ભારતીય શેરબજારમાં મોટો કડાકો

Stock Market Crash: ભૂ-રાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક કટોકટીની સીધી અસર સ્થાનિક શેરબજાર પર જોવા મળી છે. સોમવારે બજાર ખુલતાની સાથે જ ભારતીય શેરબજારમાં મોટો કડાકો બોલાઈ ગયો હતો. મધ્ય પૂર્વમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા લશ્કરી તણાવ અને તેના પરિણામે જાહેર કરાયેલા રેડ એલર્ટના કારણે વૈશ્વિક રોકાણકારોમાં ભારે ફફડાટ ફેલાયો છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીના કારણે એશિયન બજારો સંપૂર્ણપણે અવ્યવસ્થિત દેખાતા હતા, જેની સીધી નકારાત્મક અસર ભારતીય બજારના સેન્ટિમેન્ટ પર પડી હતી. સોમવારે સવારે ટ્રેડિંગની શરૂઆતમાં જ બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જનો 30 શેરનો સંવેદનશીલ સૂચકાંક સેન્સેક્સ ખુલતાની સાથે જ 700 થી વધુ પોઈન્ટ ગબડી ગયો હતો, જ્યારે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો નિફ્ટી ઈન્ડેક્સ પણ શરૂઆતની થોડી જ મિનિટોમાં 200 પોઈન્ટ જેટલો નીચે સરકી ગયો હતો. પશ્ચિમ એશિયાની આ અશાંતિએ બજારના અગાઉના તમામ સુધારા પર પાણી ફેરવી દીધું છે.

સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીની અત્યંત નબળી શરૂઆત
સોમવારે સવારે ભારતીય શેરબજાર ખૂબ જ નબળા વલણ સાથે લાલ નિશાનમાં ખુલ્યું હતું. BSE સેન્સેક્સ તેના શુક્રવારના અગાઉના બંધ 77,569 ની સામે 606.04 પોઈન્ટના મોટા ઘટાડા સાથે 76,963.35 પર ખુલ્યો હતો અને જોતજોતામાં વધુ ગબડીને 76,857 ની નીચી સપાટી પર પહોંચી ગયો હતો. સેન્સેક્સની જેમ જ NSE નિફ્ટીમાં પણ સમાન પ્રકારનો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. નિફ્ટી તેના અગાઉના બંધ 24,206 થી ઘટીને 24,039 પર ખુલ્યો હતો અને શરૂઆતના મિનિટોના ટ્રેડિંગમાં જ તે 167 પોઈન્ટ તૂટીને 24,000 ના મહત્વપૂર્ણ મનોવૈજ્ઞાનિક સ્તરની આસપાસ ટ્રેડ કરતો જોવા મળ્યો હતો. સવારે 9 વાગ્યાને 41 મિનિટે સેન્સેક્સ 446.48 પોઈન્ટ (0.57%) ના ઘટાડા સાથે 77,122.91 પર અને નિફ્ટી 137.21 પોઈન્ટ (0.57%) ઘટીને 24,069.70 પર કામકાજ કરી રહ્યો હતો. આ ઘટાડો બજાર માટે વધુ ચિંતાજનક એટલા માટે છે કારણ કે ગયા અઠવાડિયાના અંતિમ ટ્રેડિંગ દિવસે, શુક્રવારે, નિફ્ટી 1.1% ના વધારા સાથે બંધ થયો હતો, પરંતુ નવી ભૂ-રાજકીય કટોકટીએ આ તેજીને એક જ ઝાટકે ભૂંસી નાખી છે.

મોટી કંપનીઓના શેર ધોવાયા
બજારમાં આવેલા આ ભયાનક કડાકા વચ્ચે લાર્જકેપ અને મિડકેપ શ્રેણીના અસંખ્ય મજબૂત શેરો ખુલતાની સાથે જ ધરાશાયી થતા જોવા મળ્યા હતા. આ ઘટાડાનો સૌથી મોટો ભોગ ઓટો અને મેટલ સેક્ટરના શેરો બન્યા હતા, જેમાં રોકાણકારોએ ભારે વેચવાલી કરી હતી. BSE ની લાર્જકેપ શ્રેણીમાં સમાવિષ્ટ ઇન્ડિગોના શેરમાં 2.50%, ટાટા સ્ટીલના શેરમાં 2.35%, મારુતિના શેરમાં 2% અને HDFC બેંકના શેરમાં 1.60% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. આ સિવાય એશિયન પેઇન્ટ્સ અને બજાજ ફિનસર્વના શેરો પણ લાલ નિશાનમાં ટ્રેડ થઈ રહ્યા હતા. મિડકેપ સેક્ટરમાં મુથૂટ ફાઇનાન્સ 2.50%, અશોક લેલેન્ડ 2%, કોફોર્જ 1.95% અને HP ના શેર 1.70% ઘટીને કારોબાર કરી રહ્યા હતા. ચાલુ ટ્રેડિંગ દરમિયાન સૌથી મોટો આંચકો ટ્રેન્ટ લિમિટેડના રોકાણકારોને લાગ્યો હતો, જેના શેરમાં 12% થી વધુનો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જેની પાછળ કંપનીના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના નબળા પરિણામો જવાબદાર હતા. જોકે, આ નકારાત્મક વાતાવરણ વચ્ચે પણ ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ (TCS), NTPC, HCL ટેક અને પાવર ગ્રીડ જેવી કંપનીઓના શેર ગ્રીન ઝોનમાં વધીને ટ્રેડ થઈ રહ્યા હતા.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થતાં કાચા તેલના ભાવ ભડકે બળ્યા
શેરબજારમાં આવેલા આ સુનામી પાછળનું સૌથી મોટું અને ત્વરિત કારણ ઈરાન દ્વારા વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' બંધ કરવાનો લેવાયેલો નિર્ણય છે. આ વ્યૂહાત્મક માર્ગ બંધ થવાના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના સપ્લાય પર મોટો બ્રેક લાગવાની આશંકા ઉભી થઈ છે, જેને કારણે ક્રૂડના ભાવમાં અચાનક 4.4% થી વધુનો ઉછાળો આવ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કોમોડિટી માર્કેટમાં ગ્લોબલ બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ 4.41% ના વધારા સાથે 79.36 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું છે, જે 80 ડોલરની સપાટી વટાવવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. તેવી જ રીતે વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ઓઇલ પણ 4.43% વધીને 74.57 ડોલર પ્રતિ બેરલ અને મુર્બન ક્રૂડ 4% ના વધારા સાથે 75 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે. સ્થાનિક વાયદા બજારમાં પણ કાચા તેલમાં તીવ્ર તેજી જોવા મળી છે, જે શરૂઆતના સત્રમાં લગભગ ₹177 વધીને 6991 રૂપિયા પ્રતિ બેરલની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યું છે. ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થવાના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ફુગાવાનું જોખમ ફરીથી વધવાનો ભય પેદા થયો છે.

વૈશ્વિક અને એશિયન બજારોની નકારાત્મક સ્થિતિ
પશ્ચિમ એશિયાની આ લશ્કરી અશાંતિએ માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ વિશ્વભરના અગ્રણી શેરબજારોને હચમચાવી દીધા છે. એશિયન બજારોમાં જાપાનનો બેન્ચમાર્ક નિક્કી 225 ઇન્ડેક્સ શરૂઆતમાં 900 પોઈન્ટ ગબડ્યા બાદ 0.70% ના ઘટાડા સાથે ટ્રેડ થતો જોવા મળ્યો હતો, જ્યારે જાપાનના નિક્કી ફ્યુચર્સમાં 1.8% નો મોટો ઘટાડો હતો. દક્ષિણ કોરિયાનો કોસ્પી ઇન્ડેક્સ આશરે 7 ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો દર્શાવ્યા બાદ 1.80% ના સુધારા તરફી ટ્રેડમાં હતો અને સ્મોલ-કેપ કોસ્ડેક 0.79% વધ્યો હતો. ચીનનો શાંઘાઈ કમ્પોઝિટ 0.6% અને ઓસ્ટ્રેલિયાનો S&P/ASX 200 ઇન્ડેક્સ 0.3% નબળો પડ્યો હતો. યુરોપિયન બજારોમાં યુરો સ્ટોક્સ 50 ફ્યુચર્સ પણ 0.6% ઘટેલો જોવા મળ્યો હતો. જોકે, આ તમામ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે હોંગકોંગનું હેંગ સેંગ બજાર એકમાત્ર એવું હતું જે 1% ના વધારા સાથે મજબૂતી બતાવી રહ્યું હતું, જેના ફ્યુચર્સ તેના અગાઉના બંધ 24175.12 થી વધીને 24238 પર પહોંચ્યા હતા.

અમેરિકન બજારમાં પણ અસ્થિરતા
અમેરિકાના વોલ સ્ટ્રીટ બજારની વાત કરીએ તો, ઈરાનની તીવ્ર પ્રતિક્રિયા બાદ સોમવારે યુએસ સ્ટોક ફ્યુચર્સ નીચા સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે. ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એવરેજ ફ્યુચર્સ 135 પોઈન્ટ (0.3%) અને S&P 500 ફ્યુચર્સ 0.3% ના ઘટાડા સાથે કારોબાર કરી રહ્યા છે, જ્યારે નાસ્ડેક-100 ફ્યુચર્સમાં 0.5% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ પૂર્વે, પાછલા ટ્રેડિંગ સત્રમાં એટલે કે 10 જુલાઈના રોજ યુએસ બજારો મજબૂતી સાથે બંધ થયા હતા, જેમાં S&P 500 ઇન્ડેક્સ 0.42% વધીને 7575.39 પર, નાસ્ડેક કમ્પોઝિટ 0.29% વધીને 26281.61 પર અને ડાઉ જોન્સ 149.60 પોઈન્ટ (0.29%) ના વધારા સાથે 52637.01 પર બંધ રહ્યો હતો.

ભારતીય રૂપિયામાં ઐતિહાસિક ઘટાડો
વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના માહોલમાં રોકાણકારો જોખમી સંપત્તિઓ જેવી કે શેરબજારમાંથી નાણાં પાછા ખેંચીને સુરક્ષિત ગણાતા યુએસ ડોલર તરફ વળ્યા છે. આના કારણે વિશ્વની મુખ્ય 6 કરન્સી સામે ડોલરની મજબૂતાઈ દર્શાવતો યુએસ ડોલર ઇન્ડેક્સ (DXY) આજે 0.18% વધીને 101.13 ના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ડોલરની આ મજબૂતાઈ અને સ્થાનિક બજારમાંથી વિદેશી ભંડોળ બહાર જવાના કારણે ભારતીય રૂપિયા પર ભારે દબાણ જોવા મળ્યું છે. સોમવારે શરૂઆતના વેપારમાં જ અમેરિકી ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો 34 પૈસા તૂટીને 95.72 ના સ્તરે બંધ થયો હતો. આ પૂર્વે ગયા અઠવાડિયે 10 જુલાઈના રોજ પણ રૂપિયો ડોલર સામે 0.07% ઘટીને 95.32 પર બંધ રહ્યો હતો. એક્સચેન્જના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ગયા શુક્રવારે વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) એ ભારતીય બજારમાં ₹2,603.72 કરોડના શેરની ચોખ્ખી ખરીદી કરી હતી, જેના કારણે સેન્સેક્સ 827.57 પોઈન્ટ (1.08%) ના ઉછાળા સાથે 77,569.39 પર અને નિફ્ટી 244.10 પોઈન્ટ (1.02%) વધીને 24,206.90 પર બંધ થયો હતો. પરંતુ સોમવારે આ આખીય સકારાત્મક સ્થિતિ પલટાઈ ગઈ છે.

બજારનું ભવિષ્ય અને વિશ્લેષકોનો મત
ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાના પગલા બાદ બજારના નિષ્ણાતો અને વિશ્લેષકો માને છે કે ટૂંકા ગાળા માટે શેરબજારમાં આવી જ મોટી અસ્થિરતા અને ઉથલપાથલ ચાલુ રહેવાની મજબૂત શક્યતા છે. ક્રૂડ ઓઇલના સપ્લાય અને તેની આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતો અંગે જ્યાં સુધી અનિશ્ચિતતા રહેશે ત્યાં સુધી વૈશ્વિક બજારો દબાણ હેઠળ રહેશે. જોકે, આ સંભવિત અસ્થિરતા છતાં લાંબા ગાળા માટે બજાર વિશ્લેષકો ભારતીય બજારના ભવિષ્ય વિશે વધુ પડતા નકારાત્મક નથી. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક અસ્થિરતાની અલ્પકાલીન અસર બાદ ભારતીય શેરબજાર તેના મજબૂત સ્થાનિક આર્થિક મૂળભૂત સિદ્ધાંતો અને સુધરેલા આંતરિક સંકેતોના બળે ધીમે ધીમે ફરીથી ઉપરની તરફ ગતિ પકડી શકે છે. હવે આગામી દિવસોમાં રોકાણકારોની નજર એ વાત પર રહેશે કે પશ્ચિમ એશિયાનો આ ભૂ-રાજકીય તણાવ શાંત પડે છે કે વધુ ઉગ્ર બને છે.