SIR વિવાદ વચ્ચે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વિપક્ષ આક્રમક, SIRના 14 વાંધાથી રાજકીય ઘમાસાણ

Opposition aggressive against Gyanesh Kumar: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને લઈને દેશની રાજનીતિમાં ફરી ગરમાવો આવ્યો છે. ચૂંટણી પંચની આંતરિક કામગીરી અને મતદાર યાદીની Special Intensive Revision (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને સામે આવેલા એક અહેવાલ બાદ કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષી પક્ષોએ ચૂંટણી પંચ અને CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. બીજી તરફ ચૂંટણી પંચ અને ભાજપે આંતરિક ચર્ચામાં અલગ મત હોવાને લોકશાહી પ્રક્રિયાનો સામાન્ય ભાગ ગણાવ્યો છે. આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે હવે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વધુ રાજકીય કાર્યવાહી કરવાની માંગ પણ તેજ બની છે.

ચૂંટણી પંચમાં 10 મહિનામાં 14 વાંધાના અહેવાલથી વિવાદ
The Indian Expressના અહેવાલ અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત ચૂંટણી પંચના કેટલાક નિર્ણય અને આદેશ અંગે લેખિત વાંધા નોંધાવ્યા હતા. અહેવાલમાં મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા, નામ કાઢવા, નામ ફરી ઉમેરવા, Form 6 અને મતદાર ડેટા સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ અંગે વાંધાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ કેટલાક નિર્ણયો તેમની જાણકારી અથવા મંજૂરી વિના લેવાયા હોવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. આ મુદ્દો ખાસ કરીને SIR એટલે કે Special Intensive Revisionની પ્રક્રિયા સાથે જોડાઈને રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.

SIR અને ચૂંટણી પંચમાં મતભેદ પર ECIનો જવાબ
આ અહેવાલ સામે આવ્યા બાદ ચૂંટણી પંચ તરફથી અલગ સ્પષ્ટતા સામે આવી છે. ECIના જણાવ્યા અનુસાર SIR સહિતના અંતિમ નિર્ણયો ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરોની મંજૂરીથી સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા. ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે બંધારણીય સંસ્થાની આંતરિક ચર્ચા દરમિયાન અલગ-અલગ અભિપ્રાય, નોંધ અથવા સૂચન આવવું સામાન્ય પ્રક્રિયાનો ભાગ છે અને તેને અંતિમ નિર્ણય સામેના મતભેદ તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. આથી હાલના વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા નોંધાયેલા લેખિત વાંધાઓનું સ્વરૂપ શું હતું અને શું તે અંતિમ નિર્ણય સામેના મતભેદ હતા કે પછી નિર્ણય પ્રક્રિયા દરમિયાન થયેલી આંતરિક ચર્ચાનો ભાગ હતા.

કોંગ્રેસે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મોરચો ખોલ્યો
રિપોર્ટ સામે આવ્યા બાદ કોંગ્રેસે CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે પોતાનો વિરોધ વધુ તેજ કર્યો છે. કોંગ્રેસના નેતાઓએ તેમના રાજીનામાની માંગ કરી છે અને ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ પણ ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીને લઈને અગાઉથી અનેક આક્ષેપો કર્યા છે અને SIR મુદ્દાને ‘વોટ ચોરી’ સાથે જોડ્યો છે. આ શબ્દપ્રયોગ કોંગ્રેસ અને રાહુલ ગાંધીના રાજકીય આક્ષેપ તરીકે સમજવો જરૂરી છે, ચૂંટણી પંચ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવેલ તથ્ય તરીકે નહીં. કોંગ્રેસના અન્ય નેતાઓએ પણ ચૂંટણી પંચની કામગીરીમાં પારદર્શિતા અને વિશ્વસનીયતા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. પક્ષનું કહેવું છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલી બાબતોમાં સ્પષ્ટતા અને જવાબદારી જરૂરી છે.

વિપક્ષી પક્ષો સાથે મળીને શું કરી રહ્યા છે?
આ વિવાદ હવે માત્ર કોંગ્રેસ પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી. અખિલેશ યાદવ સહિતના અન્ય વિપક્ષી નેતાઓએ પણ ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને SIR પ્રક્રિયા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. કેટલાક વિપક્ષી પક્ષોએ SIR અટકાવવાની, સમગ્ર મામલાની તપાસ કરવાની અને ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે વધુ જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી છે. 24 સપ્ટેમ્બરના અહેવાલો અનુસાર, વિપક્ષી પક્ષો CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે નવી મહાભિયોગ કાર્યવાહી માટે સંયુક્ત વ્યૂહરચના અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા છે. અગાઉ પણ તેમની સામે મહાભિયોગની નોટિસ આપવામાં આવી હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા.

ભાજપે ચૂંટણી પંચનો બચાવ કર્યો
વિપક્ષના આક્ષેપો વચ્ચે ભાજપે ચૂંટણી પંચનો બચાવ કર્યો છે. ભાજપનું કહેવું છે કે ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે અલગ-અલગ અભિપ્રાય હોવો લોકશાહી સંસ્થાની આંતરિક ચર્ચાનો ભાગ છે. ભાજપના નેતાઓએ એવો સવાલ પણ ઉઠાવ્યો છે કે જો ચૂંટણી કમિશનરો એકબીજા સાથે ચર્ચા નહીં કરે અને પોતાના અભિપ્રાય નહીં આપે તો તેને લોકશાહી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કહી શકાય? આમ, એક તરફ વિપક્ષ ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા, SIR પ્રક્રિયા અને જ્ઞાનેશ કુમારની ભૂમિકા અંગે સવાલ ઉઠાવી રહ્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ ભાજપ અને ચૂંટણી પંચ આક્ષેપોને અલગ રીતે રજૂ કરી રહ્યા છે.

SIR શું છે અને વિવાદ કેમ મહત્વનો છે?
SIR એટલે Special Intensive Revision, એટલે કે મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા. તેનો હેતુ મતદાર યાદીની ચકાસણી, જરૂરી સુધારા અને મતદાર માહિતીના અપડેશન સાથે જોડાયેલો છે. પરંતુ SIR દરમિયાન મતદારના નામ ઉમેરવા, નામ દૂર કરવા, મતદાર માહિતીની ચકાસણી અને Form 6 જેવી પ્રક્રિયાઓને લઈને રાજકીય તથા કાનૂની ચર્ચા ચાલી રહી છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR બાદ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા નામ અને તેમની સામે દાખલ થયેલી અપીલોનો મુદ્દો પણ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ ચર્ચામાં આવ્યો છે.

હવે જ્ઞાનેશ કુમાર મુદ્દે આગળ શું?
જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વિપક્ષનો વિરોધ હવે વધુ રાજકીય સ્વરૂપ લઈ રહ્યો છે. એક તરફ વિપક્ષ મહાભિયોગ, તપાસ અને SIR અંગે પગલાંની માંગ કરી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ ચૂંટણી પંચ પોતાના નિર્ણયોને સર્વસંમતિથી લેવાયેલા ગણાવી રહ્યું છે અને ભાજપ આંતરિક મતભેદને લોકશાહી પ્રક્રિયાનો ભાગ ગણાવી રહ્યું છે. આ સમગ્ર વિવાદમાં હવે ત્રણ મુખ્ય સવાલ મહત્વના બન્યા છે: ચૂંટણી પંચમાં નોંધાયેલા 14 વાંધાઓનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ શું હતું? SIR અંગેના અંતિમ નિર્ણયો કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ લેવાયા? અને મતદાર યાદીમાં સુધારણા દરમિયાન પારદર્શિતા, ચોકસાઈ અને પાત્ર મતદારોના મતાધિકારનું રક્ષણ કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે? આ પ્રશ્નોના જવાબ અને આગળની કાયદાકીય તથા રાજકીય કાર્યવાહી નક્કી કરશે કે જ્ઞાનેશ કુમાર અને ચૂંટણી પંચ સામેનો આ વિવાદ આગામી દિવસોમાં કઈ દિશામાં આગળ વધે છે.