મહારાષ્ટ્ર સરકારે મુસ્લિમ સમુદાયને સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગ (વિશેષ પછાત વર્ગ &ndash; A) તરીકે આપવામાં આવેલું ૫% અનામત સંપૂર્ણપણે રદ કરી દીધું છે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસની મહાયુતિ સરકાર (ભાજપ-શિવસેના-એનસીપી)એ મંગળવારે એક શાસનાદેશ (Government Resolution &ndash; GR) જાહેર કરીને ૨૦૧૪ના અધ્યાદેશને સંપૂર્ણ રીતે રદ કરી દીધો છે. આ આદેશ અનુસાર હવે મુસ્લિમ સમુદાયના આ વર્ગને સરકારી-અર્ધસરકારી નોકરીઓ, કોલેજ પ્રવેશ અને અન્ય લાભોમાં ૫% અનામત મળશે નહીં.
આદેશની મુખ્ય વિગતો
<ul dir="auto">
<li>૨૦૧૪માં કોંગ્રેસ-એનસીપી સરકારે મરાઠા સમુદાયને ૧૬% અને મુસ્લિમોને ૫% અનામત આપવાનો અધ્યાદેશ જાહેર કર્યો હતો.</li>
<li>આ અધ્યાદેશની મુદત પૂરી થઈ ગઈ હતી અને મુંબઈ હાઈકોર્ટે તેના પર અંતરિમ સ્ટે આપી દીધો હતો.</li>
<li>નવા GR દ્વારા તમામ જૂના નિર્ણયો, પરિપત્રો અને અધ્યાદેશ રદ કરી દેવાયા છે.</li>
<li>વિશેષ પછાત વર્ગ (A) હેઠળના મુસ્લિમોને હવે જાતિ પ્રમાણપત્ર અને નોન-ક્રીમી લેયર પ્રમાણપત્ર જારી કરવામાં આવશે નહીં.</li>
<li>કોલેજો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ અને સરકારી નોકરીઓમાં આ અનામત આધારે કોઈ લાભ નહીં મળે.</li>
</ul>
અનામત રદ કરવાનું કારણ સરકારનું કહેવું છે કે ૨૦૧૪નો અધ્યાદેશ સમય-મર્યાદિત હતો અને તેની કાનૂની માન્યતા પર હાઈકોર્ટમાં પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટના ઇન્દિરા સાહની કેસના ચુકાદા અનુસાર ૫૦% અનામતની મર્યાદાનું પાલન કરવું જરૂરી છે. મહારાષ્ટ્રમાં પહેલેથી જ મરાઠા, OBC, SC/ST વગેરેને અનામત છે, જેનાથી કુલ અનામત ૫૦%થી વધુ થઈ જતું હતું. આ કારણે મુસ્લિમોના ૫% કોટાને રદ કરવામાં આવ્યો છે.
મહારાષ્ટ્રમાં મુસ્લિમ સમુદાયની સ્થિતિ મહારાષ્ટ્રમાં મુસ્લિમ આબાદી આશરે ૧૧.૫% છે. જસ્ટિસ રાજિંદર સચ્ચર કમિટી (૨૦૦૬) અને જસ્ટિસ રંગનાથ મિશ્રા કમિટી (૨૦૦૭)એ મુસ્લિમોના શૈક્ષણિક અને આર્થિક પછાતપણાને દર્શાવ્યું હતું. ૨૦૦૯માં યુપીએ સરકારે ડૉ. મહમૂદુર રહમાન કમિટીની ભલામણ પર મુસ્લિમો માટે ૮% અનામતની વાત કરી હતી, પરંતુ મહારાષ્ટ્રમાં માત્ર ૫% જ લાગુ થયું હતું. હવે આ કોટો પણ સંપૂર્ણ રદ થઈ ગયો છે.
વિપક્ષ અને સંગઠનોની પ્રતિક્રિયા
<ul dir="auto">
<li>કોંગ્રેસ, એનસીપી (શરદ પવાર ગ્રુપ) અને સમાજવાદી પાર્ટીએ આ નિર્ણયની કડક નિંદા કરી છે.</li>
<li>કોંગ્રેસ નેતા બાલા બચ્ચન બોચ્ચરે કહ્યું: &ldquo;આ મુસ્લિમ વિરોધી નિર્ણય છે. પછાત વર્ગના મુસ્લિમોનો હક છીનવાઈ રહ્યો છે.&rdquo;</li>
<li>AIMIM નેતા અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ કહ્યું: &ldquo;આ બંધારણ વિરુદ્ધ છે. અમે કોર્ટમાં જઈશું.&rdquo;</li>
<li>મુસ્લિમ સંગઠનોએ જણાવ્યું કે આ નિર્ણય સામાજિક ન્યાય વિરુદ્ધ છે અને મુસ્લિમ યુવાનોના ભવિષ્ય પર અસર કરશે.</li>
</ul>
કાનૂની સ્થિતિ આ આદેશ તાત્કાલિક અમલમાં આવી ગયો છે. જોકે વિપક્ષ અને મુસ્લિમ સંગઠનો હાઈકોર્ટ કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર આપવાની તૈયારીમાં છે. અગાઉ પણ અનેક રાજ્યોમાં મુસ્લિમ અનામત પર કાનૂની લડાઈ ચાલી રહી છે.

મુસ્લિમોનું ૫% અનામત સંપૂર્ણ રદ

ફડણવીસ સરકારે જાહેર કર્યો આદેશ, વિશેષ પછાત વર્ગ (A) હેઠળના તમામ લાભો બંધ

February 18, 2026 | 13:41 IST