અમદાવાદના મજૂર આંદોલનના ઇતિહાસમાં જે સંસ્થાનું નામ ક્યારેય ગૌરવ સાથે લેવાતું હતું, તે 'મજૂર મહાજન સંઘ' આજે ગંભીર ભ્રષ્ટાચારના આરોપોના ઘેરામાં છે. મહાત્મા ગાંધીના આદર્શો પર સ્થપાયેલી આ સંસ્થા હવે ગરીબ મજૂરો પાસેથી 'ફાળા'ના નામે કરોડો રૂપિયાની ઉઘરાણી કરતી હોવાનો સનસનીખેજ દાવો કોંગ્રેસ દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાએ શહેરના મિલ મજૂરો અને રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જગાડી છે.
ગુજરાતના મજૂર આંદોલનમાં મજૂર મહાજન સંઘનું સ્થાન હંમેશા પૂજનીય રહ્યું છે. પૂજ્ય બાપુના માર્ગદર્શન હેઠળ આ સંસ્થાએ દાયકાઓ સુધી શોષિત અને પીડિત મિલ કામદારોના હિત માટે લડત આપી હતી. પરંતુ આજે સ્થિતિ કંઈક અલગ જ જોવા મળી રહી છે. કોંગ્રેસ પક્ષનો આરોપ છે કે, જે સંસ્થા મજૂરોની પડખે ઊભી રહેવી જોઈએ, તે જ સંસ્થા આજે ગરીબ, વૃદ્ધ અને વિધવા મજૂરોની મહેનતની કમાણી પર તરાપ મારી રહી છે.
<h3 data-path-to-node="6">હાઈકોર્ટના આદેશની અવગણના અને '૫ ટકા' ની ખંડણી</h3>
ગુજરાત હાઈકોર્ટનો સ્પષ્ટ આદેશ છે કે, વર્ષોથી બંધ પડેલી મિલોના કામદારો કે તેમના વારસદારોને મળવાપાત્ર વળતરની રકમ સીધી જ તેમના બેંક ખાતામાં RTGS અથવા NEFT દ્વારા જમા કરાવવી, જેથી કોઈ મધ્યસ્થી તેમનું શોષણ ન કરી શકે.
જોકે, અમદાવાદ શહેર કોંગ્રેસના મહામંત્રી અનીશ પટેલના જણાવ્યા મુજબ, મજૂર મહાજન સંઘે પોતાના કાર્યાલય પર બોર્ડ લગાવીને કામદારોને મળનારી રકમમાંથી "મિનિમમ ૫ ટકા ફાળો" આપવાની ફરજ પાડી છે. કામદારોમાં એવી ધાક બેસાડવામાં આવી રહી છે કે "જો ફાળો આપશો, તો જ કામ થશે." આંકડાકીય ગણતરી મુજબ, જો કામદારોની કુલ રકમમાંથી ૫ ટકા ઉઘરાવવામાં આવે, તો તે આશરે ₹ ૧.૨૯ કરોડ જેટલું મોટું ફંડ થાય છે, જેને કોંગ્રેસે 'ખંડણી કૌભાંડ' ગણાવ્યું છે.
<h3 data-path-to-node="9">જામીન પર રહેલા પદાધિકારીઓ અને જૂના કૌભાંડો</h3>
આ મામલો માત્ર વર્તમાન ઉઘરાણી પૂરતો સીમિત નથી. કોંગ્રેસે ભૂતકાળના કૌભાંડોને પણ ઉજાગર કર્યા છે:
<ul data-path-to-node="11">
<li>
પ્રસાદ મિલ: અગાઉ પ્રસાદ મિલના કામદારો પાસેથી પણ આ જ રીતે ગેરકાયદેસર રીતે ₹ ૧.૨૫ કરોડથી વધુની રકમ ઉઘરાવવામાં આવી હોવાની ફરિયાદો છે.
</li>
<li>
કેલિકો મિલ: કેલિકો મિલના કિસ્સામાં ખોટા મજૂરોના નામે રકમ ઉપાડવાના આક્ષેપમાં સંસ્થાના પદાધિકારીઓ સામે ફોજદારી ગુના નોંધાયા હતા. આઘાતજનક બાબત એ છે કે, જે લોકો આ ગંભીર ગુનાઓમાં જામીન પર બહાર છે, તેઓ જ હાલમાં સંસ્થાનો વહીવટ કરી રહ્યા છે.
</li>
<li>
મિલકતોનું વેચાણ: કામદારોના લોહી-પરસેવાથી ઊભી થયેલી કરોડોની મિલકતોને પણ પારદર્શિતા વગર બારોબાર વેચવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા હોવાની બૂમો ઉઠી છે.
</li>
</ul>
<h3 data-path-to-node="12">કોંગ્રેસની કાયદાકીય લડત અને માગણીઓ</h3>
આ ગંભીર પરિસ્થિતિને જોતા અમદાવાદ શહેર કોંગ્રેસના મહામંત્રી અનીશ પટેલે કારંજ પોલીસ સ્ટેશનમાં લેખિત ફરિયાદ નોંધાવી છે. સાથે જ ગુજરાત હાઈકોર્ટને પત્ર લખીને વિનંતી કરી છે કે આ બાબતે 'સુઓમોટો' સંજ્ઞાન લેવામાં આવે.
કોંગ્રેસની મુખ્ય માગણીઓ: ૧. આ સમગ્ર મામલે તાત્કાલિક અસરથી FIR નોંધવામાં આવે. ૨. હાઈકોર્ટના આદેશની અવગણના બદલ જવાબદાર પદાધિકારીઓ સામે કડક પગલાં લેવાય. ૩. મજૂરોની રકમ અને સંસ્થાની મિલકતોનું નિષ્પક્ષ ઓડિટ કરવામાં આવે. ૪. ગરીબ મજૂરોના હક્કના નાણાં કોઈ પણ કપાત વગર પૂરેપૂરા મળે તેવી વ્યવસ્થા ગોઠવાય.
ગરીબ મજૂરો માટે તેમના જીવનની છેલ્લી આશા સમાન આ વળતરની રકમ છે. જ્યારે સંસ્કારી સંસ્થાઓ જ શોષણખોર બને, ત્યારે ન્યાયતંત્ર અને સરકાર પર મોટી જવાબદારી આવી પડે છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે આ મામલે પોલીસ અને કોર્ટ કેવા કડક નિર્ણયો લે છે.

ઐતિહાસિક સંસ્થા અને વર્તમાન વિવાદ

ગરીબ મજૂરો પાસેથી ૫ ટકા ફાળાના નામે ખંડણી વસૂલવાનો આરોપ; કોંગ્રેસે પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવી

January 17, 2026 | 15:16 IST