પાક પાસે યુધ્ધ શસ્ત્રસરંજામ છે નહી અને તોપખાનામાં નામ લખાવવા નિકળ્યુ

પાકિસ્તાનની ચાર દિવસની યુદ્ધ મર્યાદા: તોપખાનાની અછત વ્યૂહાત્મક ગણતરીઓની ભૂલો વચ્ચે ઊંડા સૈન્ય સંકટને ઉજાગર કરે છે

 

પાકિસ્તાનની બધી ડિંગો ધિરે ધિરે ખૂલ્લી પડી રહી છે, ભારત સાથે યુધ્ધ કરવાની બડાઇ ફેંકતા પાકિસ્તાન પાસે યુધ્ધ માટે જોઇએ તેના શસ્ત્રોસંરજામનો જથ્થો જ નથી. વિવિધ ગુપ્તચર સંસ્થાઓની માહિતી પ્રમાણે પાકિસ્તાન ભૂલ થી ભારત સાથે યુધ્ધ કરે, તો ૪ દિવસ બાદ સેના પાસે કશું હશે નહી. એવું નથી કે નવા શસ્ત્રો કરી ખરીદી, યુધ્ધ કરી શકે, કારણકે તે આર્થીક રીતે પાયમાલ થયેલો દેશ છે અને વિશ્વની જૂદી જૂદી નાણાંકિય સંસ્થાઓની દયા પર અત્યારે નભે છે. અગર યુધ્ધ કરવા નિકળે તો ઘર આંગણે ગૃહ યુધ્ધ ફાટી નીકળે તો નવાઇ નહી.

સંકટનો મુખ્ય મુદ્દો તોપખાનાના દારૂગોળાની ગંભીર ખેંચમાં રહેલો છે — જે કોઈપણ પરંપરાગત યુદ્ધક્ષેત્ર અભિયાનની જીવનરેખા છે. જેમ જેમપાકિસ્તાનના આંતરિક આર્થિક દબાણો વધ્યા, રાજ્ય તંત્રએ હંગામી આર્થિક સહાય તરીકે શસ્ત્રોના નિકાસ તરફ વળ્યું. જોકે, આ ટૂંકા ગાળાનાલાભે દેશની લાંબા ગાળાની નિવારક સ્થિતિને નબળી પાડી છે, ખાસ કરીને ભારત સાથેના સંભવિત સંપૂર્ણ-સ્પેક્ટ્રમ સંઘર્ષના સામનામાં, જેલશ્કરી રીતે શ્રેષ્ઠ પડોશી છે જે સતત તેના સંરક્ષણ તંત્રને મજબૂત કરી રહ્યો છે.

આ કટોકટીનું મૂળ 2022માં શોધી શકાય છે, જ્યારે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધે તોપના ગોળા, રોકેટ્સ અને અન્ય દારૂગોળા માટે વૈશ્વિક ધસારો શરૂ કર્યોહતો. આ તકનો લાભ લેતા, પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ-ઔદ્યોગિક સંકુલ — ખાસ કરીને વાહ કેન્ટ ખાતેની પાકિસ્તાન ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરીઝ (POF) — યુક્રેન અને, વિવાદાસ્પદ રીતે, ઇઝરાયેલને દારૂગોળાનો છાયા પુરવઠોકાર બની ગઈ. આ ગુપ્ત વેપાર અસ્વીકારના સ્તરો હેઠળ હાથ ધરવામાંઆવ્યો હતો, મધ્યસ્થીઓનો લાભ લઈને અને યુરોપ અને ગલ્ફ મારફતે અસ્પષ્ટ લોજિસ્ટિકલ માર્ગોનો ઉપયોગ કરીને.

ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ 2023 વચ્ચે એકલા, પાકિસ્તાને યુદ્ધ સામગ્રીની મોટી માત્રા મોકલી: અંદાજિત 42,000 122 મીમી BM-21 ગ્રેડ રોકેટ્સ, 60,000 155 મીમી શેલ્સ જે નાટો-સ્ટાન્ડર્ડ હોવિત્ઝર સાથે સુસંગત છે, અને બીજા 130,000 આર્ટિલરી રોકેટ્સ. આ વ્યવહારોએ 360 મિલિયનUS ડોલરથી વધુનું ઉત્પાદન કર્યું, જેમાંથી મોટાભાગના કથિત રીતે નાગરિક દેખરેખને બાયપાસ કરીને સીધા રાવલપિંડીના જનરલ હેડક્વાર્ટર્સ(GHQ) પર રૂટ કરવામાં આવ્યા હતા. સંદર્ભ માટે, આ આંકડો પાકિસ્તાનના અગાઉના વાર્ષિક સંરક્ષણ નિકાસ કરતાં ત્રીસ ગણો વધુ હતો, જેએક જ નાણાકીય વર્ષમાં 13 મિલિયન US ડોલરથી વધીને 415 મિલિયન US ડોલર થઈ ગયો હતો.

પણ આ લાભ પિરિક સાબિત થયા છે. POF, જે એક સમયે ઘરેલું પુરવઠા માટે તૈયાર હતું, તેણે તેની ઉત્પાદન લાઇન્સને બાહ્ય કરારો પૂર્ણ કરવામાટે વાળી દીધી, અસરકારક રીતે પાકિસ્તાનના પોતાના આર્ટિલરી એકમોને ભૂખ્યા રાખીને. અમેરિકન-પુરવઠાવાળા M109 સેલ્ફ-પ્રોપેલ્ડહોવિત્ઝર્સ અને ચીની-મૂળના BM-21 મલ્ટિપલ લોન્ચ રોકેટ સિસ્ટમ્સ (MLRS) જેવી મહત્વપૂર્ણ સિસ્ટમ્સ હવે નોંધપાત્ર રીતે ઓછી સજ્જહોવાનું કહેવાય છે. તેનાથી પણ વધુ ખરાબ, પાકિસ્તાનના નવા દાખલ કરેલા SH-15 155 મીમી સેલ્ફ-પ્રોપેલ્ડ હોવિત્ઝર્સ, જે પૂર્વી મોરચા પરઝડપી ગતિશીલતા અને અગ્નિશક્તિને મજબૂત કરવા માટે અભિપ્રેત હતા, હવે નિષ્ક્રિય છે — તેમના દારૂગોળાના પ્રવાહો વધુ પડતા પ્રતિબદ્ધઔદ્યોગિક સંસાધનોને કારણે કપાઈ ગયા છે.

આવી પરિસ્થિતિએ પાકિસ્તાનની 600,000-મજબૂત સ્થાયી સેનાને કાર્યાત્મક રીતે ઉપલબ્ધ દારૂગોળાની એક ઓછી યાદી સાથે છોડી દીધી છે. વરિષ્ઠ લશ્કરી આયોજકો હવે ખાનગીમાં સ્વીકારે છે કે, વર્તમાન લોજિસ્ટિક્સ હેઠળ, સેના ઉચ્ચ-ટેમ્પો યુદ્ધના 96 કલાકથી વધુ ટકી શકે નહીં. ભારત સાથેના કોઈપણ ભાવિ સંઘર્ષમાં — ખાસ કરીને બખ્તરબંધ ધસારા, સંયુક્ત શસ્ત્ર યુદ્ધાભ્યાસો અથવા લાંબા તોપખાનાના દ્વંદ્વ સમાવતા— આ આખરે વિનાશક અલ્પપ્રદર્શન અને વ્યૂહાત્મક હારની રાહ જોવા જેવું હશે.

આ નબળાઈ ભારતના ઝડપથી આધુનિકીકરણ અને સારી રીતે સજ્જ લશ્કરી ઉપકરણોની સામે જોવામાં આવે ત્યારે વધુ મોટી બને છે. છેલ્લાપાંચ વર્ષોમાં, ભારતના શસ્ત્રોની આયાતમાં 60 ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે, મિસાઇલ સંરક્ષણ, ચોક્કસ તોપખાના અને નિરીક્ષણક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર સંપાદનો સાથે. પાકિસ્તાની ધરતીમાંથી ઉદ્ભવતા આતંકવાદી હુમલાઓના કિસ્સામાં સજાત્મક વેરનો નવી દિલ્હીનો સિદ્ધાંતસંભવતઃ ઝડપી અને નિર્ણાયક બળ શામિલ કરશે — એક પરિદૃશ્ય જેના માટે ઇસ્લામાબાદ હાલમાં ગંભીરપણે અપૂર્ણ લાગે છે.

પાકિસ્તાનની આર્થિક મંદી પડકારને વધુ ગંભીર બનાવે છે. વિદેશી અનામતો અસ્થિર રહે છે, ફુગાવો બે અંકોને પાર કરી ગયો છે, અને સંરક્ષણફાળવણીઓ વારંવાર કાપનો સામનો કરી રહી છે. સેનાએ પહેલેથી જ બિન-કાર્યાત્મક બળતણના વપરાશમાં ઘટાડો કર્યો છે, નિયમિત તાલીમચક્રો મોકૂફ રાખ્યા છે, અને બ્રિગેડ-સ્તરના કવાયતોને રદ કરી છે — એવા વિકાસો જેમણે કાર્યાત્મક તૈયારી અને સૈનિકોના મનોબળ પરધોવાણની અસર પાડી છે.

ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફ જનરલ કમર જાવેદ બાજવાની સ્પષ્ટ કબૂલાત કે પાકિસ્તાન પાસે ન તો દારૂગોળો છે અને ન તો દીર્ઘકાલીન યુદ્ધ માટે આર્થિકછૂટ છે તે હવે નાટકીય કરતાં વધુ દૂરદૃષ્ટિપૂર્ણ સાબિત થઈ રહી છે. વર્તમાન ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટાફ આ નિર્ણયોના પરિણામો સાથે મથી રહ્યા છે, અને આંતરિક સ્રોતો અનુસાર, દારૂગોળાની અછતનો મુદ્દો તાજેતરમાં 2 મે 2025ના રોજ વિશેષ કોર્પ્સ કમાન્ડર્સ કોન્ફરન્સમાં એજન્ડા પરછવાયેલો હતો.

કામકાજની સરહદ અને નિયંત્રણ રેખા (LoC) નજીકના ડેપોમાં કટોકટીના દારૂગોળાના સંગ્રહો મોકલવામાં આવ્યા છે, પરંતુ આ શ્રેષ્ઠ કેસમાંકામચલાઉ પગલાં છે. વાસ્તવિક સંકટ વ્યવસ્થાગત છે — નીતિગત ગણતરીઓની ભૂલો, અપારદર્શક લશ્કરી-વાણિજ્યિક સોદાઓ અનેવ્યૂહાત્મક સ્થિરતા કરતાં ટૂંકા ગાળાની તરલતા પર મયોપિક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું પરિણામ છે.

નિયતિની એક કરુણ વક્રતા છે કે જે સંસ્થાને પાકિસ્તાનની સાર્વભૌમત્વની સુરક્ષાનો વિશ્વાસ સોંપવામાં આવ્યો હતો તેણે — અનિવાર્ય ભૂલોનીશ્રેણી દ્વારા — પોતાની લડાઈની વિશ્વસનીયતા ઘટાડી છે. ટોચના અધિકારીઓ, જેમાંના કેટલાકને બેકડોર શસ્ત્ર વેચાણથી કથિત રીતે નફો થયોછે, તેઓ હવે વધતા શત્રુતાપૂર્ણ પ્રાદેશિક વાતાવરણમાં ક્ષમતા અને વિશ્વસનીયતા બંનેનું પુનઃનિર્માણ કરવાનું ભયાનક કાર્ય ધરાવે છે.

આખરે, આ માત્ર ગુમ થયેલા શેલ્સ અથવા નિષ્ક્રિય તોપોની વાત નથી. આ એક પરમાણુ-સશસ્ત્ર રાજ્યની ચેતવણીની વાર્તા છે જેનું પરંપરાગતનિવારક આર્થિક નાજુકતા, વ્યૂહાત્મક અસંગતતા અને કાર્યાત્મક ક્ષય દ્વારા અંદરથી નબળું પડી રહ્યું છે.

ઘડિયાળ ટિકી રહી છે — અને જ્યાં સુધી ઇસ્લામાબાદ ઝડપથી સુધારો નહીં કરે, ત્યાં સુધી તેની બળને પ્રક્ષેપિત કરવાની અથવા વિશ્વસનીયસંરક્ષણ સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા કદાચ પૌરાણિક કથા કરતાં વધુ વાસ્તવિકતા બની શકે છે.