શું વિમાનના ભાડાં સસ્તા થશે?

Jet Fuel Price Slump: વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવોમાં ચાલી રહેલી ભારે અફરાતફરી વચ્ચે ભારતીય ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર (Aviation Sector) માટે એક મોટા અને રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે જેટ ઇંધણના ભાવમાં 27 ટકાનો મસમોટો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, બીજી તરફ સ્થાનિક (Domestic) ફ્લાઇટ્સના મુસાફરો અને એરલાઇન્સ કંપનીઓ માટે જેટ ઇંધણના ભાવમાં કોઈ જ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. આ સાથે જ ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ્સમાં વપરાતા કોમર્શિયલ એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરના ભાવમાં પણ ઝીંકાયેલો વધારો યથાવત રાખતા વ્યાપારીઓમાં ચિંતા ફેલાઈ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય જેટ ઇંધણના ભાવ પ્રતિ કિલોલિટર $400 ઘટ્યા
ઉદ્યોગના સત્તાવાર સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ માટેના જેટ ઇંધણના ભાવમાં કરાયેલા 27 ટકાના ધરખમ ઘટાડાને કારણે હવે કિંમતો પ્રતિ કિલોલિટર $400 કરતાં પણ વધુ ઘટી ગઈ છે. આ ઘટાડા બાદ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ATFનો ભાવ ઘટીને લગભગ $1,100 પ્રતિ કિલોલિટરના સ્તરે આવી પહોંચ્યો છે. નોંધનીય છે કે અગાઉ 1 મેના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ માટેના ઇંધણના ભાવમાં 5.33 ટકા એટલે કે $76.55નો વધારો ઝીંકાયો હતો, જેના કારણે કિંમત $1,511.86 પ્રતિ કિલોલિટર થઈ ગઈ હતી. તે પહેલાં પશ્ચિમ એશિયાના તણાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા સંકટને કારણે એપ્રિલ મહિનામાં આ દર બમણાથી પણ વધુ વધીને $1,435.31 પર પહોંચી ગયા હતા, જેની સામે હવે મોટી રાહત મળી છે.

સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સના દરો યથાવત
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આટલો મોટો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, ઘરેલું વિમાની મુસાફરી કરતા લોકો અને સ્થાનિક એરલાઇન્સ માટે રાહતના કોઈ સમાચાર નથી. સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સ માટે ATFના ભાવમાં કોઈ જ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. ભારતીય એરલાઇન્સે સ્થાનિક ઉડ્ડયન માટે પ્રતિ કિલોલીટર રૂ. 1,04,927.18 ચૂકવવાનું ચાલુ રાખવું પડશે. આ દર 1 એપ્રિલથી અમલમાં છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મે મહિનામાં જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય દરો આસમાને હતા, ત્યારે સામાન્ય મુસાફરો પર આર્થિક બોજ ન નાખવા માટે સરકારી તેલ કંપનીઓએ વધારાનો માત્ર એક ચતુર્થાંશ (1/4) ભાગ જ એરલાઇન્સ પર ટ્રાન્સફર કર્યો હતો અને બાકીનું નુકસાન પોતે સહન કર્યું હતું. હવે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે કિંમતો નરમ પડી છે, ત્યારે કંપનીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સને તો રાહત આપી છે, પરંતુ સ્થાનિક સપ્લાય પર અગાઉ થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે ઘરેલું દરો સ્થિર રાખ્યા છે.

પશ્ચિમ એશિયા સંકટ વચ્ચે કેમ લેવાયો આ નિર્ણય?
ભારતમાં છેલ્લા બે દાયકા કરતાં વધુ સમયથી જેટ ઇંધણના ભાવો નિયંત્રણમુક્ત કરવામાં આવ્યા છે, જે સીધા આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સાથે જોડાયેલા છે. જોકે, પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તણાવને કારણે વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા ખોરવાઈ ગઈ છે. વૈશ્વિક ઉર્જા પ્રવાહ માટેનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગણાતો 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' માર્ગ છેલ્લા ચાર મહિનાથી મોટાભાગે બંધ જેવી સ્થિતિમાં છે, જેના કારણે ઇંધણની ભારે અછત સર્જાઈ છે. આ અસાધારણ સ્થિતિમાં જ્યારે ATFના ભાવમાં ઇતિહાસનો સૌથી મોટો વધારો તોળાઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ભારત સરકાર અને રાજ્ય હસ્તકની તેલ કંપનીઓએ સંતુલિત અભિગમ અપનાવ્યો હતો. આ વ્યૂહરચના હેઠળ જ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સના દરો વૈશ્વિક બજાર આધારિત મુકાયા છે, જ્યારે સ્થાનિક દરોને ભારતીય બજારની સ્થિરતા માટે નિયંત્રિત રાખવામાં આવ્યા છે.

કોમર્શિયલ LPG નવો રેકોર્ડ સ્તરે, પણ ઘરગથ્થુ ગ્રાહકો સુરક્ષિત
એક તરફ એવિએશન સેક્ટરને રાહત મળી છે, તો બીજી તરફ વ્યાપારી ગ્રાહકોને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. તેલ કંપનીઓએ 19 કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં પ્રતિ સિલિન્ડર ₹42નો વધારો ઝીંકી દીધો છે. આ વધારા સાથે હવે દિલ્હીમાં કોમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમત ₹3,071.50થી વધીને ₹3,113.50ના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. આ અગાઉ 1 મેના રોજ પણ તેમાં ₹993નો ઐતિહાસિક વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત, 5 કિલોના ફ્રી-ટ્રેડ એલપીજી (FTL) સિલિન્ડરના ભાવમાં પણ ₹11નો વધારો થતાં તે હવે ₹821.50 થયો છે. રાહતની વાત એ છે કે સ્થાનિક ઘરગથ્થુ ગ્રાહકોને આ ભાવવધારામાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ અપાઈ છે. 14.2 કિલોગ્રામના ઘરેલું એલપીજી સિલિન્ડરની કિંમત માર્ચ મહિનાથી ₹913 પર જ યથાવત રાખવામાં આવી છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવોમાં યથાસ્થિતિ
ગયા મહિને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર આશરે ₹7.50નો તોતિંગ વધારો ઝીંકાયા બાદ સામાન્ય જનતાના માથે મોંઘવારીનો માર પડ્યો હતો. જોકે, આ મહિનાની સમીક્ષામાં ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ ઇંધણના ભાવ સ્થિર રાખ્યા છે. હાલમાં રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ₹102.12 અને ડીઝલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ₹95.20 પર સ્થિર છે. સ્થાનિક કર અને વેટ (VAT)ના કારણે અલગ-અલગ રાજ્યોમાં આ ભાવોમાં થોડો તફાવત જોવા મળી શકે છે.