ડીસા આગકાંડમાં 7 અધિકારી જવાબદાર, હાઈકોર્ટનો ઉધડો

ડીસા ફટાકડા ફેક્ટરીમાં થયેલી આગ દુર્ઘટના મામલે સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકારને કડક સવાલો પૂછ્યા હતા. ચીફ જસ્ટિસ સુનિતા અગરવાલ અને જસ્ટિસ ડી.એન.રેની બેન્ચ સમક્ષ યોજાયેલી સુનાવણીમાં SIT અને હાઈ લેવલ કમિટીના અહેવાલો સીલ કવરમાં રજૂ કરાયા હતા. હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં પૂછ્યું હતું કે, દુર્ઘટના પહેલાં ફેક્ટરીનું ઇન્સ્પેક્શન કોણે કર્યું હતું અને જો ખામીઓ સામે આવી હતી તો સમયસર કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવી નહોતી.

મૃતકના પરિવારજનની અરજી પર સુનાવણી
ડીસાની ફટાકડા ફેક્ટરીમાં સર્જાયેલી દુર્ઘટના મામલે ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરાઈ હતી. મૃતકોમાંથી એકના પરિવારજન દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીને સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં જાહેર હિત અરજી તરીકે નોંધવામાં આવી હતી. આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે રાજ્ય સરકાર પાસેથી જવાબ માગ્યો છે.

SIT અને હાઈ લેવલ કમિટીના અહેવાલ રજૂ
ચીફ જસ્ટિસ સુનિતા અગરવાલ અને જસ્ટિસ ડી.એન. રેની બેન્ચ સમક્ષ SIT અને હાઈ લેવલ કમિટીના અહેવાલ સીલ કવરમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટે પૂછ્યું કે દુર્ઘટના પહેલા ફેક્ટરીનું નિરીક્ષણ કોણે કર્યું હતું અને જો ખામીઓ સામે આવી હતી તો સમયસર પગલાં કેમ લેવામાં આવ્યા નહોતા.

સાત સરકારી અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી
રાજ્ય સરકાર તરફથી રજૂઆત દરમિયાન જણાવાયું હતું કે, ચીફ સેક્રેટરીની તપાસ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. તપાસમાં લેબર અને રેવન્યુ વિભાગના કુલ સાત અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમની સામે શો-કોઝ નોટિસ જારી કરીને વિભાગીય કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે.

રાજ્યવ્યાપી તપાસમાં 34 યુનિટ બંધ
આ દુર્ઘટના બાદ રાજ્યમાં તપાસ અભિયાન હાથ ધરાયું હતું. નિયમોના ભંગ અને અન્ય ગેરરીતિઓ સામે આવતા 34 ગેરકાયદે યુનિટોને બંધ કરાવવામાં આવ્યા હતા. હાઇકોર્ટે સવાલ કર્યો હતો કે આવી કાર્યવાહી માત્ર દુર્ઘટના પછી જ કેમ કરવામાં આવી અને નિયમિત દેખરેખ કેમ રાખવામાં આવી નહોતી.

ઇન્સ્પેક્શન પ્રક્રિયા પર હાઇકોર્ટના પ્રશ્નો
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે, ફેક્ટરીઓના નિરીક્ષણની જવાબદારી જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની હોય છે. સરકારના અહેવાલમાં માત્ર વર્ષ 2025 દરમિયાન તપાસ થઈ હોવાનું જણાવાયું છે. પરંતુ ક્યારે તપાસ થઈ, કોના દ્વારા થઈ અને ત્યારબાદ શું પગલાં લેવાયા તેની વિગતો આપવામાં આવી નથી. કોર્ટે આ મુદ્દે વિગતવાર સોગંદનામું રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે.

લાયસન્સ મંજૂરીમાં પણ અનિયમિતતા
સરકારના જણાવ્યા મુજબ સબ ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ સામે કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. દીપક ટ્રેડર્સના લાયસન્સના રિન્યુઅલમાં ગંભીર અનિયમિતતાઓ સામે આવી છે. પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરી (ગૃહ) દ્વારા રચાયેલી સમિતિ હવે મંજૂરી પ્રક્રિયામાં સામેલ અન્ય અધિકારીઓની ભૂમિકા પણ તપાસી રહી છે.

લાયસન્સ મામલતદારે આપ્યું, સત્તા SDMની
હાઇકોર્ટે પૂછ્યું હતું કે, અધિકારીઓ સામે શું પગલાં લીધાં, આ દુર્ઘટના પહેલા કોઈ ઇન્સ્પેક્શન કર્યું હતું ? તમે આવી ઘટનાઓ પછી જ જાગો છો. સરકારી વકીલે કહ્યું હતું કે સબ ડીવીઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ સામે કાર્યવાહી હાથ ધરાઇ છે. જેઓએ દિપક ટ્રેડર્સને લાયસન્સ રિન્યુ કરી આપ્યું હતું. પ્રિન્સિપાલ સેક્રેટરી ગૃહ વિભાગે કમિટી બનાવી છે કે જેનો ઉદ્દેશ આવા યુનિટોને લાયસન્સ આપવામાં રોલ તપાસવાનો છે. જો કે દીપક ટ્રેડર્સને લાયસન્સ મામલતદારે આપ્યું હતું. જ્યારે સત્તા સબ ડીવીઝનલ મેજીસ્ટ્રેટની છે.

27 લોકોના મોત, બાળકો પણ બન્યા હતા ભોગ
અરજદારના વકીલે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે, દીપક ટ્રેડર્સના છ ગોડાઉનમાંથી બેમાં આગ ફાટી નીકળી હતી. આ ઘટનામાં સાત બાળકો સહિત કુલ 27 લોકોના મોત થયા હતા. અનેક મૃતદેહો ગંભીર રીતે દાઝી જતાં ઓળખ કરવી પણ મુશ્કેલ બની હતી. અરજદારે બાળમજૂરી સહિત ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓના આક્ષેપો પણ કર્યા હતા.

નકારાત્મક અહેવાલ છતાં પગલાં ન લેવાયા
રજૂઆત દરમિયાન જણાવાયું કે ફેક્ટરીનું લાયસન્સ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું હોવા છતાં કામગીરી ચાલુ રાખી હતી. 28 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ કરાયેલા નિરીક્ષણમાં ફાયર સેફ્ટીના સાધનોની અછત, દસ્તાવેજી ખામીઓ અને જોખમી સંગ્રહ જેવી ગંભીર બાબતો સામે આવી હતી. ત્યારબાદ માર્ચ મહિનામાં પણ નકારાત્મક અહેવાલ આપવામાં આવ્યો હતો, છતાં અસરકારક કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહોતી.

વધુ વળતર અને સ્વતંત્ર તપાસની માંગ
અરજદારે મૃતકોના પરિવારજનો માટે વધુ વળતર, સ્વતંત્ર એજન્સી દ્વારા તપાસ અને ફટાકડા ઉદ્યોગમાં સુરક્ષા નિયમોના કડક અમલની માંગ કરી હતી. સાથે જ રાજકોટ TRP ગેમ ઝોન સહિત અગાઉની દુર્ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરીને સુરક્ષા વ્યવસ્થાની ખામીઓ તરફ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું.

અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવી જરૂરી
હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર ફેક્ટરી સંચાલકો જ નહીં, પરંતુ લાયસન્સ આપવાની અને નિરીક્ષણ કરવાની પ્રક્રિયામાં સામેલ અધિકારીઓની જવાબદારી પણ નક્કી થવી જોઈએ. કોર્ટે મૃતકોના પરિવારજનો અને ઘાયલોને યોગ્ય વળતર મળે તેની ખાતરી કરવા સરકારને સૂચના આપી છે.

જુલાઈમાં થશે આગામી સુનાવણી
આ કેસની આગામી સુનાવણી જુલાઈ મહિનામાં હાથ ધરાશે. તે દરમિયાન રાજ્ય સરકારે ઇન્સ્પેક્શનની વિગતો અને જવાબદાર અધિકારીઓ સામે લેવામાં આવેલા પગલાં અંગે વધુ સ્પષ્ટ માહિતી કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવાની રહેશે.

શું હતો સમગ્ર મામલો?
બનાસકાંઠા જિલ્લાના ડીસામાં ફટાકડાના ગોડાઉનમાં 1 એપ્રિલ, 2025 ના રોજ બ્લાસ્ટ બાદ આગનો બન્યો હતો. અરજદાર એક મજૂર છે, જે MPના દેવાસ ગામનો રહેવાસી છે. આ ઘટનામાં તેણે 6 પરિજનો ગુમાવ્યા છે. તેના પુત્રી, જમાઈ, જમાઈના ભાઈ બહેનો અને સાસુનો સમાવેશ થાય છે. આ બનાવ સંદર્ભે વખારના માલિકો પિતા-પુત્ર સામે પોલીસ ફરિયાદ નોંધાઇ છે. સાઅપરાધ મનુષ્યવધની અને પ્રોવિઝન એક્સપ્લોસિવ એક્ટ અંતર્ગતની કલમો લાગી છે. 1 એપ્રિલ, 2025 બનાસકાંઠા રેન્જ IGએ ઓથોરિટી દ્વારા 5 મેમ્બરની SIT બનાવી હતી. 2 એપ્રિલ 2025માં હાઈલેવલ કમિટીની રચના કરવામાં આવી હતી. જેમાં IAS, FSL અધિકારી સામેલ છે. ભૂલ ક્યાં રહી ગઈ તેની તપાસ થઈ રહી છે. બીજી એક SITની રચના ભાવિન પંડ્યાની આગેવાનીમાં થઈ છે. રાજ્ય, કેન્દ્ર અને MP સરકારે વળતર જાહેર કર્યું છે. અરજદારે વધુ વળતરની માંગ કરી છે. આ ઘટનામાં બંને આરોપીને ઝડપી અન્ય 4ની અટકાયત કરાઈ હતી.