વર્લ્ડ બેંકના અપર મીડલ ઈન્કમ કલબમાં ગુજરાતને સ્થાન

World Bank report shows evidence of Gujarat's economic progress: વિશ્વ બેંકના તાજેતરના આર્થિક મૂલ્યાંકનમાં ભારતના કેટલાક રાજ્યોની ઝડપી પ્રગતિ સામે આવી છે. રાજ્યવાર પ્રતિ વ્યક્તિ આવકના આધારે ગુજરાત, દિલ્હી, કર્ણાટક, તેલંગાણા અને તમિલનાડુએ ‘અપર મીડલ ઈન્કમ’ (ઉચ્ચ-મધ્યમ આવક) શ્રેણીમાં સ્થાન મેળવ્યું છે. આ સિદ્ધિ દર્શાવે છે કે દેશના કેટલાક રાજ્યો વૈશ્વિક આર્થિક માપદંડો પર નોંધપાત્ર રીતે આગળ વધી રહ્યા છે.

ભારત હજુ પણ લોઅર મીડલ ઈન્કમ શ્રેણીમાં
વિશ્વ બેંકના એટલાસ પદ્ધતિ આધારિત આંકડા મુજબ ભારતની સરેરાશ પ્રતિ વ્યક્તિ આવક 2,760 અમેરિકન ડોલર છે. આ પ્રમાણે ભારત હજુ ‘લોઅર મીડલ ઈન્કમ’ શ્રેણીમાં આવે છે. જોકે, રાજ્યવાર વિશ્લેષણ કરતાં સ્પષ્ટ થાય છે કે કેટલાક રાજ્યો રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઘણી આગળ વધી ચૂક્યા છે.

દિલ્હી પ્રથમ, ગુજરાત પાંચમા સ્થાને
રાજ્યવાર આંકડા મુજબ દિલ્હી 6,217 અમેરિકન ડોલરની પ્રતિ વ્યક્તિ આવક સાથે દેશમાં પ્રથમ સ્થાને છે. ત્યારબાદ કર્ણાટક (5,579 ડોલર), તેલંગાણા (5,407 ડોલર), તમિલનાડુ (5,329 ડોલર) અને ગુજરાત (4,734 ડોલર)નો ક્રમ આવે છે. પાંચેય રાજ્યોએ વિશ્વ બેંકના ઉચ્ચ-મધ્યમ આવકના માપદંડને સફળતાપૂર્વક પાર કર્યો છે.

અનેક દેશો સમકક્ષ પહોંચ્યા ભારતના રાજ્યો
અહેવાલ મુજબ દિલ્હીની પ્રતિ વ્યક્તિની આવક દક્ષિણ આફ્રિકા, ફિજી અને મંગોલિયા જેવા દેશોની સમકક્ષ છે. જ્યારે કર્ણાટક અને તેલંગાણાની આવક ઇન્ડોનેશિયા અને વિયેતનામ જેવા દેશો કરતાં વધુ નોંધાઈ છે. આ સ્થિતિ ભારતના વિકસિત રાજ્યોની આર્થિક ક્ષમતાને વૈશ્વિક સ્તરે વધુ મજબૂત બનાવે છે.

મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા અને કેરળ થોડાક અંતરે
ઉચ્ચ-મધ્યમ આવકની શ્રેણીમાં પ્રવેશ મેળવવાથી મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા અને કેરળ ખૂબ જ ઓછા અંતરે રહી ગયા છે.

• મહારાષ્ટ્ર – 4,628 અમેરિકન ડોલર
• હરિયાણા – 4,627 અમેરિકન ડોલર
• કેરળ – 4,610 અમેરિકન ડોલર

આ ત્રણેય રાજ્ય વિશ્વ બેંકના નક્કી કરાયેલા માપદંડથી ખૂબ જ ઓછા અંતરે રહ્યા છે.

બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ચિંતાજનક સ્થિતિ
કેટલાક રાજ્યો ઝડપી વિકાસ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. ત્યાં બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઝારખંડ જેવા રાજ્યો હજુ પણ આર્થિક રીતે પાછળ છે. બિહારમાં પ્રતિ વ્યક્તિની આવક માત્ર 984 અમેરિકન ડોલર છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશમાં 1,403 અને ઝારખંડમાં 1,470 અમેરિકન ડોલર નોંધાઈ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે આ રાજ્યોની સરેરાશ આવક કેટલાક પડોશી દેશ નેપાળ કરતાં પણ ઓછી છે.

વિકાસમાં રાજ્યો વચ્ચેનું વધતું અંતર
અહેવાલ સ્પષ્ટ કરે છે કે, ભારતની આર્થિક પ્રગતિ તમામ રાજ્યોમાં સમાન ગતિએ થઈ રહી નથી. કેટલાક રાજ્યો વૈશ્વિક સ્તરના વિકાસ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. જ્યારે કેટલાક રાજ્યો હજુ પણ મૂળભૂત આર્થિક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. આગામી સમયમાં સંતુલિત વિકાસ માટે નબળા રાજ્યોમાં રોકાણ, રોજગારી અને માળખાકીય વિકાસ પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત રહેશે.

કેવી રીતે નક્કી થાય છે આવક શ્રેણી?
રાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારત પ્રતિ માથાદીઠ આવક (એટલાસ પદ્ધતિ મુજબ) 2,760 અમેરિકન ડોલર સાથે ‘નીચલી-મધ્યમ-આવક’ દેશ તરીકે રહે છે. આ આંકડો નિમ્ન-મધ્યમ-આવક શ્રેણી માટે 2,488 અમેરિકન ડોલરની વૈશ્વિક સરેરાશથી થોડીક વધારે છે. જો કે, મની કન્ટ્રોલમાં પ્રકાશિત થયેલા અહેવાલ અનુસાર, ભારતના પાંચ રાજ્યે અપવાદરૂપે સારું પ્રદર્શન કર્યું છે. જે ‘ઉચ્ચ-મધ્યમ-આવક’ શ્રેણી માટે વિશ્વ બેંકના 4,636 અમેરિકન ડોલરના કટઓફને વટાવી ગયા છે.

આ કોસ્ટક સમજવા માટે વિશ્વ બેંકના વર્ગીકરણ માપદંડોને જાણવું જરૂરી છે. બેંક 1,175 અમેરિકન ડોલરથી ઓછી આવક ધરાવતા દેશોને ‘ઓછી-આવક’ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે. જ્યારે 1,175 થી 4,635 ડોલર વચ્ચેના દેશોને ‘નીચી-મધ્યમ-આવક’ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે. જ્યારે 4,636 થી 14,375 અમેરિકન ડોલર ધરાવતા વચ્ચેના દેશોને ‘ઉચ્ચ-મધ્યમ-આવક’ તરીકે ઉલ્લેખ કરે છે અને 14,375 થી વધુ અમેરિકન ડોલર ધરાવતા દેશોને ‘ઉચ્ચ-આવક’ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે.