બજેટ 2026: આજે રાહત, કાલે દેવું?

યુનિયન બજેટ 2026-27: સામાન્ય નાગરિક માટે તેનો સાચો અર્થ

કેન્દ્રિય નાણાંમંત્રી નિર્મલા સીતારામન દ્વારા રજૂ કરાયેલ યુનિયન બજેટ 2026-27 એક તરફ મધ્યવર્ગ અને કરદાતાઓને તાત્કાલિક રાહતઆપે છે, તો બીજી તરફ વધતા ઉધાર, સ્મોલ સેવિંગ્સ પર વધતી નિર્ભરતા અને ઊંચા દેવું-જીડીપી ગુણોત્તર જેવી દીર્ઘકાલીન ચિંતાઓ પણ ઉભી કરે છે.

રૂ. 12.75 લાખ સુધીની આવક પર આવકવેરા મુક્તિ બજેટનું મુખ્ય આકર્ષણ છે, પરંતુ આ બજેટનો અસલી અર્થ સમજવા માટે ખર્ચ, ઉધાર અને દેવાના આંકડાઓને પણ ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.

ઉચો ખર્ચ, પરંતુ કઠિન પ્રશ્નો

વર્ષ 2026-27 માટે કેન્દ્ર સરકારનો કુલ ખર્ચ રૂ. 53.5 લાખ કરોડ આંકવામાં આવ્યો છે, જ્યારે નૉન-ડેટ રસીદો રૂ. 36.5 લાખ કરોડ રહેશે. આ તફાવત પૂરો કરવા માટે સરકારને ઉધાર અને સ્મોલ સેવિંગ્સમાંથી આવક પર આધાર રાખવો પડશે.

રૂ. 17 લાખ કરોડનું મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure) ફાળવવામાં આવ્યું છે, જે 2023-24ની તુલનાએ આશરે રૂ. 4 લાખ કરોડ વધુ છે. જો કે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોની મહેસૂલી વધારાની અસર જોવામાં આવે તો, વાસ્તવિક વૃદ્ધિ એટલી મોટી નથી.

આ ખર્ચ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઊર્જા સુરક્ષા અને ઉદ્યોગોને ટેકો આપે છે, પરંતુ તેને ક્રાંતિકારી નહીં, સતત અને મર્યાદિત વૃદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવે.

વધતું ઉધાર: જરૂરી પરંતુ જોખમભર્યું

બજેટમાં રૂ. 17.2 લાખ કરોડનું ગ્રોસ માર્કેટ બોરોઇંગ સૂચવાયું છે, જેમાંથી રૂ. 11.7 લાખ કરોડ નેટ ઉધાર હશે. બાકી રકમ સ્મોલ સેવિંગ્સ અને અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવશે.

આનું પરિણામ:

• ભવિષ્યમાં વ્યાજ ચૂકવણીનો વધતો ભાર

• ખાનગી રોકાણ માટે નાણાંની અછત

• આર્થિક સંકટ સમયે લવચીકતા ઘટવી

ફિસ્કલ ડિફિસિટ 4.3% રાખવામાં આવ્યો છે, જે થોડો ઘટાડો દર્શાવે છે, પરંતુ હજી પણ આરામદાયક સ્તરથી ઉપર છે.

દેવું-જીડીપી 55%: કેટલું ગંભીર?

બજેટ અંદાજ મુજબ દેવું-જીડીપી ગુણોત્તર 55.6% રહેશે. વૈશ્વિક સ્તરે આ આંકડો ખતરનાક નથી, પરંતુ ભારત માટે ચિંતા એ છે કે આવકનો મોટો હિસ્સો વ્યાજ ચુકવણીમાં જાય છે.

આ સ્તર પર:

• સરકાર પાસે ખર્ચ માટે ઓછી જગ્યા રહે

• વૈશ્વિક વ્યાજદરમાં ફેરફારનો જોખમ વધે

• સતત ઊંચી વૃદ્ધિ જરૂરી બને

સરકારનો દાવ એ છે કે ઝડપી વૃદ્ધિ દ્વારા દેવું સંભાળવામાં આવશે.

કર રાહત: હકીકત અને ભ્રમ

નવું કર પ્રણાલી બજેટ 2026નું કેન્દ્રબિંદુ છે.

રૂ. 75,000 સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન અને રૂ. 60,000 સુધીની સેક્શન 87A રિબેટ સાથે, રૂ. 12.75 લાખ સુધીની આવક ધરાવતા પગારદાર કર્મચારીઓ વાસ્તવમાં કરમુક્ત રહેશે.

પરંતુ:

• આ લાભ માત્ર નવી કર પ્રણાલી પસંદ કરનારને

• જૂની પ્રણાલીમાં રહેનાર માટે રાહત મર્યાદિત

• બિનપગારદાર માટે લાભ સંપૂર્ણ નહીં

અટલે કે, રાહત સાચી છે, પરંતુ સર્વજનિક નથી.

જૂની કર પ્રણાલી: સ્પષ્ટ સંકેત

સેક્શન 80C, 80D અને હોમ લોન ડિડક્શનમાં ફરી કોઈ નોંધપાત્ર વધારો નથી. આ દર્શાવે છે કે સરકાર ડિડક્શન આધારિત પ્રણાલીથી ધીમે ધીમે દૂર જઈ રહી છે.

મધ્યવર્ગ માટે આ એક નિરાશાજનક સંકેત છે.

ત્રણ કર્તવ્ય અને સુધારાનો માર્ગ

નાણાંમંત્રીએ બજેટને ત્રણ કર્તવ્ય આસપાસ ગોઠવ્યું છે:

1. આર્થિક વૃદ્ધિ ઝડપવી

2. લોકોની ક્ષમતાઓ વિકસાવવી

3. સર્વસમાવેશી વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવો

આ માટે GST સરળતા, લેબર કોડ્સ, ડિરેગ્યુલેશન અને AI આધારિત ગવર્નન્સ પર ભાર મૂકાયો છે.

ઉદ્યોગ, MSME અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

સાત વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ, ચેમ્પિયન MSME, ઊર્જા સુરક્ષા અને સિટી ઇકોનોમિક રિજન પર ભાર મૂકાયો છે. રોજગાર અને ઉત્પાદનક્ષમતામાં વાસ્તવિક ફેરફાર અમલ પર આધાર રાખશે.

સેવા ક્ષેત્ર પર નવો ભાર

એજ્યુકેશન ટુ એમ્પ્લોયમેન્ટ કમિટી રચવાની જાહેરાત મહત્વપૂર્ણ છે. લક્ષ્ય છે કે 2047 સુધી વૈશ્વિક સેવા બજારમાં 10% હિસ્સો મેળવવો.

AI અને નવી ટેક્નોલોજીના રોજગાર પર પડતા અસરોનું મૂલ્યાંકન પણ થશે.

માછીમારી અને નાના નિકાસકારોને ટેકો

ભારતના EEZ અને હાઇ સીજમાં પકડેલી માછલીને કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ઉપરાંત, કુરિયર નિકાસ પર રૂ. 10 લાખની મર્યાદા દૂર કરાઈ છે, જે સ્ટાર્ટઅપ્સ અને કારીગરોને વૈશ્વિક બજાર સુધી પહોંચ આપશે.

સારાંશ

બજેટ 2026-27 આજ માટે રાહત અને કાલ માટે જોખમ બંને દર્શાવે છે.
આર્થિક વૃદ્ધિ જ એ ચાવી છે, જે આ ઉધાર આધારિત વ્યૂહને સફળ બનાવી શકે.