મુંબઈના મેયર પદ માટે શિવસેના-ભાજપ વચ્ચે ખેંચતાણ?

મુંબઈ મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણી પછી એકનાથ શિંદે મેયર પદ માટે એટલા અડગ બની ગયા છે કે તેઓ 2019 માં મુખ્યમંત્રી પદ માટે હતા. ભાજપ અને શિવસેના વચ્ચેના ઝઘડાએ ઉદ્ધવ ઠાકરે માટે પણ નવી આશા ઉભી કરી છે. તેથી નાગરિકોમાં ચર્ચા ઉઠી છે કે, શું ઉદ્ધવ ઠાકોરેને શિંદે પર બદલો લેવાની તક મળશે કે ભાજપ ફરીથી જીતશે?

BMCની ચૂંટણી દરમિયાન મુંબઈમાં શિવસેનાનું રિસોર્ટ રાજકારણ શરૂ થયું છે. મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેએ તેમના 29 વિજેતા કોર્પોરેટરોને એક હોટલમાં રાખ્યા છે. તેઓ તેમની સાથે મળવા માટે હોટલની મુલાકાત લીધી હતી અને સોશિયલ મીડિયા પર ફોટા શેર કર્યા હતા.

બીએમસી ચૂંટણી પરિણામો જાહેર થયાના બીજા દિવસે એકનાથ શિંદે કેબિનેટ બેઠકમાં ગેરહાજર રહ્યા હતા. તેનાથી ઉદ્ધવ ઠાકરે સહિત રાજકીય વિરોધીઓને બોલવાની તક મળી છે. મહારાષ્ટ્રના રાજકીય વર્તુળોમાં એકનાથ શિંદેના કાર્યોની વ્યાપક ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.

રાજકીય પક્ષો ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં ધારાસભ્યોને હોટલ અથવા રિસોર્ટમાં મોકલે છે તેવી જ રીતે એકનાથ શિંદે તેમના કાઉન્સિલરોને હોટલમાં લઈ ગયા છે. સવાલ એ છે કે શું એકનાથ શિંદે પોતાના કાઉન્સિલરો વિશે એ જ ડર ધરાવે છે. જે ધારાસભ્યોના કિસ્સામાં સાંભળવા મળે છે? હોર્સ ટ્રેડિંગનો ડર કે કોઈ પક્ષપલટાની શક્યતા?

મુંબઈમાં શિંદે સેનાનું રિસોર્ટ પોલિટિક્સ

મુંબઈમાં BMC ની સ્થિતિ 2019 જેવી જ હોવાનું જાણવા મળી રહ્યું છે. તે સમયે ઉદ્ધવ ઠાકરે અને ભાજપ નેતૃત્વ વચ્ચે મુખ્યમંત્રી પદને લઈને ટકરાવ થયો હતો. જેમાં અઢી વર્ષ માટે પદનું વિભાજન થયું હતું. હવે BMC મેયર પદ અંગે પણ આવી જ સ્થિતિના અહેવાલો મળી રહ્યા છે. એવું કહેવાય છે કે એકનાથ શિંદેએ કોઈ લેખિત કે ઔપચારિક માંગણી રજૂ કરી નથી. પરંતુ દબાણ બનાવવા માટે કાઉન્સિલરોને હોટલમાં લઈ જવાનો હેતુ એક જ છે કે મુદ્દો ઉકેલાય ત્યાં સુધી કાઉન્સિલરોને ત્યાં રાખવામાં આવશે.

એકનાથ શિંદે અને મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ બંનેએ કાઉન્સિલરોને હોટલમાં લઈ જવાના મુદ્દા પર નિવેદનો જારી કર્યા છે. એકનાથ શિંદે કે દેવેન્દ્ર ફડણવીસ બંને જાહેરમાં આ મુદ્દાને વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા નથી. દેવેન્દ્ર ફડણવીસનો દાવો છે કે મહાયુતિ પરસ્પર સંમતિથી મુંબઈના મેયરની પસંદગી કરશે. આ મુદ્દાને મહત્વ ન આપતા દેવેન્દ્ર ફડણવીસ કહે છે, જેમ હું પુણેમાં મારા નવા ચૂંટાયેલા કાઉન્સિલરો સાથે મળી રહ્યો છું. તેવી જ રીતે એકનાથ શિંદેએ પણ મુંબઈમાં બેઠક બોલાવી છે. કાઉન્સિલરો વચ્ચે હોર્સ ટ્રેડિંગનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી.

દેવેન્દ્ર ફડણવીસ દાવો કરે છે કે, એકનાથ શિંદે, હું અને બંને પક્ષના અન્ય નેતાઓ ટૂંક સમયમાં મળીશું, અને મુંબઈના મેયર પદ પર નિર્ણય લેવામાં આવશે. કોઈ મતભેદ નથી. બધું શાંતિથી થઈ રહ્યું છે. સાથે મળીને આપણે મુંબઈની સારી સેવા કરીશું.

એકનાથ શિંદે પણ એ જ રીતે સમજાવે છે કે નવા કાઉન્સિલરોને એકસાથે લાવવાનો મુખ્ય હેતુ તેમને એકબીજાને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ કરવાનો છે. તેઓ વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કરશે અને તેઓ જૂના કાઉન્સિલરો પાસેથી દરખાસ્તો કેવી રીતે બનાવવી તે શીખી શકશે.

શિંદે પોતાની મર્યાદાઓ જાણે છે અને ભાજપને હજુ પણ શિવસેનાની જરૂર

વર્ષ 2024ની મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણી પછી એકનાથ શિંદેને આખરે ભાજપ સાથે વાટાઘાટો કરવાની તક મળી છે. વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા તેઓ મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી હતા અને દેવેન્દ્ર ફડણવીસ નાયબ મુખ્યમંત્રી હતા. ચૂંટણીના પરિણામોએ સમગ્ર સમીકરણ બદલી નાખ્યું. તેમણે દબાણ લાવવાની વિવિધ પદ્ધતિઓ અજમાવી. ગુસ્સામાં ગામ સુધી પણ ગયા. પરંતુ ભાજપ નેતૃત્વએ તેની દરકાર લીધી નહોતી.

BMC ચૂંટણીમાં ભાજપને એકનાથ શિંદેની પહેલા જેટલી જ જરૂર છે. વિધાનસભા ચૂંટણીની જેમ તેણે પહેલાથી જ બધું આયોજન કરી રાખ્યું હતું. એકનાથ શિંદેને આ વાતનો ખ્યાલ છે. પરંતુ પ્રયાસો કરી શકાય છે.

એકનાથ શિંદેની શું છે મર્યાદા?

1. જો BMCમાં 29 કાઉન્સિલરો ધરાવતા એકનાથ શિંદે 89 કાઉન્સિલરો ધરાવતા ભાજપ પાસેથી મેયર પદ માંગે છે તો તે ઉદ્ધવ ઠાકરેની વાર્તાનું પુનરાવર્તન કરશે. પરંતુ શું એકનાથ શિંદે આવી ભૂલ કરશે? તે નહીં કરે.

BMC ચૂંટણીમાં ભાજપ સૌથી મોટા પક્ષ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. ભાજપે 89 બેઠકો જીતી હતી અને એકનાથ શિંદેની સેનાએ 29 બેઠકો જીતી હતી. આ આંકડા ભાજપને શિવસેના વિના મેયર ચૂંટવાની તક આપતા નથી.

227 બેઠકોવાળી બીએમસીમાં બહુમતીનો આંકડો 114 છે અને ભાજપ-શિવસેના ગઠબંધન પાસે 118 બેઠકો છે. એટલે કે, બહુમતી માટે જરૂરી ન્યૂનતમ કરતાં ફક્ત 4 બેઠકો વધુ છે. તફાવત ખૂબ જ નાનો છે અને થોડો ફેરફાર પણ બીએમસીમાંથી સત્તા ગુમાવી શકે છે.

2. બીએમસીમાં બેઠકોની વહેંચણીની ગોઠવણ સાથે એ પણ નક્કી થયું હતું કે 2024ની મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણીની જેમ ભાજપનો હાથ ઉપર રહેશે. બીએમસીની 227 બેઠકોમાંથી ભાજપે 135 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી હતી. જ્યારે એકનાથ શિંદેએ 89 બેઠકો લડી હતી. કોઈપણ પક્ષ બધી લડાયેલી બેઠકો જીતી શકશે નહીં. જો એકનાથ શિંદે કોઈક રીતે વધુ બેઠકો જીતે તો પણ તે ભાજપથી પાછળ રહેશે. ભાજપે પહેલેથી જ આવી વ્યવસ્થા કરી લીધી હતી.

3. એકનાથ શિંદે ક્યારેય મુખ્યમંત્રી પદ માટે ઉદ્ધવ ઠાકરેની જેમ બીએમસીના મેયર પદ માટે આગ્રહ રાખશે નહીં. તે સમયે પરિસ્થિતિ અલગ હતી. પરંતુ હવે ઘણું બદલાઈ ગયું છે. તે સમયે ઉદ્ધવ ઠાકરે પાસે ભાજપ છોડીને નવું ગઠબંધન બનાવવાનો વિકલ્પ હતો, અને તેમણે તેમ કર્યું. એકનાથ શિંદે હાલમાં નાયબ મુખ્યમંત્રી છે અને ભવિષ્ય (ઓછામાં ઓછું 2029 સુધી) NDAમાં વધુ સુરક્ષિત છે.

4. જો બીએમસી અને શિવસેના વચ્ચે મેયર પદ અંગે મતભેદ થાય છે તો તે એકનાથ શિંદે માટે મોટી જીત હશે. શિંદેએ બીએમસીમાં મેયર પદનો અડધો કાર્યકાળ માંગ્યો છે. જો ભાજપ કોઈ મજબૂરીથી આ માટે સંમત થાય છે. તો તે શિંદેના ફરીથી મુખ્યમંત્રી ન બનવાનું દુઃખ ઓછું કરશે.

મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપને બિહાર જેટલી જરૂર નથી. ભાજપ પાસે દેવેન્દ્ર ફડણવીસ છે. જો કે, મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં સંપૂર્ણ રીતે પ્રવેશ કરવા માટે ભાજપને હજુ પણ શિવસેનાની જરૂર છે. મહારાષ્ટ્રમાં, ભાજપ બિહારની જેમ ધીમી પ્રગતિ કરી રહ્યું છે.

5. શિવસેના અને ભાજપ વચ્ચેનો મુદ્દો બીએમસીના મેયર પદ પૂરતો મર્યાદિત નથી. અન્ય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો પણ છે જ્યાં પરિસ્થિતિ સમાન છે. કલ્યાણ-ડોંબિવલી અને ઉલ્હાસનગરમાં ભાજપ અને શિવસેના વચ્ચે બીએમસીની જેમ જ સમાન મુદ્દાઓ ગૂંચવાયેલા છે.

કલ્યાણ-ડોંબિવલીની 122 બેઠકોમાંથી, ભાજપે 50 બેઠકો જીતી હતી. જ્યારે શિવસેનાએ 53 બેઠકો જીતી હતી. ભલે આ અંતર નોંધપાત્ર ન હોય પણ શિવસેના પાસે ત્યાં ત્રણ વધુ બેઠકો છે. પરિણામે, કલ્યાણ-ડોંબિવલીમાં એકનાથ શિંદેનો મજબૂત દાવો છે. ઉલ્હાસનગરમાં પણ પરિસ્થિતિ એવી છે. ઉલ્હાસનગરમાં 78 બેઠકો છે, જેમાં ભાજપે 37 અને શિવસેનાએ 36 બેઠકો જીતી છે, જે ફક્ત એક બેઠક ઓછી છે.

6. એકનાથ શિંદે ઈચ્છશે કે બીએમસીમાં વિભાગોનું વિભાજન મહારાષ્ટ્ર સરકાર જેવું જ હોય. જેમ તેઓ ગૃહ મંત્રાલય સહિત કેટલાક વિભાગો અંગે અડગ હતા. તેવી રીતે તેઓ પણ ઈચ્છશે કે બીએમસીમાં શિવસેનાના કાઉન્સિલરો મુખ્ય વિભાગોના હવાલામાં હોય જો મેયર ભાજપના હોય.

7. દરમિયાન જો ઉદ્ધવ ઠાકરે અને તેમના પક્ષના કાર્યકરો એકનાથ શિંદેની હોટલ રાજકારણની મજાક ઉડાવી રહ્યા હોય તો તે તેમનો અધિકાર છે. હકીકતમાં તેઓ પણ આ હોટલ રાજકારણમાં સામેલ થયા છે. બીએમસી દરેક માટે મહત્વપૂર્ણ છે. એકનાથ શિંદે છોડવા માંગતા નથી અને ભાજપ કોઈપણ સંજોગોમાં છોડવા માંગશે નહીં. તેઓ ભવિષ્ય માટે કોઈ સમસ્યા ઊભી કરશે નહીં.

ચોક્કસ એક્સચેન્જ ઓફર માટે અવકાશ છે. એકનાથ શિંદેના શિવસેના કાઉન્સિલરો હોટલમાં હોઈ શકે છે. પરંતુ જો ભાજપ હોટલનું ભાડું ચૂકવે તો તે તેમના ફાયદામાં છે. એટલે કે, એકનાથ શિંદે તેમની કેટલીક શરતો સ્વીકારી શકે છે. બીએમસીના બદલામાં, તેઓ મહારાષ્ટ્રના અન્ય મહત્વપૂર્ણ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાં તેમના મેયર માટે સમર્થન મેળવી શકે છે. સોદો અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.

8. ઉદ્ધવ ઠાકરે ભાજપ અને શિવસેના વચ્ચેના ઝઘડો થાય તેવી આશા રાખે છે. પક્ષના કાર્યકરો સાથેની વાતચીતમાં ઉદ્ધવ ઠાકરેએ કહ્યું કે મુંબઈમાં શિવસેના (UBT) મેયર હોવું તેમનું સ્વપ્ન છે. જો ભગવાન આશીર્વાદ આપે તો આ સ્વપ્ન સાકાર થશે. ઉદ્ધવ ઠાકરેએ તેમનું સ્વપ્ન પૂર્ણ કરવા માટે રાજ ઠાકરે સાથે હાથ મિલાવ્યા હતા. પરંતુ તેનો કોઈ ફાયદો થયો નહીં.

મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણી દરમિયાન દેવેન્દ્ર ફડણવીસને "દેવ-ભાઉ" તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા. ચૂંટણી પછી થોડા દિવસો સુધી ઉદ્ધવ ઠાકરે દ્વારા ફરીથી ભાજપમાં જોડાવાની ઓફર અંગે ચર્ચા ચાલી હતી. જ્યારે દેવેન્દ્ર ફડણવીસને આ પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો ત્યારે તેમણે એ જ સ્વરમાં પૂછ્યું, "શું ઉદ્ધવ ઠાકરેના "દેવ" નો અર્થ "દેવ-ભાઉ" પણ થાય છે?

9. એવું માનવામાં આવે છે કે એકનાથ શિંદે કાઉન્સિલરોના પક્ષ બદલવાથી ચિંતિત છે. તેમને ડર છે કે તેઓ તેમને છોડીને ભાજપમાં જોડાઈ શકે છે. પરંતુ એકનાથ શિંદેના કાઉન્સિલરો હોટલમાંથી જ ઉદ્ધવ ઠાકરેની વિરુદ્ધ થઈ જાય તો શું? શું એકનાથ શિંદે પણ ભાજપ સામે એ જ વળાંક પર પહોંચ્યા છે જ્યાં ઉદ્ધવ ઠાકરેનું પતન શરૂ થયું હતું? અને પ્રશ્ન એ છે કે શું વિનાશ ભાજપને કારણે થશે કે ઉદ્ધવ ઠાકરેને બદલો લેવાની તક મળશે?