ગુજરાતમાં બંધ પડેલા 10 હજાર ટ્યુબવેલને વરસાદી પાણીથી રિચાર્જ કરાશે

ગુજરાતમાં ‘ગામનું પાણી ગામમાં, સીમનું પાણી સીમમાં રહે તે માટે ખેત તલાવડી, બોરી બંધ અને ચેક ડેમ બનાવી ‘જળ સંચય અભિયાન’ હાથ ધરાયું હતું. તેના કારણે રાજ્યમાં ભૂગર્ભ જળની સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો હોવાનો સરકારે દાવો કર્યો છે.

રાજ્યમાં દર વર્ષે ‘સુજલામ-સુફલામ જળ’ અભિયાન થકી ભૂગર્ભ જળનું સ્તર ઊંચું લાવવા અભિયાન હાથ ધરાયુ છે. આ અભિયાનને વેગ આપવા અને ભૂગર્ભ જળ વધુ ઊંચા લાવવા બંધ પડેલા કે બિન ઉપયોગી 10 હજાર ખાનગી ટ્યુબવેલને વરસાદી પાણીથી રિચાર્જ કરવા 150 કરોડની ‘ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જ’ યોજનાને સરકારે મંજૂરી આપી છે.

જળ સંપત્તિ મંત્રી કુંવરજી બાવળિયાએ જણાવ્યું કે, ભૂગર્ભ જળને વરસાદના પાણીથી ઊંચા લાવવા બંધ પડેલા બોરને રિચાર્જ કરવાનો રાજ્ય સરકારે મહત્વનો નિર્ણય કર્યો છે.

આ યોજના અંતર્ગત રાજ્ય સરકારે 10 હજાર બંધ પડેલા ખાનગી ટ્યુબવેલ રિચાર્જ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. બંધ ટ્યુબવેલ-બોર રિચાર્જ કરવા 90:10ના ધોરણે એટલે કે 90 ટકા ખર્ચ રાજ્ય સરકાર આપશે.

જ્યારે 10 ટકા ખર્ચ લોક ભાગીદારીથી ઉઘરાવાશે. રાજ્યની 185 નદી પૈકી ઉત્તર ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છની નદીઓ મોટાભાગે ચોમાસા દરમિયાન વહેતી હોવાથી આ વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભ જળ પર આધારિત સિંચાઇ થાય છે.

રાજ્યમાં ઉપલબ્ધ કુલ જળ પૈકી આશરે 39 ટકા ભૂગર્ભ જળ છે. જેનાથી 57 ટકા વિસ્તારમાં સિંચાઈ થાય છે. કુલ ભૂગર્ભ જળ પૈકી 80 ટકા જળનો ઉપયોગ સિંચાઇ માટે કરવામાં આવે છે. 

બંધ પડેલા ખાનગી ટ્યુબવેલને રિચાર્જ કરાશે :

સિંચાઈ સહિત અન્ય હેતુ માટે ભૂગર્ભ જળનો ઉપયોગ રિચાર્જ કરતા વધુ થવાના કારણે ભૂગર્ભ જળનું લેવલ નીચુ જઈ રહ્યુ છે. ભૂગર્ભ જળનો આવરો ઘટી રહ્યો હોવાથી ટ્યુબવેલની ક્ષમતા ઘટી છે અને ટ્યુબવેલમાંથી પાણી ખેંચવા માટે વીજ વપરાશ અને ખેડૂતોનો નાણાકીય ખર્ચ પણ વધી ગયો છે.

વરસાદી પાણી ભૂગર્ભમાં ઉતારવું હોય કે તેનો સંગ્રહ કરવો હોય તો ઠેર ઠેર રિચાર્જ ટ્યુબવેલ બનાવવા પડે તેમ છે. હાલમાં નવા ટ્યુબવેલ બનાવવા ખૂબ જ ખર્ચાળ છે.

જેના બદલે સિંચાઇના હેતુ માટે ખેડૂતો મારફતે બનાવાયેલા ટ્યુબવેલ સમય જતા પાણી સૂકાઈ જવાના કારણે બંધ પડ્યાં છે અને બિન ઉપયોગી થઈ ગયા છે.

સરકારે બંધ પડેલા અને હાલના તબક્કે બિનઉપયોગી થઈ ગયેલા ટ્યુબવેલને વરસાદના પાણીથી રિચાર્જ કરવાનો નિર્ણય કરતાં સૂકાયેલા ભૂગર્ભ જળ ઉંચા આવશે અને સતત ઉંડા જતા ભૂગર્ભ જળમાં વધારો થતાં વીજ વપરાશમાં પણ ઘટાડો થશે.