માત્ર 3 દિવસનો કોલસો! દેશના 59 પાવર પ્લાન્ટને લઈને કેમ વધી ચિંતા?

Coal shortage in India: ભારતમાં કોલસાની અછતને લઈને ચિંતા વધી છે. દેશના 59 કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સમાં માત્ર ત્રણ દિવસ ચાલે તેટલો જ કોલસાનો સ્ટોક બાકી રહ્યો છે. સેન્ટ્રલ ઈલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA)ના 9 સપ્ટેમ્બર સુધીના આંકડા મુજબ, આ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો જથ્થો જરૂરી સ્ટોકના 25 ટકાથી પણ ઓછો છે.બીજી તરફ, દેશમાં વીજળીની માંગ લગભગ 267 ગીગાવોટના ઊંચા સ્તરે છે. ઊંચી પીક પાવર ડિમાન્ડ, કેટલાક પાવર યુનિટ્સ બંધ હોવા અને પાવર પ્લાન્ટ્સમાં ઘટતા કોલસાના ભંડારને કારણે વીજળી પુરવઠા પર દબાણ વધવાની ચિંતા છે.

59 પાવર પ્લાન્ટમાં કોલસાનો સ્ટોક ગંભીર સ્તરે

CEAના આંકડા પ્રમાણે, 9 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં 59 કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો સ્ટોક તેમની જરૂરિયાતના 25 ટકાથી ઓછો રહ્યો છે. આ સ્થિતિનો અર્થ એ છે કે અનેક પ્લાન્ટ્સ પાસે માત્ર થોડા દિવસોનું જ ઇંધણ ઉપલબ્ધ છે.કોલસો થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સ માટે મુખ્ય ઇંધણ હોવાથી સ્ટોકમાં ઘટાડો લાંબો સમય યથાવત રહે તો વીજ ઉત્પાદન પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે.'સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર'ના વિશ્લેષક મનોજ કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, પાવર પ્લાન્ટ્સમાં ઘટતો કોલસાનો સ્ટોક દેશની ઊર્જા સુરક્ષા માટે ગંભીર ચેતવણી સમાન છે.

267 GW વીજળીની માંગથી પાવર ગ્રીડ પર દબાણ

દેશમાં વીજળીની માંગ હાલમાં પણ ખૂબ ઊંચી છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી પીક પાવર ડિમાન્ડ લગભગ 267 ગીગાવોટની આસપાસ રહી છે.મે મહિનામાં ભારતની મહત્તમ વીજળીની માંગ 270.70 ગીગાવોટના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી હતી. લાંબા સમય સુધી રહેલી ગરમી અને હીટવેવને કારણે વીજળીની માંગમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો નથી.સૌર ઊર્જા વીજળીની જરૂરિયાત પૂરી કરવામાં રાહત આપી રહી છે, પરંતુ બેટરી સ્ટોરેજની મર્યાદા અને જળાશયોમાં ઘટતા પાણીના સ્તરને કારણે વીજ ઉત્પાદનના અન્ય સ્ત્રોતો પર પણ દબાણ યથાવત છે.

કોલસાનો પુરવઠો વધારવા ભારતીય રેલવેની તૈયારીઓ

પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો સ્ટોક ઘટતાં સરકાર અને વીજ કંપનીઓએ કોલસાનો પુરવઠો ઝડપથી વધારવા માટે પગલાં શરૂ કર્યા છે.ભારતીય રેલવે દ્વારા પાવર પ્લાન્ટ્સ સુધી કોલસો પહોંચાડતી રેકની સંખ્યા વધારવામાં આવી છે. 3 સપ્ટેમ્બરે 370 કોલસા રેકની સરખામણીએ 6 સપ્ટેમ્બરે આ સંખ્યા વધીને 444 રેક થઈ હતી.આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સ સુધી ઝડપથી ઇંધણ પહોંચાડવાનો અને વીજ ઉત્પાદનને અસર થતી અટકાવવાનો છે.

કોલ ઈન્ડિયા પાસે 76 મિલિયન મેટ્રિક ટન કોલસાનો ભંડાર

દેશની સૌથી મોટી કોલસા ખાણકામ કંપની કોલ ઈન્ડિયા અને તેની સહાયક કંપનીઓએ પણ કોલસાનો પુરવઠો વધાર્યો છે.કંપનીઓ દ્વારા રોડ માર્ગે પણ કોલસો પાવર પ્લાન્ટ્સ સુધી પહોંચાડવામાં આવી રહ્યો છે. કોલ ઈન્ડિયાના જણાવ્યા અનુસાર, તેની ખાણોમાં આશરે 76 મિલિયન મેટ્રિક ટન કોલસાનો ભંડાર ઉપલબ્ધ છે.આ ભંડાર અને વધારવામાં આવેલા પરિવહન દ્વારા પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો સ્ટોક સુધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

પંજાબમાં 700 MWનો થર્મલ પાવર યુનિટ બંધ

કોલસાના ઘટતા સ્ટોક વચ્ચે પંજાબમાં કેટલાક વીજ ઉત્પાદન યુનિટ્સ બંધ હોવાને કારણે સ્થિતિ પર વધારાનું દબાણ છે.

પટિયાલાના રાજપુરા થર્મલ પાવર પ્લાન્ટનો 700 મેગાવોટનો યુનિટ નંબર-1 ટેકનિકલ ખામીને કારણે શુક્રવારે બંધ થયો હતો.

આ ઉપરાંત:

• રોપર થર્મલ પાવર પ્લાન્ટનો 210 MW યુનિટ નંબર-6 બંધ છે.

• તલવંડી સાબો થર્મલ પાવર પ્લાન્ટનો 660 MW યુનિટ નંબર-2 બંધ છે.

• રણજીત સાગર પ્રોજેક્ટના 300-300 MWના યુનિટ નંબર-3 અને 4 બંધ છે.

• UBDCના ત્રણ હાઈડ્રો પાવર યુનિટ પણ હાલમાં બંધ છે.

શું ભારતમાં વીજળી સંકટ વધશે?

હાલની સ્થિતિમાં કોલસાની અછત, પાવર પ્લાન્ટ્સમાં માત્ર થોડા દિવસનો સ્ટોક અને 267 GWની ઊંચી વીજળીની માંગ મહત્વના પડકારો છે. જોકે, ભારતીય રેલવે દ્વારા કોલસા રેક વધારવામાં આવી રહી છે અને કોલ ઈન્ડિયા સહિતની કંપનીઓ સપ્લાય વધારવાના પ્રયાસ કરી રહી છે.એટલે હાલ સૌથી મોટો મુદ્દો કોલસાનો સ્ટોક ઝડપથી ફરી ભરવાનો અને પાવર પ્લાન્ટ્સમાં સતત વીજ ઉત્પાદન જાળવી રાખવાનો છે. જો કોલસાનો પુરવઠો સમયસર વધે છે તો દબાણ ઘટી શકે છે, પરંતુ સ્ટોકમાં લાંબો સમય સુધી સુધારો ન થાય તો વીજળી પુરવઠા પર વધુ દબાણ ઊભું થઈ શકે છે.