SEBIએ શેરબજારના આ નિયમમાં કેમ કર્યો મોટો ફેરફાર?

SEBI CAS Framework Review: ભારતીય શેરબજારમાં Futures અને Options (F&O) ટ્રેડિંગને લઈને SEBIએ મહત્વનું નીતિગત પગલું ભર્યું છે. Securities and Exchange Board of India (SEBI)એ Index અને Single Stock Derivativesના Expiry Day Settlement Price નક્કી કરવાની પદ્ધતિમાં ફેરફાર માટે બે વિકલ્પો રજૂ કર્યા છે. આ ફેરફારનો હેતુ શેરબજારમાં Price Discovery વધુ પારદર્શક બનાવવાનો અને Expiry Day પર Settlement Priceમાં થતી અચાનક વધઘટને નિયંત્રિત કરવાનો છે. SEBIએ Closing Auction Session (CAS)ની સમીક્ષા અને બજારના સહભાગીઓ પાસેથી મળેલા પ્રતિસાદ બાદ Settlement Price અંગે નવી વ્યવસ્થા માટે Consultation Paper રજૂ કર્યો છે. જોકે, આ હજી અંતિમ નિયમ નથી અને Stakeholders પાસેથી મળેલા સૂચનો બાદ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે.

SEBIએ Expiry Day Settlement Rulesની સમીક્ષા કેમ કરી?
Closing Auction Session એટલે કે CASનો હેતુ શેરના અંતિમ Closing Priceની વધુ પારદર્શક અને કાર્યક્ષમ Price Discovery કરવાનો છે. પરંતુ CAS દરમિયાન Cash Marketમાં Underlying Stocksની Auction Process ચાલતી હોય ત્યારે Derivatives Marketમાં ટ્રેડિંગ પણ ચાલુ રહે છે. Expiry Dayના અંતિમ સમયગાળામાં Index Options અને Indicative Equilibrium Price (IEP) આધારિત પ્રવૃત્તિમાં વધઘટ જોવા મળતાં બજારના સહભાગીઓએ Indicative Index Value (IIV) અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. આ પ્રતિસાદ બાદ SEBIએ Settlement Priceની ગણતરીની પદ્ધતિની સમીક્ષા કરી છે.

Settlement Price માટે બે વિકલ્પ શું છે?
SEBIએ પ્રથમ વિકલ્પ તરીકે Blended VWAP પદ્ધતિ સૂચવી છે. તેમાં Continuous Trading Session (CTS)ના છેલ્લા 30 મિનિટના ટ્રેડ્સ અને 10 મિનિટના Closing Auction Session (CAS)ના ટ્રેડ્સને જોડીને Settlement Price નક્કી કરવામાં આવશે. બંને સેશનનું યોગદાન વાસ્તવિક Traded Valueના આધારે નક્કી થશે. બીજા વિકલ્પમાં હાલની CTS VWAP પદ્ધતિ જાળવી રાખવાની દરખાસ્ત છે. તેમાં CTSના છેલ્લા 30 મિનિટની Volume Weighted Average Price (VWAP)ને Settlement Price માટે આધાર બનાવવામાં આવશે.

નવી પદ્ધતિ તરત લાગુ થશે નહીં
SEBIએ હાલની CTS VWAP પદ્ધતિને Interim Arrangement તરીકે ચાલુ રાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. Blended VWAP પદ્ધતિને કાયમી રીતે લાગુ કરતાં પહેલાં CASમાં ઓછામાં ઓછા એક વર્ષ સુધી Liquidity અને Market Participationનું મૂલ્યાંકન કરવાની દરખાસ્ત છે.

IIV અંગે પણ SEBIનો મહત્વનો પ્રસ્તાવ
SEBIએ Indicative Index Value (IIV)નું Display બંધ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, કારણ કે Auction દરમિયાન તેમાં ઝડપી વધઘટથી બજારમાં મૂંઝવણ ઊભી થઈ શકે છે. જોકે, Individual Stocks માટે Indicative Equilibrium Price (IEP)નું Display ચાલુ રાખવાની દરખાસ્ત છે.

3 ઓક્ટોબર સુધીમાં સૂચનો આપી શકાશે
SEBIએ Brokers, Investors અને અન્ય Stakeholders પાસેથી Consultation Paper અંગે સૂચનો અને ટિપ્પણીઓ મંગાવી છે. 3 ઓક્ટોબર 2026 સુધી મળેલા Feedbackનું વિશ્લેષણ કર્યા બાદ નવા Expiry Day Settlement Framework અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે.

રોકાણકારો માટે તેનો અર્થ શું?
SEBIનો આ પ્રસ્તાવ F&O Marketમાં Expiry Day Trading અને Settlement Price પર અસર કરી શકે છે. જોકે, હાલમાં કોઈ અંતિમ નવો નિયમ લાગુ થયો નથી. નવા Settlement Rules અંગેનો અંતિમ નિર્ણય Stakeholdersના Feedback અને CASની કામગીરીની સમીક્ષા બાદ લેવામાં આવશે.