બિહાર ચૂંટણી: કોંગ્રેસની સુસ્તી, ભાજપની વૃદ્ધિ

બિહાર ચૂંટણી પરિણામોએ ત્રિશંકુ વિધાનસભાની કોઈપણ શક્યતાને નકારી કાઢી છે. જેમ કે મુઠ્ઠીભર રાજકીય નિરીક્ષકોએ આગાહી કરી હતી. નીતિશ કુમાર સરકાર સામે 20 વર્ષનો સત્તા વિરોધી લહેર. બિહારના લોકોએ રાજ્યની બાગડોર કોણ સંભાળશે તે અંગે જોરદાર અને નોંધપાત્ર સ્પષ્ટતા સાથે મતદાન કર્યું છે.

બિહાર ચૂંટણી 2025 એ મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારની આગેવાની હેઠળની એનડીએ સરકાર માટે સૌથી મજબૂત અને સૌથી મોટો જનાદેશ હોવાની શક્યતા છે. બપોર સુધીના પરિણામોના વલણો અનુસાર, રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (આરજેડી) અને કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળના મહાગઠબંધન માટે આ સૌથી કારમી હાર છે.

આ ચૂંટણીની સૌથી નોંધપાત્ર વિશેષતા એ છે કે આ ભાજપ-જેડીયુ ગઠબંધન માટે અત્યાર સુધીના શ્રેષ્ઠ આંકડા છે, જેમાં વલણો દર્શાવે છે કે દરેક પક્ષ 80-90 ટકાથી વધુનો સ્ટ્રાઇક રેટ જાળવી રાખે છે. જો કે, તેમના સમર્થન અને જનાદેશમાં આ વધારો રાતોરાત થયો નથી; તે વર્ષોની મહેનતનું પરિણામ હતું.

સ્વતંત્રતા પછીની સૌથી જૂની પાર્ટી કોંગ્રેસે 1952ની ચૂંટણીમાં 239 બેઠકો જીતી હતી, અને આ ચૂંટણીમાં તે એક અંકમાં સમેટાઈ ગઈ હતી.

1952ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે 41.38 ટકા મત મેળવ્યા હતા, પરંતુ આજે તે 10 ટકાથી નીચે આવી ગઈ છે. 2020ની ચૂંટણીમાં તેને ફક્ત 9 ટકા મત મળ્યા હતા.

1980ના દાયકામાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)ના ઉદય સાથે કોંગ્રેસના મતોમાં ઘટાડો શરૂ થયો. બિહારમાં લાલુ યાદવ યુગના આગમન સાથે, કોંગ્રેસની મતદાન ટકાવારીમાં વધુ ઘટાડો થયો. 1990ની ચૂંટણીમાં, કોંગ્રેસને લાલુ યાદવના નેતૃત્વ હેઠળના જનતા દળ (જેડી)ના હાથે મોટો ઝટકો લાગ્યો, જે પહેલી વાર બીજા સ્થાને સરકી ગયો. જેડી(યુ)એ 25.61 ટકા મત મેળવ્યા, જ્યારે કોંગ્રેસ 24.78 ટકા થઈ ગઈ.

નીતિશ કુમારના નેતૃત્વ હેઠળના જેડી(યુ)ના ઉદય સાથે બીજો નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો. 2000 માં, કોંગ્રેસનો મત હિસ્સો ઘટીને માત્ર 11 ટકા અને 23 બેઠકો પર આવી ગયો. ત્યારબાદ, 2005 ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં, જ્યારે નીતિશ કુમાર મુખ્યમંત્રી બન્યા, ત્યારે જૂની પાર્ટીનું પ્રદર્શન વધુ ખરાબ થયું, તેમને ફક્ત 5 ટકા મત અને 10 બેઠકો મળી. 2010 ની ચૂંટણીઓ વધુ ખરાબ હતી, જેમાં કોંગ્રેસને ફક્ત 4 બેઠકો (8 ટકા મત હિસ્સો) મળી હતી.

હિન્દી હાર્ટલેન્ડમાં એક સમયે અજેય રહેલો આ પક્ષ આરજેડી અને જેડી(યુ) જેવા પ્રાદેશિક પક્ષોના ઉદય સાથે નબળો પડવા લાગ્યો હતો, અને આજે તે એક એવા ચોક પર ઉભો છે જ્યાં તેનું પુનર્જીવન અત્યંત મુશ્કેલ લાગે છે.

બીજી બાજુ, 1980 માં બિહારમાં 8 ટકા મત હિસ્સો અને 21 બેઠકો સાથે તેની ચૂંટણી સફર શરૂ કરનાર ભાજપે વર્ષોથી તેની સ્થિતિ સતત મજબૂત બનાવી છે. આજે, બિહાર ભાજપના સૌથી મજબૂત ગઢમાંનું એક બની ગયું છે.

1980 થી 2010 સુધી ભાજપનો મત હિસ્સો સતત વધતો ગયો, અને 2014 માં જ્યારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સત્તામાં આવ્યા ત્યારે આ તીવ્ર વધારો ઝડપી બન્યો. પક્ષનો મત હિસ્સો 8 ટકા વધ્યો અને ત્યારથી તે સતત વધી રહ્યો છે.

2025 ની ચૂંટણીમાં, બિહારમાં સૌથી વધુ 67.13 ટકા મતદાન થયું, જેમાં મહિલા મતદારોએ પુરુષો કરતાં 9 ટકા વધુ મતદાન કર્યું. મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમાર અને વડા પ્રધાન મોદી બંનેએ વર્ષોથી મહિલા-મૈત્રીપૂર્ણ નીતિઓ સાથે મહિલાઓ માટે સમર્પિત "મતક્ષેત્રો" ઉગાડ્યા છે, તેથી મહિલા મતદારોમાં આ વધારો સ્વાભાવિક રીતે જ તેમને આભારી છે.

આ ચૂંટણી બિહાર માટે એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ છે, કારણ કે સ્વતંત્રતા પછી મતદાન સૌથી વધુ રહ્યું છે અને વર્તમાન સરકારને 20 વર્ષ સુધી સત્તામાં હોવા છતાં પ્રચંડ જનાદેશ મળ્યો છે.

અગાઉ, બિહારની ચૂંટણીઓમાં એક અલગ મતદાન પેટર્ન જોવા મળી હતી, જ્યારે 1977 માં, "જન નાયક" કરપુરી ઠાકુરના નેતૃત્વમાં જેપીએ 42.68 ટકાના જંગી જનાદેશ સાથે જંગી વિજય મેળવ્યો હતો. કોંગ્રેસ માત્ર 57 બેઠકો પર સમેટાઈ ગઈ, હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

-IANS