અમેરિકા, ઇઝરાઇલ અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને હવે અનેક અઠવાડિયા વીતી ગયા છે, છતાં પરિસ્થિતિમાં કોઈ સ્પષ્ટ સુધારો દેખાતો નથી. આ સંઘર્ષનો પ્રભાવ હવે માત્ર તેલ અને ગેસ સુધી મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ઇન્ટરનેટ નેટવર્ક પર પણ ગંભીર અસર થવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ અને રેડ સી વિસ્તારમાં આવેલી સમુદ્રી ફાઇબર-ઓપ્ટિક કેબલ્સ હવે જોખમના કેન્દ્રમાં આવી ગઈ છે.
સમુદ્રી કેબલ્સ પર વધતું જોખમ :&nbsp;
વિશ્વના મોટાભાગના ડિજિટલ ડેટા ટ્રાન્સફર માટે સમુદ્રના તળિયે પથરાયેલા ફાઇબર-ઓપ્ટિક કેબલ્સનો ઉપયોગ થાય છે. આ કેબલ્સ દ્વારા વીડિયો કોલ્સ, ઇમેલ, બેન્કિંગ ટ્રાન્ઝેક્શન અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ જેવી સેવાઓ કાર્યરત રહે છે. હોર્મુઝ અને રેડ સી જેવા વિસ્તારોમાં આ કેબલ્સના મહત્વપૂર્ણ માર્ગો પસાર થાય છે, જે યુરોપ, એશિયા અને આફ્રિકા વચ્ચેનો મોટો ડેટા વહન કરે છે.
રેડ સી વિસ્તારમાં અંદાજે 17 જેટલા મહત્વપૂર્ણ કેબલ્સ છે, જ્યારે પર્શિયન ગલ્ફમાં AAE-1, FALCON, Gulf Bridge International Cable System અને Tata-TGN Gulf જેવા મહત્વપૂર્ણ કનેક્શન કાર્યરત છે. આ કેબલ્સ વૈશ્વિક ઇન્ટરનેટ માટે હાડપિંજર સમાન છે.
શિપિંગ બંધ, જોખમ વધ્યું :&nbsp;
હોર્મુઝ વિસ્તારમાં સમુદ્રી માઇન્સ મુકાતા જહાજ વ્યવહાર પર ભારે અસર પડી છે. અનેક શિપિંગ અને ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓએ આ માર્ગ પરથી જહાજોની અવરજવર બંધ કરી દીધી છે. આ ઉપરાંત રેડ સી વિસ્તારમાં હૂતી જૂથો દ્વારા જહાજો પર હુમલાઓ થવાના કારણે તે વિસ્તાર પણ જોખમભર્યો બની ગયો છે.
આ પરિસ્થિતિમાં કેબલ્સને નુકસાન થાય તો તેની મરામત કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે, કારણ કે રિપેર માટેના વિશેષ જહાજો આ યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારમાં પ્રવેશી શકતા નથી. કોઈપણ પ્રકારના વિસ્ફોટ, અકસ્માત અથવા હુમલાના કારણે કેબલ્સ લાંબા સમય માટે બંધ રહી શકે છે.
ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર અસર :&nbsp;
વિશ્વની મોટી ટેક કંપનીઓએ મધ્ય પૂર્વમાં મોટા પાયે ડેટા સેન્ટરો ઉભા કર્યા છે, જે આ કેબલ્સ દ્વારા વૈશ્વિક નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા છે. આથી જો કેબલ્સને નુકસાન થાય તો માત્ર ઇન્ટરનેટ સ્પીડ જ નહીં, પરંતુ ડેટા સેન્ટરોની કામગીરી પર પણ સીધી અસર પડશે.
અગાઉના હુમલાઓના ઉદાહરણ :&nbsp;
અગાઉ પણ રેડ સી વિસ્તારમાં કેબલ્સને નુકસાન થવાના બનાવો સામે આવ્યા છે, જેના કારણે અનેક દેશોમાં ઇન્ટરનેટ ધીમું પડ્યું હતું. આવી ઘટનાઓથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સમુદ્રી કેબલ્સ ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે અને નાની ઘટનાથી પણ મોટી અસર થઈ શકે છે.
ભારત પર શું અસર ?
ભારતના મોટા ભાગના ઇન્ટરનેટ કેબલ્સ સીધા આ માર્ગમાંથી નથી પસાર થતા, છતાં વૈશ્વિક નેટવર્ક પર અસર થવાથી ભારતને પણ પરોક્ષ અસર થઈ શકે છે. ડેટા લાંબા માર્ગોથી પસાર થવાને કારણે ઇન્ટરનેટ સ્પીડમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
ભવિષ્યની ચિંતાઓ :&nbsp;
હોર્મુઝના સંકોચાયેલા વિસ્તારોમાં કેબલ્સ ઓછી ઊંડાઈએ આવેલા હોવાથી તેઓ વધુ જોખમમાં છે. જો આ કેબલ્સને નિશાન બનાવવામાં આવે તો વૈશ્વિક સ્તરે ડિજિટલ બ્લેકઆઉટ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. બેન્કિંગ, શેરબજાર, હોસ્પિટલ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ સેવાઓ પર તેનો સીધો પ્રભાવ પડશે.
હાલમાં આ તમામ કેબલ્સ કાર્યરત છે, પરંતુ યુદ્ધ અને વધતા તણાવને કારણે આવનારા સમયમાં જોખમ વધવાની સંભાવના યથાવત છે.&nbsp;

વૈશ્વિક ઇન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ ખતરો

યુદ્ધ વચ્ચે સમુદ્રી કેબલ્સને જોખમ, ઇન્ટરનેટ અને અર્થતંત્ર પર અસરની ભીતિ

March 19, 2026 | 18:47 IST