Government Issues Notice to Telegram: ભારતમાં ઓનલાઈન ચાંચિયાગીરી (પાયરસી)ના દૂષણને જડમૂળથી ઉખાડી ફેંકવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ ટેલિગ્રામ સામે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. મળેલી માહિતી મુજબ, ભારત સરકારના માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે ટેલિગ્રામને એક સત્તાવાર નોટિસ જારી કરીને પ્લેટફોર્મ પર ચાલી રહેલી ફિલ્મો અને વેબ સિરીઝની વ્યાપક પાયરસી અંગે ખુલાસો માંગ્યો છે. સરકારે ટેલિગ્રામને તેની એન્ટી-પાયરસી સિસ્ટમને મજબૂત કરવા અને આગામી 15 દિવસની અંદર આ મામલે લેવાયેલા પગલાંનો વિગતવાર એક્શન ટેકન રિપોર્ટ (ATR) રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે. સરકારના આ આકરા વલણથી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ ઓપરેટ કરતી કંપનીઓમાં ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે.
સર્જક અર્થતંત્ર અને ફિલ્મ ઉદ્યોગના રક્ષણ માટે મોટું કદમ સરકારનું કહેવું છે કે ટેલિગ્રામ પર જે પ્રકારે ગેરકાયદેસર રીતે સામગ્રી વહેંચવામાં આવી રહી છે, તેનાથી ભારતના ઝડપથી વિકસતા સર્જક અર્થતંત્ર (Creator Economy), ફિલ્મ ઉદ્યોગ, પ્રસારણકર્તાઓ, OTT પ્લેટફોર્મ, ફિલ્મ નિર્માતાઓ અને વિતરકોના અધિકારો પર તરાપ વાગી રહી છે. ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પાઇરેટેડ સામગ્રીની સરળ ઉપલબ્ધતા માત્ર કન્ટેન્ટ સર્જકોને મોટું આર્થિક નુકસાન પહોંચાડે છે એટલું જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર મનોરંજન ઉદ્યોગના અસ્તિત્વ સામે પણ જોખમ ઊભું કરે છે. આથી, પ્લેટફોર્મ સ્તરે જ જવાબદારી નક્કી કરવા સરકારે આ પગલું ભર્યું છે.
શું છે પાયરસી અને તેનાથી થતું નુકસાન? ચાંચિયાગીરી એટલે કે પાયરસી એ મૂળભૂત રીતે મૂળ માલિક અથવા કંપનીની પરવાનગી વિના કોઈપણ કોપીરાઇટ કરેલી સામગ્રીની નકલ, ડાઉનલોડિંગ, શેરિંગ, વેચાણ કે ઉપયોગ કરવાની ગેરકાયદેસર પ્રક્રિયા છે. જ્યારે કોઈ નવી ફિલ્મ કે વેબ સિરીઝ થિયેટરો અથવા OTT પ્લેટફોર્મ પર રિલીઝ થાય છે, ત્યારે તેને ગેરકાયદેસર રીતે રેકોર્ડ કે ડાઉનલોડ કરીને સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાવી દેવામાં આવે છે. આ કૃત્ય ભારતીય કાયદા અનુસાર કોપીરાઈટ એક્ટનું સીધું ઉલ્લંઘન છે. આના કારણે કન્ટેન્ટ સર્જકો, કલાકારો અને કરોડો રૂપિયાનું રોકાણ કરનારા નિર્માતાઓની મહેનત પર પાણી ફરી વળે છે અને તેમને ભારે આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડે છે.
'એક પછી એક ચેનલ બ્લોક કરવાની નીતિ હવે નહીં ચાલે' માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે ટેલિગ્રામને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે તેના પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ પાઇરેટેડ ફિલ્મો અને કોપીરાઇટનું ઉલ્લંઘન કરતી ઓડિયો-વીડિયો સામગ્રીને ઓળખવા, તેની ઍક્સેસને રોકવા અને તેને કાયમી ધોરણે દૂર કરવા માટે એક અત્યંત મજબૂત અને સ્વયંસંચાલિત પદ્ધતિ તૈયાર કરવામાં આવે. સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ફરિયાદ મળ્યા પછી માત્ર એકાદ ચેનલ કે લિંકને દૂર કરી દેવી હવે પૂરતી ગણાશે નહીં. ટેલિગ્રામે પોતે જ સક્રિય થઈને આવી ગેરકાયદેસર સામગ્રીને અપલોડ થતી અટકાવવા માટે ટેકનોલોજીકલ સિસ્ટમ વિકસાવવી પડશે.
ફરિયાદ નિવારણ તંત્રની સંપૂર્ણ વિગતો માંગવામાં આવી સરકારે નોટિસમાં ટેલિગ્રામ પાસે તેની ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલી વિશે પણ સંપૂર્ણ રિપોર્ટ માંગ્યો છે. મંત્રાલય એ જાણવા માંગે છે કે ફિલ્મ નિર્માતાઓ, OTT પ્લેટફોર્મ્સ અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ પાઇરેટેડ સામગ્રી વિશે સરળતાથી ક્યાં અને કેવી રીતે ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે? તેમજ આ પ્રકારની ફરિયાદો મળ્યા પછી ટેલિગ્રામ તેના પર કેટલી ઝડપથી એક્શન લે છે? કટોકટીના સમયે કૉપિરાઇટ ઉલ્લંઘનના કેસોને તાત્કાલિક અટકાવવા માટે પ્લેટફોર્મ પાસે ચોક્કસ ચેનલ હોવી અનિવાર્ય છે.
વારંવાર ગુનો કરનારા આખા નેટવર્કને તોડી પાડવા આદેશ આ નોટિસમાં સરકારે માત્ર સામગ્રી હટાવવાની વાત નથી કરી, પરંતુ પાયરસીના આખા નેટવર્ક પર પ્રહાર કર્યો છે. ટેલિગ્રામને કહેવામાં આવ્યું છે કે જે યુઝર્સ, ગ્રૂપ્સ કે ચેનલો વારંવાર પાઇરેટેડ કન્ટેન્ટ શેર કરે છે, તેમની સામે કડક કાનૂની પગલાં લેવામાં આવે. આમાં માત્ર વ્યક્તિગત એકાઉન્ટ્સ જ નહીં, પરંતુ પાયરસી ફેલાવતા બોટ્સ (Bots), ચેનલ એડમિન્સ અને તેમની સાથે સંકળાયેલા આખા નેટવર્કને બ્લોક કરવાનો આદેશ છે, જેથી આવી ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓનું કાયમી વહેણ અટકે.
IT એક્ટ અને કોપીરાઇટ એક્ટ હેઠળ કાનૂની જવાબદારી સરકારે ટેલિગ્રામને યાદ અપાવ્યું છે કે ભારતમાં એક ડિજિટલ મધ્યસ્થી (Intermediary) તરીકે, તેણે ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ, 2000 (IT Act) અને IT નિયમો, 2021 હેઠળ કાયદાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. કૉપિરાઇટ ઉલ્લંઘન એ માત્ર એક સામાન્ય દીવાની વિવાદ નથી, પરંતુ તે કોપીરાઇટ અધિનિયમ, 1957 અને સિનેમેટોગ્રાફ અધિનિયમ, 1952 હેઠળ ગંભીર ફોજદારી ગુનો પણ બની શકે છે. આથી ટેલિગ્રામે તેના પ્લેટફોર્મ પરથી ગેરકાયદે સામગ્રી હટાવવા માટે કાયદાકીય રીતે 'ડ્યુ ડિલિજન્સ' (યોગ્ય સાવચેતી) રાખવી જ પડશે.
ટેલિગ્રામનો ભૂતકાળનો વિવાદ અને NEET પરીક્ષા અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે ટેલિગ્રામ અને ભારત સરકાર વચ્ચેનો વિવાદ નવો નથી. આ પૂર્વે રાષ્ટ્રીય કક્ષાની NEET પરીક્ષા દરમિયાન પેપર લીક અને અન્ય ગેરરીતિઓની આશંકાઓને પગલે સરકારે ટેલિગ્રામ પર કામચલાઉ પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. જો કે આ પ્રતિબંધ માત્ર થોડા દિવસો માટે જ હતો, પરંતુ ટેલિગ્રામે સરકારના આ નિર્ણયને દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. જો કે, અદાલતમાંથી ટેલિગ્રામને કોઈ રાહત મળી ન હતી અને NEET પરીક્ષા પૂર્ણ થયાના બીજા જ દિવસે સરકારે આ કામચલાઉ પ્રતિબંધ હટાવી લીધો હતો. ટેલિગ્રામ તેના અદ્યતન ફીચર્સ, ક્લાઉડ સ્ટોરેજ અને એક જ ગ્રૂપમાં 2,00,000 સભ્યો રાખવાની ક્ષમતાને કારણે લોકપ્રિય છે, પરંતુ આ જ ફીચર્સનો દુરુપયોગ પાયરસી માટે થઈ રહ્યો છે.
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર સરકારની કડક નજર ટેલિગ્રામને મળેલી આ નોટિસ એ સોશિયલ મીડિયા અને ટેક કંપનીઓ પર પકડ મજબૂત કરવાના સરકારના વ્યાપક અભિયાનનો એક ભાગ છે. તાજેતરમાં જ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલયે લોકપ્રિય મેસેજિંગ એપ વૉટ્સએપ (WhatsApp) ને પણ તેની પ્રસ્તાવિત 'યુઝરનેમ' ફીચર અંગે નોટિસ ફટકારી હતી અને તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, જેના કારણે બજારમાં ભારે ચર્ચા જાગી હતી. આ ઉપરાંત, ઇન્સ્ટાગ્રામ (Instagram) પર બાળ જાતીય શોષણ સંબંધિત સામગ્રીને પ્રોત્સાહન આપતી જાહેરાતો દેખાવા બદલ સરકારે કંપનીના ઉચ્ચ અધિકારીઓને સમન્સ પાઠવવાનો પણ નિર્ણય કર્યો હતો.
સમયમર્યાદા પૂરી થતાં થઈ શકે છે કડક કાર્યવાહી કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચીમકી આપી છે કે જો ટેલિગ્રામ આગામી 15 દિવસની અંદર સંતોષકારક એક્શન ટેકન રિપોર્ટ સબમિટ નહીં કરે, અથવા પ્લેટફોર્મ પર પાઇરેટેડ સામગ્રી ઉપલબ્ધ રહેશે, તો સરકાર હાલની કાનૂની જોગવાઈઓ હેઠળ પ્લેટફોર્મ સામે વધુ આકરી તપાસ અને દંડાત્મક કાર્યવાહી કરતા અચકાશે નહીં. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ટેલિગ્રામ સરકારની આ નોટિસનો કેવો વળતો જવાબ આપે છે અને ભારતના કાયદાઓનું પાલન કરવા માટે પોતાની સિસ્ટમમાં કેવા ફેરફારો કરે છે.

પાયરસી મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારે ટેલિગ્રામને ફટકારી નોટિસ, 15 દિવસમાં માંગ્યો રિપોર્ટ

July 4, 2026 | 14:25 IST