Sonam Wangchuk Hunger Strike: દેશની રાજધાની દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે છેલ્લા 28 દિવસથી ચાલી રહેલું આંદોલન હવે નિર્ણાયક વળાંક પર છે. NEET અને અન્ય મુખ્ય પરીક્ષાઓમાં પેપર લીક અને વ્યાપક ગેરરીતિઓના વિરોધમાં 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' (CJP) દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા આ આંદોલનમાં જાણીતા સામાજિક કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુકની ભૂખ હડતાળ આજે 20મા દિવસે પહોંચી છે. કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ સાથે શરૂ થયેલી આ લડાઈ હવે માનવીય સંકટ અને રાજકીય વિવાદનું કેન્દ્ર બની ગઈ છે.
સ્વાસ્થ્યની ગંભીર સ્થિતિ અને ડોક્ટરોની ચેતવણી સોનમ વાંગચુકની શારીરિક સ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. લાંબા સમયથી અન્નત્યાગ કરવાને કારણે તેમના શરીરમાં નબળાઈ ખૂબ વધી ગઈ છે. તેમના અંગત ચિકિત્સક ડો. સતીશ લાંબાના જણાવ્યા અનુસાર, 28 જૂન થી અત્યાર સુધીમાં વાંગચુકે 9 કિલોગ્રામથી વધુ વજન ગુમાવ્યું છે. હાલ તેમનું વજન ઘટીને માત્ર 56.9 કિલોગ્રામ થઈ ગયું છે. ડોક્ટરોની ટીમે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે લાંબા સમય સુધી ઉપવાસ કરવાને કારણે વાંગચુકના શરીરમાં ગ્લુકોઝ અને ચરબીનો સ્ટોક ખતમ થઈ ગયો છે, અને હવે શરીર સ્નાયુઓનું વિઘટન કરી રહ્યું છે. તેમના યુરિક એસિડનું સ્તર જોખમી હદે વધી ગયું છે. તબીબી અહેવાલો સૂચવે છે કે જો સરકાર દ્વારા તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરવામાં નહીં આવે, તો તેઓ અંગ નિષ્ફળતા (organ failure) નો ભોગ બની શકે છે. તેમની હાલત એટલી નાજુક છે કે તેઓ ચાલી શકવા માટે પણ અસમર્થ છે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટનો હસ્તક્ષેપ સોનમ વાંગચુકના બગડતા સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને દિલ્હી હાઈકોર્ટે આ મામલે સ્વતઃ સંજ્ઞાન લઈને હસ્તક્ષેપ કર્યો છે. એક જાહેર હિતની અરજી પર સુનાવણી કરતા કોર્ટે સત્તાવાળાઓને નિર્દેશ આપ્યો છે કે વાંગચુકના સ્વાસ્થ્યનું દરરોજ નિરીક્ષણ કરવામાં આવે અને જો સ્થિતિ ગંભીર બને તો તેમને તાત્કાલિક યોગ્ય સારવાર આપવામાં આવે. કોર્ટે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે, "કોઈપણ નાગરિકનું જીવન અત્યંત કિંમતી છે અને તેની સુરક્ષા કરવી એ રાજ્યની પ્રાથમિક જવાબદારી છે." કેન્દ્ર અને દિલ્હી સરકાર વતી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ પણ કોર્ટના આ નિર્દેશ સાથે સહમતિ દર્શાવી હતી.
અડગ મનોબળ: 20 જુલાઈની સંસદ કૂચ ડોક્ટરોની કડક ચેતવણી અને મૃત્યુના જોખમ છતાં, સોનમ વાંગચુક પીછેહઠ કરવાના મૂડમાં નથી. તેમણે એક ભાવનાત્મક વીડિયો સંદેશમાં પોતાના સમર્થકોને સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેઓ આ આંદોલનને અધવચ્ચે છોડશે નહીં. વાંગચુકે કહ્યું, "મારું શરીર ભલે નબળું પડ્યું હોય, પણ મારું મનોબળ પહેલા કરતા વધુ મજબૂત છે." તેમણે 20 જુલાઈ ના રોજ સંસદ તરફ શાંતિપૂર્ણ કૂચ કરવાનું આયોજન કર્યું છે અને દેશભરના વિદ્યાર્થીઓને આ આંદોલનમાં મોટી સંખ્યામાં જોડાવવા અપીલ કરી છે. તેઓ માને છે કે આ સંઘર્ષ માત્ર પરીક્ષાઓનો નથી, પરંતુ લોકશાહી અને રાજકીય વિજ્ઞાનનો જીવંત પાઠ છે. તેઓ 20 જુલાઈ સુધી ઉપવાસ ચાલુ રાખવા મક્કમ છે જેથી તેઓ પોતે પણ આ કૂચમાં સામેલ થઈ શકે.
રાજકીય સમર્થન અને કોંગ્રેસનો ગૂંચવાયેલો મામલો જંતર-મંતર પર ચાલી રહેલા આ વિરોધને દેશભરના રાજકીય પક્ષો અને સેલિબ્રિટીઓનું સમર્થન મળી રહ્યું છે. આમ આદમી પાર્ટીના અરવિંદ કેજરીવાલ, સમાજવાદી પાર્ટીના ડિમ્પલ યાદવ અને રુચિ વીરા, તથા શિવસેનાના સુષ્મા અંધારે જેવા નેતાઓ સ્થળ પર પહોંચીને પોતાનું ટેકો જાહેર કરી ચૂક્યા છે. સંગીતકાર વિશાલ દદલાણી, અભિનેત્રી સોનાક્ષી સિંહા અને અનેક બૌદ્ધિકોએ પણ આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. શુક્રવારે, 17 જુલાઈ ના રોજ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા પવન ખેરા જંતર-મંતર પહોંચ્યા હતા. તેમણે વાંગચુકને મળીને પાર્ટીનું સમર્થન જાહેર કર્યું હતું. જોકે, આ દરમિયાન રાજકીય ગલિયારાઓમાં એ ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે કે રાહુલ ગાંધી અત્યાર સુધી આ આંદોલનથી કેમ દૂર રહ્યા છે. કોંગ્રેસના નેતાઓ ખાનગીમાં સ્વીકારે છે કે તેઓ ભૂતકાળના અન્ના હજારે આંદોલન જેવી પરિસ્થિતિનું પુનરાવર્તન થવાથી ડરે છે. પવન ખેરાએ સરકારને ઘેરતા કહ્યું હતું કે, "અમારી સરકાર વખતે જ્યારે અન્ના હજારે ઉપવાસ પર હતા, ત્યારે અમે 4 દિવસમાં તેમને મળવા ગયા હતા અને 10મા દિવસે ઉપવાસ તોડાવ્યા હતા. પરંતુ આ સરકાર 20 દિવસ પછી પણ અસંવેદનશીલ બનીને બેઠી છે."
શિક્ષણ પ્રણાલીમાં પારદર્શિતાની માંગ કોકરોચ જનતા પાર્ટી અને વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ સ્પષ્ટ છે: 1. દેશભરમાં પેપર લીક કરનાર માફિયાઓ સામે કડક કાર્યવાહી. 2. પરીક્ષા પ્રણાલીમાં આમૂલ સુધારા અને પરીક્ષા એજન્સીઓની જવાબદારી નક્કી કરવી. 3. કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું તાત્કાલિક રાજીનામું. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે લાખો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે જે રમત રમાઈ રહી છે, તે હવે સહન કરવામાં આવશે નહીં. જ્યાં સુધી સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા નહીં આવે ત્યાં સુધી આ આંદોલન ચાલુ રહેશે.
મનસે પ્રમુખ રાજ ઠાકરેનો આકરો પ્રહાર મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેનાના પ્રમુખ રાજ ઠાકરેએ પણ આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારની આકરી ટીકા કરી છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને કહ્યું કે, "એવું લાગે છે કે સરકારે દેશમાં વિરોધ કરવાનો લોકશાહી અધિકાર જ ખતમ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે." ઠાકરેએ વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા આરોપ લગાવ્યો કે સરકાર સોનમ વાંગચુકનું બલિદાન લેવા તૈયાર બેઠી છે, જે અત્યંત દુઃખદ છે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પણ આ બાબતે ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવા અપીલ કરી હતી.
લાખો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે રમત આગામી સોમવારથી શરૂ થઈ રહેલા સંસદના ચોમાસુ સત્રમાં સોનમ વાંગચુકનો આ મુદ્દો વિરોધ પક્ષો માટે સરકારને ઘેરવાનું મુખ્ય હથિયાર બની શકે છે. કોંગ્રેસના મહાસચિવ કે.સી. વેણુગોપાલે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની પાર્ટી શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગણી સંસદમાં પણ ઉઠાવશે. હાલમાં પરિસ્થિતિ એ છે કે એક તરફ 20 દિવસથી ઉપવાસ કરી રહેલા વાંગચુક છે, જેમના જીવન પર ખતરો તોળાઈ રહ્યો છે, અને બીજી તરફ એક એવી સરકાર છે જે આ મુદ્દા પર અત્યાર સુધી મૌન સેવી રહી છે. 20 જુલાઈ ના રોજ યોજાનારી સંસદ કૂચ આ આંદોલનને કઈ દિશામાં લઈ જશે, તે જોવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે. સોનમ વાંગચુકની લડાઈ હવે માત્ર એક માંગણી નથી, પરંતુ દેશની શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટેની એક 'અગ્નિપરીક્ષા' બની ગઈ છે.

પવન ખેરા જંતર-મંતર પહોંચ્યા, આંદોલનને મળ્યું રાજકીય પીઠબળ

July 17, 2026 | 11:43 IST