'એક દેશ,એક ચૂંટણી'પર બ્રેક!

Parliament Monsoon Session : દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બનેલા 'એક દેશ, એક ચૂંટણી'પ્રસ્તાવને લઈને સંસદમાંથી મહત્વપૂર્ણ અપડેટ સામે આવ્યું છે.હાલમાં ચાલી રહેલા સંસદના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન આ બંધારણીય સુધારા સાથે જોડાયેલું બિલ રજૂ કરવામાં આવશે નહીં. કેન્દ્ર સરકારે આ બિલની તપાસ માટે રચાયેલી સંયુક્ત સંસદીય સમિતિનો કાર્યકાળ વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય બાદ હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન આ મહત્વાકાંક્ષી સુધારા પર કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે નહીં. હવે JPC પોતાનો અહેવાલ સંસદના શિયાળુ સત્રના અંતિમ સપ્તાહના પ્રથમ દિવસ સુધી રજૂ કરશે. ત્યારબાદ જ બિલ અંગે આગળની સંસદીય પ્રક્રિયા શરૂ થવાની શક્યતા છે.

ચોમાસુ સત્રમાં નહીં આવે ઐતિહાસિક ચૂંટણી સુધારણા બિલ
દેશભરમાં લાંબા સમયથી ચર્ચામાં રહેલા 'One Nation, One Election' (એક દેશ, એક ચૂંટણી) બિલ અંગે કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. હાલ ચાલી રહેલા સંસદના ચોમાસુ સત્રમાં આ બિલ રજૂ કરવામાં આવશે નહીં. સંયુક્ત સંસદીય સમિતિનો કાર્યકાળ વધારવામાં આવ્યો છે જેથી સમિતિ તમામ રાજકીય પક્ષો,રાજ્યો,બંધારણીય નિષ્ણાતો અને અન્ય હિતધારકોના અભિપ્રાયો મેળવી વધુ વ્યાપક અહેવાલ તૈયાર કરી શકે.સરકારના આ નિર્ણય બાદ સ્પષ્ટ થયું છે કે હવે આ મહત્વાકાંક્ષી ચૂંટણી સુધારણા બિલ શિયાળુ સત્ર દરમિયાન સંસદમાં રજૂ થવાની શક્યતા છે.

JPCનો કાર્યકાળ લંબાવાયો
સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ વિવિધ રાજકીય પક્ષો, બંધારણીય નિષ્ણાતો, ચૂંટણી પંચ, કાનૂની નિષ્ણાતો અને અન્ય સંબંધિત પક્ષોના અભિપ્રાયો એકત્રિત કરી રહી છે. આ મુદ્દો માત્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશની સંઘીય વ્યવસ્થા, રાજ્યોના અધિકારો અને બંધારણીય જોગવાઈઓ સાથે પણ સીધો સંબંધ ધરાવે છે. એથી સમિતિને વધુ સમય આપવામાં આવ્યો છે જેથી તમામ પાસાઓનું વિસ્તૃત મૂલ્યાંકન કરીને સંતુલિત અહેવાલ તૈયાર કરી શકાય.

'એક દેશ, એક ચૂંટણી' શું છે?
'One Nation,One Election'એટલે દેશમાં લોકસભા અને તમામ રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવાની વ્યવસ્થા.હાલમાં દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં જુદા જુદા સમયે ચૂંટણી યોજાય છે.પરિણામે લગભગ દર વર્ષે કોઈને કોઈ રાજ્યમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા ચાલુ રહે છે.કેન્દ્ર સરકારનું માનવું છે કે જો સમગ્ર દેશમાં એકસાથે ચૂંટણી યોજાય તો ચૂંટણી ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો થશે.વારંવાર લાગતી આચારસંહિતાથી વિકાસકાર્યો અટકશે નહીં.સરકારી મશીનરીનો વધુ અસરકારક ઉપયોગ થશે.સુરક્ષા દળો પરનો ભાર ઘટશે.ચૂંટણી પ્રક્રિયા વધુ કાર્યક્ષમ બનશે.2024 સુધીમાં, ભારતના 960 મિલિયનથી વધુ મતદારોને 1 મિલિયનથી વધુ મતદાન મથકો અને વ્યાપક સુરક્ષા સંસાધનોની જરૂર પડશે. એકસાથે ચૂંટણીઓ વહીવટી ક્ષમતા પર વધારાનો ભાર પણ લાવી શકે છે.

JPCને વધુ સમય કેમ અપાયો?
સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ વિવિધ રાજકીય પક્ષો, બંધારણીય નિષ્ણાતો, ચૂંટણી પંચ, કાનૂની નિષ્ણાતો અને અન્ય સંબંધિત પક્ષોના અભિપ્રાયો એકત્રિત કરી રહી છે. આ મુદ્દો માત્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશની સંઘીય વ્યવસ્થા, રાજ્યોના અધિકારો અને બંધારણીય જોગવાઈઓ સાથે પણ સીધો સંબંધ ધરાવે છે. એથી સમિતિને વધુ સમય આપવામાં આવ્યો છે જેથી તમામ પાસાઓનું વિસ્તૃત મૂલ્યાંકન કરીને સંતુલિત અહેવાલ તૈયાર કરી શકાય.

શિયાળુ સત્રમાં આગળ વધે તેવી શક્યતા
JPCનો અહેવાલ મળ્યા બાદ કેન્દ્ર સરકાર તેના આધારે બિલમાં જરૂરી ફેરફારો કરી શકે છે. ત્યારબાદ શિયાળુ સત્ર દરમિયાન બિલને ફરીથી સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવે તેવી સંભાવના છે. જો બિલ રજૂ થશે તો તેના પર લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેમાં વિસ્તૃત ચર્ચા થશે. કારણ કે આ બંધારણીય સુધારા સાથે જોડાયેલું બિલ હોવાથી તેને પસાર કરવા માટે વિશેષ બહુમતીની જરૂર પડશે. કેટલીક જોગવાઈઓ માટે રાજ્યોની મંજૂરી પણ આવશ્યક બની શકે છે.

EAC-PM રિપોર્ટ માર્ચમાં બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો
માર્ચ 2026 માં,વડા પ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર પરિષદ (EAC-PM) એ એક અહેવાલ બહાર પાડ્યો હતો.તેમાં જણાવાયું હતું કે લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવાથી સરકારી તિજોરીની બચત થશે અને વહીવટી સુવિધામાં પણ વધારો થશે.આ અહેવાલ બાદ,એવી ધારણા હતી કે સરકાર આગામી સત્રોમાંથી એકમાં ગૃહમાં આ બિલ રજૂ કરી શકે છે.