AIના વધતા ઉપયોગ સામે યુરોપમાં હજારો લોકો રસ્તા પર કેમ ઉતર્યા? માઇક્રોસોફ્ટના ડેટા સેન્ટર પર પણ હંગામો!

AI Data Centers Protests Europe: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દુનિયાની કામ કરવાની રીત બદલી રહ્યું છે. AIની મદદથી લોકો ફોટો અને વીડિયો બનાવી રહ્યા છે, માહિતી મેળવી રહ્યા છે અને અનેક કામ સરળતાથી કરી રહ્યા છે. પરંતુ આ જ AIને શક્તિ આપતાં વિશાળ ડેટા સેન્ટરો હવે યુરોપમાં વિવાદનું કારણ બન્યાં છે. આયર્લેન્ડથી ફિનલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સ સુધી હજારો લોકો ડેટા સેન્ટરોના વિસ્તરણ સામે વિરોધ કરી રહ્યા છે. વિરોધીઓનો આરોપ છે કે મોટી ટેક કંપનીઓના AI પ્રોજેક્ટ્સને કારણે વીજળી અને પાણીનો વપરાશ વધી રહ્યો છે, જ્યારે સ્થાનિક સમુદાયો અને પર્યાવરણ પર તેની અસર થઈ શકે છે.

ડબલિન અને હેલસિંકીમાં હજારો લોકોનો વિરોધ
7 નવેમ્બરે આયર્લેન્ડની રાજધાની ડબલિનમાં ડેટા સેન્ટરોના વિરોધમાં મોટું પ્રદર્શન યોજાયું હતું. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, તેમાં આશરે 2,000 લોકોએ ભાગ લીધો હતો. વિરોધીઓએ પાર્નેલ સ્ક્વેરથી આઇરિશ સંસદ સુધી કૂચ કરી હતી. તેમની મુખ્ય માંગ હતી કે પર્યાવરણ અને સ્થાનિક સમુદાયો પર થતી અસરનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન થયા વિના નવા ડેટા સેન્ટરોના બાંધકામને મંજૂરી ન આપવામાં આવે. ફિનલેન્ડની રાજધાની હેલસિંકીમાં પણ આશરે 1,300 લોકોએ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. દેશના અન્ય નાના શહેરોમાં પણ પ્રદર્શનો થયા હતા. આ વિરોધ 'સ્ટોપ ડર્ટી ડેટા સેન્ટર્સ' અભિયાનનો ભાગ હોવાનું જણાવાયું છે. તેમાં પર્યાવરણ અને સ્થાનિક અધિકારો માટે કામ કરતાં જૂથો જોડાયા છે.

એમ્સ્ટરડેમમાં માઇક્રોસોફ્ટના ડેટા સેન્ટર સાઇટ પર હંગામો
6 નવેમ્બરે નેધરલેન્ડ્સના એમ્સ્ટરડેમમાં માઇક્રોસોફ્ટના નવા ડેટા સેન્ટરના બાંધકામ સ્થળે વિરોધ ઉગ્ર બન્યો હતો. કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ બાંધકામ સ્થળમાં પ્રવેશ્યા હતા, ક્રેન પર ચઢ્યા હતા અને આગની જ્વાળાઓ પ્રગટાવી હતી. આ દરમિયાન પોલીસ સાથે અથડામણ પણ થઈ હતી. એસોસિએટેડ પ્રેસના અહેવાલ મુજબ, ડચ પોલીસે આ ઘટનામાં 150થી 200 લોકોની અટકાયત કરી હતી. માઇક્રોસોફ્ટે જણાવ્યું હતું કે તે શાંતિપૂર્ણ વિરોધના અધિકારનો આદર કરે છે, પરંતુ ગેરકાયદેસર અથવા સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકતી પ્રવૃત્તિઓનું સમર્થન કરતું નથી. કંપનીએ લોકોની ચિંતાઓને સમજવાની વાત પણ કહી હતી.

AI ડેટા સેન્ટરોમાં આટલી વીજળી અને પાણી કેમ વપરાય છે?
ડેટા સેન્ટર એવી વિશાળ સુવિધા છે, જ્યાં હજારો સર્વર્સ અને કમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ્સ સતત કાર્યરત રહે છે. તમે ક્લાઉડમાં ફોટો સાચવો, વીડિયો જુઓ કે AI ચેટબોટને સવાલ પૂછો, ત્યારે તેની પાછળ ક્યાંક ડેટા સેન્ટરના સર્વર્સ કામ કરતા હોય છે. AI મોડેલને તાલીમ આપવા અને તેને ચલાવવા માટે ભારે કમ્પ્યુટિંગ શક્તિની જરૂર પડે છે. આ સર્વર્સ સતત ગરમ થતા હોવાથી તેમને ઠંડા રાખવા કૂલિંગ સિસ્ટમ ચલાવવી પડે છે. ઘણી જગ્યાએ આ પ્રક્રિયામાં પાણીનો પણ ઉપયોગ થાય છે. પરિણામે ડેટા સેન્ટરોની સંખ્યા વધતાં વીજળીની માંગ, પાણીનો વપરાશ અને પર્યાવરણ પરની અસર અંગે ચિંતા વધી રહી છે.

આયર્લેન્ડમાં કુલ વીજળી વપરાશના 23% હિસ્સો ડેટા સેન્ટરોનો
આયર્લેન્ડમાં માઇક્રોસોફ્ટ, એમેઝોન અને ગૂગલ જેવી મોટી ટેક કંપનીઓએ ડેટા સેન્ટરોમાં નોંધપાત્ર રોકાણ કર્યું છે. એક આઇરિશ એજન્સીના આંકડા મુજબ, 2025માં દેશના કુલ મીટર કરાયેલા વીજળી વપરાશમાં ડેટા સેન્ટરોનો હિસ્સો 23 ટકા હતો. આ આંકડો દર્શાવે છે કે દેશની વીજળી વ્યવસ્થામાં ડેટા સેન્ટરો કેટલી મોટી ભૂમિકા ભજવી રહ્યાં છે. વિરોધીઓનો સવાલ છે કે જ્યારે સામાન્ય નાગરિકો વીજળીના ઊંચા બિલનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે મોટી ટેક કંપનીઓને આટલી મોટી માત્રામાં વીજળી આપવાની પ્રાથમિકતા કેટલી યોગ્ય છે? સ્થાનિક લોકો પાણીની ઉપલબ્ધતા અને વીજળીના ખર્ચનો બોજ તેમના પર તો નહીં આવે ને, તે અંગે પણ ચિંતિત છે.

ડેટા સેન્ટરથી અર્થતંત્રને પણ મોટો ફાયદો
જોકે, ડેટા સેન્ટરોના વિસ્તરણનો બીજો પક્ષ પણ છે. આ પ્રોજેક્ટ્સમાં મોટું રોકાણ થાય છે, બાંધકામ દરમિયાન રોજગારી ઊભી થાય છે અને સ્થાનિક વ્યવસાયોને કામ મળે છે. આઇરિશ સરકારના એક અહેવાલ મુજબ, 2010થી ડેટા સેન્ટર ઉદ્યોગે દેશના અર્થતંત્રમાં 22 અબજ યુરોનું યોગદાન આપ્યું છે. આ ક્ષેત્રે અંદાજે 17,000 વધારાની નોકરીઓ ઊભી કરી છે અને 2.8 અબજ યુરોનું કરવેરા યોગદાન આપ્યું છે.

ફિનલેન્ડમાં ગૂગલના 13 અબજ યુરોના રોકાણ પર પણ ચર્ચા
ફિનલેન્ડમાં પણ ડેટા સેન્ટરોના વિસ્તરણ અંગે સવાલો ઊઠી રહ્યા છે. સપ્ટેમ્બરમાં ગૂગલે દેશમાં 13 અબજ યુરોના રોકાણની જાહેરાત કરી હતી. આ યોજનામાં હાલના ડેટા સેન્ટરનું વિસ્તરણ અને બે નવા ડેટા સેન્ટર બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ પહેલાં જંગલ સાફ કરવા અને બાંધકામ સ્થળે જમીન તૈયાર કરવા અંગેના આક્ષેપો બાદ તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.

AIનું ભવિષ્ય કે પર્યાવરણની કિંમત?
યુરોપ અમેરિકા અને ચીન સામે AI ક્ષેત્રે પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવા માગે છે. તેના માટે મોટા ડેટા સેન્ટરો અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જરૂરી છે. પરંતુ સ્થાનિક વિરોધ આ વિસ્તરણ સામે નવા પડકારો ઊભા કરી રહ્યો છે. વિરોધીઓ AI ટેકનોલોજી સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની માંગ કરી રહ્યા નથી. તેમની મુખ્ય માંગ છે કે નવા ડેટા સેન્ટરોની પર્યાવરણીય અસરનું પારદર્શક મૂલ્યાંકન થાય, વીજળી અને પાણીના વપરાશ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી આપવામાં આવે અને સ્થાનિક લોકોને નિર્ણય પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવામાં આવે. હવે સવાલ એ છે કે AIની વૈશ્વિક દોડમાં ટેક કંપનીઓ વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવી શકશે.