ચૂંટણીમાં ભારતનો હસ્તક્ષેપ: કેનેડાને શેનો ડર છે?

કેનેડાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એજન્સીએ ફરી એકવાર તેના સ્થાનિક ચૂંટણીમાં વિદેશી હસ્તક્ષેપ અંગે ચેતવણી ઉચ્ચારી છે. કેનેડિયન સુરક્ષા ગુપ્તચર સેવા(CSIS)એ ભારત, પાકિસ્તાન, ચીન, રશિયા અને સ્પેઇનની સંભાવિત દખલ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, જે 28 એપ્રિલની કેનેડાની સામાન્યચૂંટણીને અસર કરી શકે છે. કેનેડિયન લોકશાહીમાં વિદેશી પ્રભાવ અંગેની ચિંતા કે ભય નવા નથી, પરંતુ તાજેતરની ચેતવણીઓ દેશનાબદલાતા રાજકીય દ્રશ્યપટ, જનસાંખ્યિક પરિવર્તનો અને જીઓપોલિટિકલ સ્થિતિને ઉજાગર કરે છે.

 

ભારતના હસ્તક્ષેપ અંગેની ચિંતાનો એક મુખ્ય કારણ કેનેડામાં ઝડપી દરે ઈન્ડો-કેનેડિયન વધતી વસ્તીનું પ્રમાણ છે, જે હવે દેશના લોકશાહીપ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. 2025 માં, ઈન્ડો-કેનેડિયન સમુદાય આશરે 18 લાખ લોકોનું છે, જે દેશની કુલ વસ્તીના લગભગ5% છે. આ સમુદાયે રાજકીય પ્રતિનિધિત્વમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે, જેમાં તે સંસદના લગભગ 5% અને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળના 12% હિસ્સેદાર છે. પ્રાંતીય સ્તરે, ઓન્ટારિયોમાં છ અને બ્રિટિશ કોલંબિયામાં પાંચ ઈન્ડો-કેનેડિયન નેતાઓ મંત્રીમંડળમાં છે.

ટોરન્ટો અને વેન્કુવર જેવા શહેરી વિસ્તારોમાં આ સમુદાયની રાજકીય અસર ઘણી ઉંચી છે. તેમના શિક્ષણ, આર્થિક સફળતા અને સાંસ્કૃતિકસંબંધોને ધ્યાનમાં લેતા, તેઓ એક મહત્વપૂર્ણ મતદાર સમૂહ બની ચૂક્યા છે. આશરે અડધા ઈન્ડો-કેનેડિયન લોકો પંજાબના વતની છે, જ્યાંક્યારેક ખાલિસ્તાન હલચલ સાથે જોડાયેલી વિખવાદી ભાવનાઓ ઉદ્ભવી છે. આ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને CSISએ ચૂંટણીમાંભારતીય-મૂળના મતદાતાઓને લક્ષ્ય બનાવતી વિદેશી પ્રભાવિત રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ પર ખાસ નજર રાખી છે.

 

ભારતના સંભાવિત હસ્તક્ષેપની ચિંતા 

CSISએ જણાવ્યું છે કે ભારતની કેનેડિયન ચૂંટણી પ્રણાલીમાં હસ્તક્ષેપ કરવાની ઈચ્છા અને ક્ષમતા બંને છે. એપ્રિલ 2024માં જાહેર કરાયેલાઅવર્ગીકૃત રીપોર્ટ માં જણાવ્યું હતું કે ભારતે અગાઉની 2019 અને 2021ની સંસદીય ચૂંટણીમાં ‘ગુપ્ત’ પ્રવૃત્તિઓ કરી હતી. રિપોર્ટમાં દાવોકરવામાં આવ્યો છે કે ભારતે ખાલિસ્તાની સહાનુભૂતિ ધરાવતા અથવા પ્રો-પાકિસ્તાન મતદારો ધરાવતા કેટલાક મતવિસ્તારોને નિશાનબનાવીને નાણાંકીય અથવા રાજદ્વારી દબાણ દ્વારા ઉમેદવારો અને તેમના પ્રચારને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

ખાલિસ્તાન હલચલ – જે ભારતમાંથી સ્વતંત્ર સીખ રાજ્યની માંગ કરે છે – તે લાંબા સમયથી ભારત અને કેનેડાને વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવનુંકારણ રહી છે. પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર એજન્સી આ હલચલનું સમર્થન કરતી હોવાનો આરોપ છે અને તે કેનેડાના કેટલાક રાજકીય વર્તુળોમાંપોતાનો પગપેસરો બનાવી ચૂકી છે. જયારે ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોએ ભારતીય એજન્ટો પર ખાલિસ્તાની નેતા હર્દીપ સિંહ નિજ્જરનીહત્યા કર્યાનો આરોપ મૂક્યો ત્યારે આ વિવાદે ભારત-કેનેડાના સંબંધોમાં ખટાશ વધારી હતી. ભારતે આ આરોપોને ‘મૂર્ખામીભર્યા’ કહીને નકારીકાઢ્યા હતા, પણ આ ઘટનાએ ભારત-કેનેડા સંબંધોની જટિલતા બતાવી હતી.

 

પાકિસ્તાનનો રાજકીય હસ્તક્ષેપ 

CSISએ પાકિસ્તાનની રાજકીય દખલ અંગે પણ ચેતવણી આપી છે. એજન્સીના ડેપ્યુટી ડિરેક્ટર વેનેસા લોઇડના જણાવ્યા અનુસાર,પાકિસ્તાન ભારતના વૈશ્વિક પ્રભાવને કાઉન્ટર કરવા માટે કેનેડામાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. અગાઉ, CSISએ 2019ની સંસદીયચૂંટણી પહેલાં પણ પાકિસ્તાન પર કેટલાક રાજકીય નેતાઓને Islamabad-અનુકૂળ નીતિઓ તરફ વાળવાના પ્રયાસ કરવાનો આરોપ મૂક્યોહતો.

 

ચીન અને રશિયાનો વ્યાપક ભય

 દક્ષિણ એશિયાઈ ખેલાડીઓ સિવાય, CSISએ ચીન અને રશિયાના હસ્તક્ષેપની પણ ચેતવણી આપી છે. એજન્સી અનુસાર, ચીનનીસંભાવના છે કે તે એઆઈ (AI) આધારિત સાધનોનો ઉપયોગ કરીને કેનેડિયન ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ખલેલ પહોંચાડે, ખાસ કરીને સોશિયલમીડિયા પર ખોટી માહિતી ફેલાવીને. ચીનની સરકાર સમર્થિત પ્રચારમશીન દુનિયાભરમાં તેના નાગરિકોને નિશાન બનાવી શકે છે અને સત્તાધારીચાઇનીઝ કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના હિતને અનુરૂપ નેરેટિવો આગળ ધપાવી શકે છે.

વળી, રશિયાએ સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ ન્યૂઝ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને કેનેડામાં પ્રો-ક્રેમ્લિન અભિપ્રાયોને પ્રસારિત કરવાનો પ્રયાસકર્યો હોવાનો આરોપ છે. CSISને આશંકા છે કે મોસ્કો ઓનલાઈન નેટવર્ક્સનો ઉપયોગ કરીને કેનેડાની લોકશાહી પ્રણાલીને ખલેલપહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.

 

વિદેશી હસ્તક્ષેપ કેવી રીતે કેનેડાની રાજકીય ગોઠવણી બદલશે? 

કેનેડાના બદલાતા જનસાંખ્યિક અને રાજકીય સમીકરણોને કારણે તે વિદેશી હસ્તક્ષેપ માટે એક આકર્ષક લક્ષ્ય બની ગયું છે. ઈન્ડો-કેનેડિયનસમુદાયની વધી રહેલી રાજકીય સક્રિયતા દેશની રાજકીય ગોઠવણીમાં ફેરફાર કરી શકે છે, ખાસ કરીને એવા મતવિસ્તારોમાં જ્યાં તેઓ મોટુંપ્રભાવ ધરાવે છે. કેનેડાની બહુપંથી નીતિઓએ આ પરિવર્તનોને સુખદ બનાવ્યા છે, પરંતુ આ સાથે વિદેશી ખેલાડીઓને આ ઓળખનોદુરુપયોગ કરવાની તક પણ આપી છે.

વિશેષ કરીને, ભારત અને ચીન સાથેની તણાવભરી સ્થિતિને જોતા, વિદેશી હસ્તક્ષેપની શક્યતા મહત્ત્વપૂર્ણ ચિંતા બની ગઈ છે. કેનેડાને તેનાલોકશાહી તંત્રને સુરક્ષિત રાખવા માટે સખત નીતિઓ લાગુ કરવાની જરૂર છે. સાઇબર સુરક્ષા મજબૂત બનાવવી, રાજકીય ફંડિંગનીપારદર્શકતા વધારવી અને વિદેશી લૉબિંગ પર વધુ સખત નિયંત્રણ લાવવું અત્યંત જરૂરી છે. આ પગલાં કેનેડાના ચૂંટણી પ્રણાલીને વિદેશીખેલાડીઓની દખલગીરીથી બચાવી શકે છે. CSISની ચેતવણીઓ એ યાદ અપાવે છે કે સ્થાનિક રાજકીય દ્રશ્યમાં વૈશ્વિક હિતો પણ દાવ પરછે.