દ્ર પટેલનું કેબિનેટ એક સંતુલિત સામાજિક અને પ્રાદેશિક સમીકરણ રજૂ કરે છે. પરંતુ આ સંતુલન પાછળ અનેક આંતરિક તણાવ અને રાજકીય જોખમ છુપાયેલા છે. જૂના કાર્યકરોને પ્રાધાન્ય આપી ભાજપે પોતાની વિચારધારાત્મક ઓળખ મજબૂત કરી છે—પણ ૨૦૨૭ની ચૂંટણીમાં આ સંતુલનને મતરૂપ ફાયદો થશે કે નહીં તે સમય જ કહેશે.