એક માત્ર મંદિર જ્યાં નંદી શિવજી થી રૂઠી ને બેઠા

સામાન્ય રીતે દરેક શિવ મંદિરમાં નંદીનું મુખ શિવલિંગની બરાબર સામે હોય છે, પરંતુ ભુલેશ્વર મંદિરમાં નંદી મહારાજ મહાદેવથી વિમુખ એટલે કે મોઢું ફેરવીને બેઠા છે. પૌરાણિક કથા મુજબ, જ્યારે માતા પાર્વતી ભગવાન શિવને મનાવીને પરત લેવા આવ્યા ત્યારે નંદી મહારાજે આ દંપતીની મર્યાદા જાળવવા અને એકાંત આપવા માટે પોતાની ગરદન ફેરવી લીધી હતી. આજે પણ અહીં નંદીની મૂર્તિ જમણી તરફ વળેલી જોવા મળે છે.

મંદિરના નામ પાછળનું રહસ્ય

એવું માનવામાં આવે છે કે એકવાર મહાદેવ માતા પાર્વતીથી નારાજ થઈને અહીં તપસ્યા કરવા આવ્યા હતા. તેમને મનાવવા માટે પાર્વતીજીએ અત્યંત સુંદર રૂપ ધારણ કરી નૃત્ય કર્યું, જેનાથી પ્રભાવિત થઈ શિવજી પોતાનો ગુસ્સો 'ભૂલી' ગયા હતા. આ 'ભૂલી જવાની' ઘટના પરથી મંદિરનું નામ 'ભુલેશ્વર' પડ્યું છે.

ગાયબ થતા પ્રસાદનું રહસ્ય

આ મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે જ્યારે ભક્તો ભગવાનને પેંડા કે મીઠાઈનો ભોગ ધરાવે છે, ત્યારે તેમાંથી એક કે વધુ નંગ રહસ્યમય રીતે ગાયબ થઈ જાય છે. શિવલિંગની નીચે એક ગુફા જેવી રચના છે, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક રીતે પણ હજુ સુધી એ જાણી શકાયું નથી કે આ પ્રસાદ ક્યાં જાય છે. ભક્તો તેને ભગવાનનો ચમત્કાર માને છે.

દુર્લભ સ્ત્રી વેશધારી પ્રતિમાઓ

આ મંદિરના ગર્ભગૃહમાં એક અત્યંત દુર્લભ દ્રશ્ય જોવા મળે છે. અહીં ભગવાન શિવ, ગણેશ (ગણેશ્વરી) અને કાર્તિકેયની સ્ત્રી વેશ ધારણ કરેલી પ્રતિમાઓ સ્થાપિત છે. આવી પ્રતિમાઓ ભારતના અન્ય કોઈ મંદિરમાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે, જે આ મંદિરને કલા અને સંસ્કૃતિની દ્રષ્ટિએ અનન્ય બનાવે છે.

વાસ્તુકલાનો અદભૂત સમન્વય

8મી સદીમાં નિર્મિત આ મંદિર ટેકરી પર આવેલું છે. તેની બહારની સંરચના મુગલકાળના મકબરા જેવી લાગે છે (કદાચ આક્રમણકારોથી બચવા માટે આ રીતે નિર્માણ કરાયું હશે), પરંતુ મંદિરની અંદરની દીવાલો પર મરાઠા અને પ્રાચીન શાસ્ત્રીય સભ્યતાની અત્યંત ઝીણવટભરી કોતરણી જોવા મળે છે.

હાલમાં આ મંદિરને સંરક્ષિત સ્મારક જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. શ્રાવણ માસ અને મહાશિવરાત્રી દરમિયાન અહીં હજારો ભક્તો ઉમટી પડે છે.