વિક્રમ સંવત અને ગુજરાતી કેલેન્ડર એટલે શું?

વિક્રમ સંવત એ ભારતના સૌથી જૂના કેલેન્ડરોમાંનું એક છે. જે ઈસવીસન પૂર્વે 57માં રાજા વિક્રમાદિત્યે  રાજા શક પર મેળવેલા વિજયના સમયનું છે. તે ચંદ્રસૌર ચક્રને અનુસરે છે અને તેનો ઉપયોગ હિન્દુ તહેવારો, જ્યોતિષ અને ધાર્મિક ઉજવણી માટે થાય છે. આ પદ્ધતિમાં, વિક્રમ સંવત 2082 ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરમાં લગભગ 2025-26 વર્ષ સાથે સંબંધિત છે.

ગુજરાતી કેલેન્ડર અને નવું વર્ષ

જ્યારે મોટાભાગના ભારતમાં નવું વર્ષ ચૈત્ર મહિનામાં (માર્ચ-એપ્રિલ) ઉજવવામાં આવે છે. ત્યારે ગુજરાતીઓ તેને દિવાળી પછી કારતક મહિનામાં ઉજવે છે. ગુજરાતમાં, કારતક શુક્લ પ્રતિપદા કારતક મહિનાના તેજસ્વી પખવાડિયાનો પહેલો દિવસ છે, જે નવા વર્ષની શરૂઆત દર્શાવે છે. આ દિવસને બેસતું વરસ કહેવામાં આવે છે, જેનો અર્થ "નવાં વર્ષનો દિવસ" થાય છે.

2025માં, ગુજરાતી નવું વર્ષ 22 ઓક્ટોબરના રોજ આવે છે. જે વિક્રમ સંવત 2082 થી શરૂ થાય છે.

ગુજરાતીઓ દિવાળી પર નવું વર્ષ કેમ ઉજવે છે

૧. કેલેન્ડર કનેક્શન

દિવાળી કારતક અમાવસ્યા, કારતક મહિનાની અમાવસ્યાની રાત્રિએ આવે છે. બીજા જ દિવસે, કારતક શુક્લ પ્રતિપદા, એક નવું ચંદ્ર ચક્ર શરૂ કરે છે. તેથી ગુજરાતી કેલેન્ડરમાં નવા વર્ષની તાર્કિક શરૂઆત છે.

૨. આધ્યાત્મિક અને પૌરાણિક મહત્વ

દિવાળી પછીનો દિવસ ગોવર્ધન પૂજા સાથે પણ સંકળાયેલો છે. જ્યારે ભગવાન કૃષ્ણએ વૃંદાવનના ગ્રામજનોનું રક્ષણ કરવા માટે ગોવર્ધન પર્વત ઉપાડ્યો હતો. નવીકરણ અને દૈવી રક્ષણનું આ કાર્ય પ્રતીકાત્મક રીતે નવી શરૂઆત દર્શાવે છે. ગુજરાતીઓ આ સમયને નવા સાહસો શરૂ કરવા, કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા અને આગામી વર્ષ માટે સમૃદ્ધિ માટે આદર્શ માને છે.

૩. આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરા

સદીઓથી, ગુજરાત વેપારીઓ અને વેપારીઓની ભૂમિ રહ્યું છે. દિવાળીનો તહેવાર એ છે જ્યારે વ્યવસાયિક પરિવારો તેમના જૂના હિસાબ-કિતાબ બંધ કરે છે અને નવા હિસાબ તૈયાર કરે છે. જેને ચોપડા પૂજન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ગુજરાતી નવા વર્ષના બીજા દિવસે, તેઓ નવા ખાતાવહી ખોલે છે અને નાણાકીય વ્યવહારો નવેસરથી શરૂ કરે છે. તે આધ્યાત્મિક અને આર્થિક નવીકરણ બંનેનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે ભક્તિને ઉદ્યોગસાહસિકતા સાથે જોડે છે.

૪. કુટુંબ અને સમુદાય ઉજવણી

ગુજરાતી નવું વર્ષ આનંદ, કૌટુંબિક મેળાવડા અને સામાજિક સંવાદિતાનો સમય છે. ઘરોને સાફ અને શણગારવામાં આવે છે. નવા કપડાં પહેરવામાં આવે છે. મીઠાઈઓ વહેંચવામાં આવે છે અને લોકો એકબીજાને "સાલ મુબારક" અથવા "નૂતન વર્ષાભિનંદન" શબ્દોથી શુભેચ્છા પાઠવે છે. દૈવી આશીર્વાદ મેળવવા માટે વહેલી સવારે મંદિરોની મુલાકાત લેવામાં આવે છે.

બેસતાં વર્ષનું મહત્વ

બેસતું વરસ એ ફક્ત દિવાળીના તહેવારોનો સિલસિલો નથી. તે એક નવી શરૂઆતનો પ્રારંભ દર્શાવે છે. આ એક એવો દિવસ છે જ્યારે:

પરિવારો શુભેચ્છાઓ અને ભેટોની આપ-લે કરે છે.

વ્યવસાય દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશને પ્રાર્થના સાથે નવા ખાતાવહી ખોલે છે.

લોકો સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે મિત્રો અને સંબંધીઓની મુલાકાત લે છે.

વાતાવરણ દીવા, સુગંધ અને સારા નસીબની આશાથી ભરેલું છે.

ગુજરાતી નવું વર્ષ બીજા કરતાં કેમ અલગ છે?

ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં હિન્દુ નવા વર્ષના પોતાના સંસ્કરણો છે. મહારાષ્ટ્રમાં ગુડી પડવા, આંધ્ર પ્રદેશ અને કર્ણાટકમાં ઉગાદી અને સિંધી સમુદાયોમાં ચેટીચાંદ. આ સામાન્ય રીતે માર્ચ-એપ્રિલમાં થાય છે, ત્યારે ગુજરાતી નવું વર્ષ દિવાળી સાથે જોડાયેલું છે. કારણ કે પ્રાદેશિક કેલેન્ડર ચૈત્ર મહિનાથી નહીં પણ કારતક મહિનાથી શરૂ થાય છે. આ તફાવત ગુજરાતના વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક ઉત્ક્રાંતિ અને લાંબા સમયથી ચાલતી વેપારી પરંપરાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

પ્રકાશ, સમૃદ્ધિ અને નવીનીકરણનો તહેવાર

ગુજરાતી નવા વર્ષની સુંદરતા તેના સંદેશમાં રહેલી છે: અંધકારથી પ્રકાશ તરફ, અંતથી નવી શરૂઆત સુધી. દીવા અને પ્રાર્થનાઓથી ભરેલી દિવાળીની રાત જૂના વર્ષનો અંત લાવે છે. બીજા દિવસે સવારે વિક્રમ સંવત 2082 શરૂ થતાં આશાવાદ અને નવીકરણની ભાવના લાવે છે.

ભારતમાં અથવા સમગ્ર વિશ્વમાં ગુજરાતીઓ માટે આ દિવસ ફક્ત કેલેન્ડરમાં ફેરફાર જ નહીં પરંતુ ભાવના, સમૃદ્ધિ અને હેતુના નવીકરણનું પ્રતીક છે. આ સમય નવેસરથી શરૂઆત કરવાનો, માફ કરવાનો, આપવાનો અને નવા વર્ષમાં પ્રકાશ, શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહ સાથે પ્રવેશવાનો છે.

સાલ મુબારક! વિક્રમ સંવત 2082 સૌ માટે શાંતિ, પ્રગતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે.