23 ઑક્ટોબર, 2001ના રોજ, બ્લેક ટર્ટલનેક પહેરેલા સ્ટીવ જૉબ્સે જ્યારે પોતાના જિન્સમાંથી સફેદ, ખિસ્સાના કદનો એક લંબચોરસ ડિવાઇસ બહાર કાઢ્યો અને ઘોષણા કરી, "તમારા ખિસ્સામાં એક હજાર ગીતો," ત્યારે એપલ iPodનો જન્મ થયો. પચીસ વર્ષ પછી, iPod માત્ર 2000ના દાયકાની કૂલ સંસ્કૃતિનું પ્રતીક નથી, પણ એક એવી તકનીકી ક્રાંતિ છે જેણે દુનિયાભરમાં, ખાસ કરીને ભારતના યુવાઓમાં, સંગીત સાંભળવાની રીતને કાયમ માટે બદલી નાખી.
એક ક્રાંતિનો ઉદય: ડિઝાઈન અને સૉફ્ટવેરનું સંયોજન
જ્યારે iPod રજૂ થયો, ત્યારે તે અવિશ્વસનીય લાગતો હતો. તે સમયના મોટા ભાગના MP3 પ્લેયર્સ માત્ર અમુક ડઝન ગીતો સ્ટોર કરી શકતા હતા, પરંતુ એપલની આ નવીનતા જે તેના iTunes સૉફ્ટવેર સાથે ચુસ્તપણે જોડાયેલી હતી. કાર્ડના ડેક કરતાં પણ નાની ડિવાઇસમાં 1000 ટ્રૅક્સ અને 10 કલાકનો પ્લેબેક આપતી હતી.
જૉબ્સે જ્યારે કહ્યું કે iPod સંગીતને કાયમ માટે બદલી નાખશે, ત્યારે તે અતિશયોક્તિ નહોતી. તેની આઇકોનિક ક્લિક વ્હીલ એટલી જ જાણીતી બની ગઈ જેટલો નાઇકનો 'સ્વૂશ' લોગો. નિયોન સિલુએટ્સવાળી તેની જાહેરાતોએ વ્યક્તિગત સંગીતને પોર્ટેબલ, સ્ટાઇલિશ અને વૈશ્વિક બનાવ્યું.
ભારતીય જોડાણ: આકાંક્ષાનું પ્રતીક
2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં, ભારતમાં જ્યાં MTV સંસ્કૃતિ અને બ્રોડબેન્ડ હજી વિકાસ પામી રહ્યા હતા, ત્યાં iPod આકાંક્ષાની વસ્તુ બની ગયો. ઊંચા ભાવે આયાત થતો હોવાથી, તે સ્ટેટસ સિમ્બોલ હતો. એનઆરઆઇ સંબંધીઓ દ્વારા ભેટમાં અપાતું અથવા કૉલેજ વિદ્યાર્થીઓ મહિનાઓ સુધી પૈસા બચાવીને ખરીદતા. 'લાઇમવાયર' અને પછી 'iTunes India' દ્વારા વૈકલ્પિક રોક, પૉપ અને ઇન્ડી સંગીત શોધી રહેલી એક પેઢી સાથે તે ઝડપથી જોડાઈ ગયો. 2025ના ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતમાં 6.7 અબજથી વધુ ગીતો iPods પર સંગ્રહિત થયા હતા, જે 10થી 45 વર્ષની વયના વપરાશકર્તાઓ પર તેની કેટલી ઊંડી અસર હતી તે દર્શાવે છે.
વારસાનું સંગીત: નોસ્ટાલ્જીયા અને સ્ટ્રીમિંગનો પાયો
જોકે એપલે ૨૦૨૨માં સત્તાવાર રીતે iPod બંધ કરી દીધું, તેનું ભાવ આઇફોન અને એપલ મ્યુઝિક ઇકોસિસ્ટમમાં જીવંત રહ્યું. iPodએ સંગીત ઉદ્યોગને બચાવ્યો, જ્યારે પાયરસીએ તેને કચડી નાખવાની ધમકી આપી હતી &mdash; તેણે iTunes અને હાર્ડવેરના સીમલેસ જોડાણ દ્વારા કાયદેસર ડિજિટલ સંગીતને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવી દીધું. તેનાથી પ્રેરિત પ્લેલિસ્ટ સંસ્કૃતિએ Spotify અને JioSaavn જેવી સ્ટ્રીમિંગ એપ્સને જન્મ આપ્યો, જે iTunesના વ્યક્તિગત સંગીતના સિદ્ધાંતને જ પ્રતિબિંબિત કરે છે.
આજે iPodની વર્ષગાંઠ માત્ર એક ટેકનોલોજીકલ સિદ્ધિ નથી; તે એક યાદગીરીનો કૅપ્સ્યુલ છે. તે એવા સમયનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યારે દરેક પ્લેલિસ્ટ હાથથી પસંદ કરવામાં આવતું હતું અને સંગીત ખૂબ જ વ્યક્તિગત હતું. iPodએ માત્ર "એક હજાર ગીતો ખિસ્સામાં" ન મૂક્યા, પરંતુ તેણે દુનિયાની લાગણીઓ, યુવાનીના ઉદ્વેગ અને રોડ ટ્રિપનાં એન્થમ્સને એક સફેદ ફ્રેમમાં સમાવી લીધા. ભલે આ ડિવાઇસ એપલના આર્કાઇવ્સમાં હોય, પરંતુ તેની વારસો આજે પણ આપણા મનપસંદ ગીતો વગાડતા દરેક ફોનમાં ગુંજી રહ્યો છે.
&nbsp;

iPod: સંગીતમાં ક્રાંતિ સાથે ઈતિહાસમાં અમર

ખિસ્સામાં 1000 ગીતો! iPodની ક્રાંતિ: ભારતીય સંગીત અને યુવા સંસ્કૃતિ પર અસર.

October 21, 2025 | 11:26 IST