Quad On Strait Of Hormuz: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભારે તણાવ અને દરિયાઈ યુદ્ધની સ્થિતિ વચ્ચે વૈશ્વિક વેપારને સુરક્ષિત રાખવા માટે ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાના 'ક્વાડ' (Quad) ગઠબંધને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મોટો નિર્ણય લીધો છે. ક્વાડ રાષ્ટ્રોએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગો પર વેપારી જહાજોની અવરજવરને કોઈપણ કિંમતે રોકવામાં નહીં આવે. જો કોઈ દેશ કે સંગઠન આ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પર જહાજોને અટકાવવાનો પ્રયાસ કરશે, તો ચારેય દેશો સામૂહિક રીતે તેનો આક્રમક અને એકીકૃત જવાબ આપશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કેમ સર્જાયું સંકટ? પશ્ચિમ એશિયામાં આ ભયાનક તણાવની શરૂઆત 28 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે ઈરાન પર એક મોટો સંયુક્ત હવાઈ હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલામાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું મૃત્યુ થતાં સમગ્ર પ્રદેશમાં સાર્વત્રિક યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું હતું. આ ઘટનાના વળતા પ્રહાર તરીકે ઈરાને તે જ દિવસે એટલે કે 28 ફેબ્રુઆરીના રોજ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધું હતું. છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ બંધ હોવાને કારણે વિશ્વભરમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસનો પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે, જેના લીધે વૈશ્વિક સ્તરે શિપિંગ ભાડા અને વીમા પ્રિમીયમ આસમાને પહોંચ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે યુદ્ધવિરામના તમામ પ્રયાસો નિષ્ફળ રહેતા આખરે ક્વાડ સંગઠને આકરો વલણ અપનાવવું પડ્યું છે.
ક્વાડ રાષ્ટ્રોનો એક્શન પ્લાન અને પ્રાદેશિક પહેલ વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિરતા માટે દરિયાઈ માર્ગો પરથી તમામ પ્રકારના પ્રતિબંધો હટાવવા અનિવાર્ય બન્યા છે. ક્વાડ દેશોએ ઉર્જા બજારને સ્થિર કરવા અને સપ્લાય ચેઈનને વધુ મજબૂત બનાવવાનું વચન આપ્યું છે. આ બેઠકમાં ખાસ કરીને નાના ટાપુ દેશો અને સંવેદનશીલ રાષ્ટ્રોની ઉર્જા જરૂરિયાતો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે: જાપાનનો 'પાવર એશિયા' પ્રોગ્રામ: સમગ્ર એશિયા ખંડમાં ઉર્જાની સ્થિરતા જાળવી રાખવા માટે જાપાન આ વિશેષ કાર્યક્રમ ચલાવશે. ભારતનો પડોશી દેશોને સહયોગ: દક્ષિણ એશિયાના પડોશી દેશોની ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારત અગ્રેસર ભૂમિકા ભજવશે. ઓસ્ટ્રેલિયાનું મોટું ફંડિંગ: ઓસ્ટ્રેલિયા દક્ષિણપૂર્વ એશિયા માટે 2 બિલિયન ડોલરનું રોકાણ ભંડોળ પૂરું પાડશે, જેમાં ASEAN પાવર ગ્રીડ તેમજ ફિજીને 30 મિલિયન ઓસ્ટ્રેલિયન ડોલરની આર્થિક સહાય સામેલ છે.
ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે 'ક્વાડ ફ્યુઅલ સિક્યુરિટી ફોરમ' ની સ્થાપના આ કટોકટીનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે ચારેય દેશો ટૂંક સમયમાં જ 'ક્વાડ ફ્યુઅલ સિક્યુરિટી ફોરમ' ની સ્થાપના કરશે. આ ઉચ્ચ સ્તરીય ફોરમ હેઠળ ટેકનોલોજી, માર્કેટ એનાલિસિસ અને નીતિઓ ઘડવા પર સંયુક્ત કામગીરી કરવામાં આવશે. કોઈપણ કટોકટીની સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે ચારેય દેશોની સેનાઓ દરિયામાં સંયુક્ત કવાયત (Joint Exercises) પણ હાથ ધરશે. આ વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય હેતુ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં તેલના વ્યૂહાત્મક ભંડારને મજબૂત કરવાનો અને ભવિષ્યના જોખમો સામે ઊર્જા પુરવઠા શૃંખલાઓને સુરક્ષિત રાખવાનો છે. ક્વાડનું આ સંયુક્ત નિવેદન દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને બચાવવા માટે હવે આ શક્તિશાળી દેશો લશ્કરી સજ્જતા સાથે મેદાને આવ્યા છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા ભારત સહિત 4 શક્તિશાળી દેશો આવ્યા મેદાને

May 26, 2026 | 15:26 IST