કોણ ચાવી ગયુ ‘સમૃદ્ધ કિસાન’નું વચન?

ક્યાં છે ‘સમૃદ્ધ કિસાન, સુખી કિસાન’? — સત્તા પક્ષનું વાયફાય વિઝન અને ખેડૂતનો વાંકુ ભવિષ્ય

જ્યારે ૨૦૧૬માં સત્તા પક્ષે એગ્રો બિઝનેસ પોલિસી જાહેર કરી, ત્યારે જોરશોરથી નારું ફૂંકાયું હતું: ‘સમૃદ્ધ કિસાન, સુખી કિસાન’. આજ, નવ વર્ષ બાદ, ગુજરાતના ખેતરોમાં તો ‘દુ:ખી કિસાન, દેવામાં ડુબેલો કિસાન’ની આંધળી હકીકત દેખાય છે. હાલના મંત્રીમંડળમાં બેઠેલા મહાનુભાવોને કદાચ એ જાહેરાત યાદ પણ ન હોય—કારણ કે તેમના રાજકારણમાં ‘ગુજરાતનો ઈતિહાસ’ એટલે નરેન્દ્ર મોદીના વડાપ્રધાન બનતા પહેલાંના દિવસો જ! એને પહેલાંના સવાલો, સૂકા આંકડા, ખાધેલી ભૂલો? સૌ ભૂલચુક!

બીજા રાજ્યો મોડેલમાંથી પ્રેરણા લો એવી રટણી કરતા સત્તા પક્ષ આજે સુધી આ વાત ભૂલી ગયો છે કે એગ્રોબિઝનેસ પોલિસી બનાવવી અને ખેડૂતને વાસ્તવિક સમયે સુરક્ષા આપવી-બે અલગ વાતો છે. પ્યારું સૂત્ર ફૂંકવું અને યોજનાઓનું ફૂલછત્રી વચન આપવું એક વાત છે, અને જ્યારે અણધાર્યા વરસાદ કે કોઠે-કોઠે સૂકા વંટોળ ફૂંકાય, ત્યારે ખેડૂતને તાત્કાલિક નાણાંકીય સુરક્ષા આપવી એ જવાબદારી છે.

પ્રમાણભૂત આંકડા શું કહે છે?

૨૦૨૩-૨૪ના અંદાજપત્રમાં, પાક વીમા માટે રૂ. ૧૦૨૪ કરોડ ફાળવાયા હતા. ત્યારબાદ? ફાળવણી છૂટી ગઈ! એટલે કે, સત્તા પક્ષે પાક વીમાને પ્રાથમિકતા આપવાનું પહેલા નક્કી કર્યું, અને પછી એને ‘લોઢીનું પાળિયું’ ફેંકી દીધું. એજ તો સત્તા પક્ષનું ‘વિઝનરી’ લક્ષણ છે—ફોટા પડાવા સુધી આત્મવિશ્વાસ પૂરતો, પછી માથું ગમતું ત્યાં ખોખલું.

૨૦૨૫-૨૬ના બજેટમાં, કૃષિ વિભાગ માટે ફાળવણી માત્ર ૪.૩ ટકા — તે પણ ગયા વર્ષની તુલનામાં ૨ ટકા ઓછું. એટલે ખેત મજૂરોની આંખે ધુમાડો અને ખિસ્સામાં ખાડો!

રાજ્યની ૧.૪ કરોડ હેક્ટર ખેતીમાંથી ૧૦ લાખ હેક્ટર જમીનનાં પાકને નાશ... એટલે કુલ જમીનની ૭ ટકાની ધરાશાયી! સામાન્ય ગણતરી પ્રમાણે, પ્રતિ હેક્ટર સરેરાશ ખર્ચ રૂ. ૮૭,૫૦૦ અને ગુજરાતના SDRF નિયમ પ્રમાણે સહાય મળે છે માત્ર રૂ. ૨૨,૦૦૦. આ પ્રમાણે, ખેડૂત ‘સમૃદ્ધ’ નહીં, દેવાદાર જ રહેશે. ગુજરાતના ખેડૂતે તો આજે જ રૂ. ૯૦,૦૦૦ કરોડ દિવાળિયા છે જ.
સવાલ એ છે — શું સત્તા પક્ષ ખેતીને વિદર્ભ જેવી આત્મહત્યાની ખીણમાં ધકેલવા માગે છે?

શું સાંભળાશે કુમાર કાનાણીની પોકાર?

ધરાસભ્ય કુમાર કાનાણી એકે મુખ્યમંત્રીને પત્ર લખીને ‘ફાજલ પ્રોજેક્ટ’ અને ‘મોટા પાયે કાર્યક્રમો’ તાત્કાલિક સ્થગિત કરવા કહ્યું, તાકે વધારાની સહાય સીધી ખેડૂતોના ખાતામાં પહોંચે. પરંતુ એ જાણે છે કે તંત્ર પર આદેશ જ્યારે બ્યૂરોक्रેટો ચલાવે, ત્યારે જનપ્રતિનિધિની વાતો માત્ર શણગાર બની રહે છે.

સત્તા પક્ષના ‘બોર્ડ ગોઠવવાનો ખેલ’નું પરિણામ એટલું જ — ગામે ગામ બોર્ડ લગાડશે, ઐતિહાસિક સહાય આપી દીધી, દયા-દયા... પણ એ ‘દયા’માં દેવું ભરેલું હશે, ખેડૂતનું ભવિષ્ય નહિ.