રશિયન તેલ ખરીદદારો પર અમેરિકાનું મહાસંકટ

US 100 Percent Tariff Bill: અમેરિકી સેનેટે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને નેચરલ ગેસ ખરીદનારા દેશો પર અત્યંત કડક પગલાં લેવા માટે એક નવું બિલ પસાર કરીને વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને રાજકારણમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. સેનેટમાં આ બિલ 86-11 ના જંગી બહુમતીથી પસાર કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં રશિયન તેલના સૌથી મોટા ખરીદદારો પર 100% સુધીનો આયાત ટેરિફ લાદવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈ છે. આ નિર્ણયથી રશિયા પાસેથી મોટો જથ્થો ખરીદતા ભારત અને ચીન જેવા દેશો માટે આર્થિક અને રાજદ્વારી પડકારો વધી ગયા છે. સેનેટથી લીલી ઝંડી મળ્યા બાદ હવે આ મુસદ્દો યુએસ સંસદના નીચલા ગૃહ એટલે કે હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં મોકલવામાં આવશે. ત્યાંથી પણ લીલી ઝંડી મળ્યા બાદ બિલ અંતિમ મંજૂરી માટે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પાસે જશે અને તેમના હસ્તાક્ષર થતાં જ તે કાયદાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લેશે.

પાંચ દેશો સીધા નિશાના પર
બિલ કાયદો બન્યા બાદ યુએસ રાષ્ટ્રપતિ પાસે રશિયન ઊર્જાના સૌથી મોટા ખરીદદાર દેશો પર 100% સુધીનો ટેરિફ લાદવાની વિશેષ શક્તિઓ આવી જશે. આ નવા કાયદાના સીધા દાયરામાં હાલમાં 5 મુખ્ય આયાતકાર દેશો આવે છે, જેમાં ચીન, ભારત, હંગેરી, સ્લોવાકિયા અને અઝરબૈજાનનો સમાવેશ થાય છે. આ દેશો રશિયન તેલ અને ગેસના સૌથી મોટા ખરીદદારોમાં ગણાય છે. જોકે આ બિલ પસાર થવાનો અર્થ એ નથી કે આ દેશો પર તાત્કાલિક ધોરણે ટેરિફ લાગુ થઈ જશે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને આ દેશો વિરુદ્ધ ગમે ત્યારે આકરા આર્થિક પગલાં લેવાનો કાનૂની અધિકાર મળી જશે. આ સિવાય, આ કાયદો રાષ્ટ્રપતિને અમેરિકામાં આવતા ચોક્કસ રશિયન સામાન પર 500% સુધીનો ટેરિફ લાદવાની પણ સત્તા આપે છે, જે અધિકાર 5 વર્ષ સુધી અમલમાં રહેશે.

અગાઉ 500% નો પ્રસ્તાવ હતો: સુધારા બાદ ટેરિફ મર્યાદા 100% કરાઈ
રશિયન તેલ આયાતકારો સામે કડક વલણ અપનાવવાનો આ પ્રસ્તાવ શરૂઆતમાં વધુ આકરો હતો. એપ્રિલ 2025 માં રિપબ્લિકન સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામ અને ડેમોક્રેટિક સેનેટર રિચાર્ડ બ્લુમેન્થલ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા મૂળ મુસદ્દામાં રશિયન તેલ ખરીદનારા દેશો પર 500% સુધીનો આકરો ટેરિફ લાદવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. જોકે, વૈશ્વિક પુરવઠા શ્રૃંખલા અને સહયોગી દેશો સાથેના વેપાર સંબંધોને ધ્યાનમાં રાખીને બિલના અપડેટેડ વર્ઝનમાં ટેરિફ દર ઘટાડીને 100% સુધી સીમિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ બિલ બંને પક્ષો એટલે કે રિપબ્લિકન અને ડેમોક્રેટના સમાન સમર્થનથી લાવવામાં આવ્યું છે.

પુતિન અને તેમની સિસ્ટમ પર સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક
અમેરિકાનું માનવું છે કે રશિયા પાસેથી ભારત અને ચીન જેવા દેશો દ્વારા થતી ક્રૂડ ઓઇલની સતત ખરીદી રશિયન તિજોરીને અબજો ડોલરની આવક કરાવી આપે છે અને આ જ નાણાકીય બળથી રશિયા યુક્રેન સામેનું યુદ્ધ ચાલુ રાખી શક્યું છે. ડેમોક્રેટ સેનેટર રિચાર્ડ બ્લુમેન્થલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ બિલનો મુખ્ય હેતુ રશિયન પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિનની યુદ્ધ લડવાની આર્થિક ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો છે. કાયદામાં માત્ર તેલ ખરીદદારો જ નહીં, પરંતુ રશિયાના ઊર્જા ઉદ્યોગ, નાણાકીય સંસ્થાઓ, સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક માળખા, વેપારીઓ અને પુતિનના નજીકના અલીગાર્ક્સ પર પણ વ્યાપક પ્રતિબંધો લાદવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

રશિયન તેલ ખરીદીમાં ભારત આગળ: જૂનમાં બનાવ્યો નવો રેકોર્ડ
આ બિલના કારણે ભારત માટે ચિંતા વધી છે કારણ કે ભારત રશિયન ક્રૂડ ઓઇલનો અત્યંત મોટો આયાતકાર દેશ બની ગયો છે. રિપોર્ટ મુજબ, ભારતે જૂન 2026 માં રશિયા પાસેથી દરરોજ રેકોર્ડ 26.1 લાખ એટલે કે 2.7 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદ્યું હતું, જે દેશના કુલ તેલ આયાતના 52.4% જેટલું હતું. એટલે કે જૂન મહિનામાં ભારતમાં આયાત થયેલા દર બે બેરલ તેલમાંથી એકથી વધુ બેરલ તેલ રશિયામાંથી આવ્યું હતું. મે મહિનાની સરખામણીએ જૂન મહિનામાં આ આયાતમાં 39% નો ઉછાળો આવ્યો હતો, જ્યારે જુલાઈ મહિનામાં પણ આ આંકડો પ્રતિદિન 2.8 મિલિયન બેરલની સપાટીએ પહોંચ્યો હતો. વૈશ્વિક સ્તરે રશિયાના કુલ તેલ નિકાસમાં ચીન 50% હિસ્સા સાથે પ્રથમ અને ભારત 36% હિસ્સા સાથે બીજા સ્થાને છે, જ્યારે તુર્કીયે 6%, યુરોપિયન યુનિયન 5% અને અન્ય દેશો 3% હિસ્સો ધરાવે છે.

યુરોપના મિત્રોને રાહત
નવા બિલમાં અમેરિકાએ પોતાના યુરોપિયન સહયોગીઓને મોટી રાહત આપી છે. સેનેટના મુસદ્દા હેઠળ 15 યુરોપિયન દેશો, જેમાં ફ્રાન્સ, બેલ્જિયમ અને જાપાનનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેમને પ્રસ્તાવિત 100% ટેરિફમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ રાહત મેળવવા માટે બે શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે, જે મુજબ તે દેશ રશિયાની કુલ કુદરતી ગેસ નિકાસના 15% કરતાં ઓછી ખરીદી કરતો હોવો જોઈએ અને રશિયન ગેસ પરની પોતાની નિર્ભરતા સતત ઘટાડી રહ્યો હોવો જોઈએ. અમેરિકી સેનેટર્સના જણાવ્યા મુજબ, આ બિલ યુરોપિયન સહયોગીઓ વિરુદ્ધ નથી પરંતુ તેવા દેશો પર દબાણ બનાવવા માટે છે જેઓ હજુ પણ રશિયન ઊર્જા ખરીદીને મોટો આર્થિક ટેકો આપી રહ્યા છે.

ઈરાન પર પણ ગાળિયો મજબૂત
આ નવું બિલ માત્ર રશિયા પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમાં ઈરાન વિરુદ્ધના કડક પગલાં પણ વણી લેવામાં આવ્યા છે. કાયદા હેઠળ 1996 ના ઈરાન સેંક્શન્સ એક્ટને 2031 સુધી લંબાવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જે કાયદો આ વર્ષે જ સમાપ્ત થઈ રહ્યો હતો. આ જોગવાઈ હેઠળ ઈરાન સાથે વેપાર કે વ્યવસાય કરતી કોઈપણ બિન-અમેરિકી કંપનીઓ પર અમેરિકા દ્વારા સેકન્ડરી એટલે કે ગૌણ આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવી શકશે, જેનાથી આવી કંપનીઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેપાર કરવો મુશ્કેલ બનશે.

ભારત-અમેરિકા વેપાર સોદા પર ખતરો
100% ટેરિફનું આ બિલ એક એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે એક દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર અંતિમ તબક્કામાં છે અને બંને દેશો ટૂંક સમયમાં સોદો થવાની આશા રાખી રહ્યા છે. આ નવા ટેરિફ કાયદાના કારણે આ સોદો અટકી જવાની કે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ ઊભો થવાની આશંકા છે. અગાઉ 2025 માં પણ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર 25% ટેરિફ લાદ્યો હતો, જેને પાછળથી હટાવી લેવાયો હતો. આ ઉપરાંત, ઈરાન યુદ્ધ વખતે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની બંધ થતાં ઊભી થયેલી તેલ કટોકટી વખતે અમેરિકાએ ભારતીય તેલ ખરીદી પર કામચલાઉ છૂટછાટ આપવી પડી હતી. હવે ફરી એકવાર 100% ટેરિફની તલવાર લટકતાં ભારતીય વેપાર અને ઊર્જા નીતિ સમક્ષ નવો રાજદ્વારી સવાલ ઊભો થયો છે.