ગુજરાતની પ્રગતિ પાછળ છુપાયેલ જાતિવાદનો કરૂણ ચહેરો

ગુજરાત પોતાને ઔદ્યોગિક વિકાસનું મોડેલ, સાંસ્કૃતિક ગૌરવનું પ્રતિક અને પ્રગતિશીલ રાજ્ય તરીકે રજૂ કરે છે. પરંતુ આ ચકાચૌંધ પાછળ એક નિર્દય વાસ્તવિકતા છુપાયેલી છે—આજેય સમાજ જાતિ નામના ઝેરી સૂત્રથી છિન્નભિન્ન છે. આ તોડી નાખતી હકીકતને ફરી એક વાર બોટાદના જાળીલા ગામના ૧૭ વર્ષના હર્ષદ સોલંકીના મોતે ખુલ્લેઆમ ચિતાર્યું છે.

૧૩ ઓક્ટોબરના વહેલા સવારમાં ગામની પાણીની ટાંકી પાસે તેની લાશ મળી. પોલીસ ચોપડે આ  ‘સામાન્ય હત્યા’ છે. પરંતુ હર્ષદની હત્યા પાછળ દબાયેલી વાસ્તવિકતા ક્યારેય બહાર નહી. કારણ કે ડર છે—જાતિ આધારિત વૈમનસ્ય—આ રાજ્યની દરેક ગલી-મોહલ્લામાં જંગલની આગ ની જેમ પ્રસરે નહિં.

પરિવારની ઇજ્જત, ગામની રંજિશો, સામાજિક દબાણ અને તંત્રની અસહજતા—આ બધું થઈને મોટા ભાગે સાચું કારણ ક્યારેય બહાર આવતું નથી. કારણ કે કાયદો અને વ્યવસ્થા જ્યારે જાતિવાદ સામે ‘પાટા’ પર ચાલવાની કોશિશ કરે, ત્યારે હંમેશા સમાજનો દબદબો જીતી જાય છે.

જાતિવાદની જીવતી સળંગ ઝબકારો

ગુજરાતમાં આઝાદીના ૭૮ વર્ષ પછી પણ શહેર હોય કે ગામ—દલિત માટે આશ્રયના દ્વાર હજુ અડધા બંધ જ છે.

• શહેરી સોસાયટીમાં દલિત પરિવારોને મકાન આપવાથી મનાઈ

• ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં દલિત યુવક મૂછ રાખે તો માર

• વરરાજા ઘોડીએ ચડી શકતા નથી

• જાનમાં બેન્ડ વગાડવા માટે પોલીસ સુરક્ષા માંગવી પડે

• સુરક્ષા હોવા છતાં હુમલાના ડરથી ઉજવણી અધૂરી

આ કૈં સદીઓ જૂની વાર્તા નથી. આ આધુનિક ગુજરાતની હકીકત છે.

અત્યાચારના આંકડા ‘સમરસતા’ની ખોટી વાત ખુલ્લી પાડે છે

નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ બ્યુરો મુજબ—
2021: દલિતો પર 1201 અત્યાચાર કેસ
2022: 1326 કેસ

દર વર્ષે આ આંકડો વધી રહ્યો છે. ઘણી વખત દલિત પરિવારનો સામાજિક બહિષ્કાર થાય છે અને સરકારને પોલીસ રક્ષણ સાથે તેમનો પુનઃવસવાટ કરાવવો પડે છે. શું આ જ છે સુવિકસિત ગુજરાત, સમરસ ભારત?

ગાંધી-આંબેડકરને ફૂલ ચઢાવી વિચારોને કચડી નાખવાની રાજનીતિ

2 ઓક્ટોબરે ગાંધીજીને અને 14 એપ્રિલે આંબેડકરને મીઠાં શબ્દોમાં યાદ કરનારા રાજનેતાઓ પોતાના શાસનમાં તેમની વાતો અમલમાં મૂકે છે?
જവાબ સ્પષ્ટ છે—ના.

જાતિ, વર્ણ, ગૌત્ર—આ બાંધછોડમાંથી જ્યારે સમાજ મુક્ત જ નથી, ત્યારે મંગળ જાણે, સુપર કમ્પ્યુટર બને કે એઆઈ—એ બધું માનસિક વિકાસ છે, સામાજિક નહીં.

રામે કેવટને સ્વીકાર્યો, આપણે ‘અડવા’ પણ નથી તૈયાર

80% હિંદુઓના આરાધ્ય ભગવાન રામ જ્યારે વનવાસે ગયા, ત્યારે તેમણે કેવટની નાવમાં મુસાફરી કરી અને તેને પોતાના પગ ધોવાની મંજૂરી આપી.
કેવટ સવર્ણ હતો?
ત્યારે ભગવાને અડવા દીધું,
પણ આજે અમને કેમ લાગે છે કે કોઈ ‘નીચ’ જાતિનો માણસ હાથ પણ નહીં લગાડવો?

સમાજ ત્યારે જ વિકસિત કહેવાય જ્યારે…

…જાતિવાદનો ઝેર બળી જાય,
…માણસ માણસને ગળે લગાડે,
…હર્ષદ જેવા યુવાનો જાતિના નામે નહીં, સપના પુરા કરવા જીવતા રહે.

હર્ષદનો મૃત્યુ કોઈ ‘સામાન્ય કેસ’ નથી. તે છે—સમયની સૌથી મોટીઃ ચેતવણી, કે પ્રગતિના ઢોલબા છત્તાં ગુજરાતમાં સામાજિક ન્યાય આજે પણ અધૂરો છે.