પેટ્રોલ પર ટેક્સ 5 ગણો વધ્યો, ડીઝલ પર ઘટ્યો! હવે તમારા ખિસ્સા પર શું થશે અસર?

Petrol Diesel Windfall Tax: કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલની નિકાસ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. 16 ઑક્ટોબર, 2026થી પેટ્રોલની નિકાસ પરનો ટેક્સ ₹0.50 પ્રતિ લિટરથી વધારીને ₹2.50 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, ડીઝલની નિકાસ પરનો ટેક્સ ₹16થી ઘટાડીને ₹8.50 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય બાદ પેટ્રોલની નિકાસ પરનો ટેક્સ પાંચ ગણો થયો છે, જ્યારે ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર ₹7.50નો ઘટાડો થયો છે. કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયને પગલે વાહનચાલકોના મનમાં સવાલ ઊભો થઈ શકે છે કે શું પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધશે કે ઘટશે? જોકે, આ ફેરફાર નિકાસ પર લાગતા ટેક્સમાં કરવામાં આવ્યો છે. સ્થાનિક વપરાશ માટે વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની હાલની ડ્યૂટીમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. તેથી આ નિર્ણયથી સ્થાનિક છૂટક ભાવમાં સીધી અસર થતી નથી.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના નવા ટેક્સ દર શું છે?

સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઇનડાયરેક્ટ ટેક્સિસ એન્ડ કસ્ટમ્સ (CBIC) દ્વારા જાહેર કરાયેલા ફેરફાર મુજબ, પેટ્રોલ અને ડીઝલની નિકાસ પરના ટેક્સના નવા દર 16 ઑક્ટોબર, 2026થી લાગુ થયા છે.

• પેટ્રોલ નિકાસ ટેક્સ: ₹0.50થી વધારીને ₹2.50 પ્રતિ લિટર.

• ડીઝલ નિકાસ ટેક્સ: ₹16થી ઘટાડીને ₹8.50 પ્રતિ લિટર.

• ડીઝલ ટેક્સમાં ઘટાડો: ₹7.50 પ્રતિ લિટર.

• એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF): નિકાસ પરનો ટેક્સ યથાવત.

• સ્થાનિક પેટ્રોલ-ડીઝલ ડ્યૂટી: કોઈ ફેરફાર નહીં.

આ ફેરફાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ અને નિકાસની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યો છે.

શું પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધશે?

પેટ્રોલ પરના વિન્ડફોલ ટેક્સમાં વધારો થયો હોવા છતાં તેનો અર્થ એ નથી કે દેશમાં પેટ્રોલના ભાવ તરત જ વધી જશે. આ ટેક્સ પેટ્રોલ અને ડીઝલની નિકાસ પર લાગુ પડે છે, જ્યારે સ્થાનિક વપરાશ માટે વેચાતા ઇંધણ પરની હાલની ડ્યૂટીમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ચલણ વિનિમય દર, પરિવહન ખર્ચ અને અન્ય બજાર પરિબળો ભવિષ્યમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવને અસર કરી શકે છે. તેથી નિકાસ ટેક્સમાં થયેલા ફેરફારને સ્થાનિક ઇંધણના ભાવમાં સીધા વધારા કે ઘટાડા તરીકે જોવો યોગ્ય નથી.

સરકાર વિન્ડફોલ ટેક્સમાં ફેરફાર કેમ કરે છે?

કેન્દ્ર સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવમાં થતા ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને વિન્ડફોલ ટેક્સની સમયાંતરે સમીક્ષા કરે છે. સામાન્ય રીતે આ દરોની દર પખવાડિયે સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવે છે, ત્યારે પેટ્રોલિયમ કંપનીઓને વિદેશમાં ઉત્પાદનો વેચવાથી વધુ નફો મળી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સ્થાનિક બજારમાં ઇંધણની પૂરતી ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહે અને નિકાસ તથા સ્થાનિક પુરવઠા વચ્ચે સંતુલન રહે તે માટે સરકાર ટેક્સના દરોમાં ફેરફાર કરી શકે છે.

ભારતમાં વિન્ડફોલ ટેક્સ ક્યારે લાગુ થયો હતો?

ભારતે જુલાઈ 2022માં પ્રથમ વખત પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ પર વિન્ડફોલ ટેક્સ લાગુ કર્યો હતો. ત્યારબાદ આ ટેક્સ પાછો ખેંચવામાં આવ્યો હતો. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળા બાદ માર્ચ 2026માં સરકારે તેને ફરી લાગુ કર્યો હતો. આ ટેક્સનો હેતુ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ પર કર વસૂલવા ઉપરાંત વૈશ્વિક બજારની પરિસ્થિતિમાં સ્થાનિક ઇંધણનો પુરવઠો જાળવવામાં મદદ કરવાનો પણ છે.

વિન્ડફોલ ટેક્સ શું છે?

વિન્ડફોલ ટેક્સ એટલે કંપનીઓને અચાનક મળતા અસાધારણ નફા પર લગાવવામાં આવતો વિશેષ કર. ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વધે ત્યારે કંપનીઓને સામાન્ય કરતાં વધુ નફો મળી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર નિકાસ પર વિશેષ ટેક્સ લગાવી શકે છે.