મધ્ય પૂર્વમાં ઈઝરાયેલ અને લેબેનોન વચ્ચે ચાલી રહેલો સંઘર્ષ હવે વધુ ઘાતક અને અમાનવીય વળાંક પર પહોંચ્યો છે. લેબેનોન અને ઈઝરાયેલની સરહદો પર ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં ગંભીર આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનો ભંગ થતો હોવાના ચોંકાવનારા પુરાવા સામે આવ્યા છે. માનવાધિકાર સંગઠન 'હ્યુમન રાઈટ્સ વોચ' (HRW) એ ઈઝરાયેલી સેના પર ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે કે તેમણે દક્ષિણ લેબેનોનના યોહમોર ગામના ગીચ રહેણાંક વિસ્તારોમાં 'વ્હાઈટ ફૉસ્ફરસ' ધરાવતા ગોળાનો ઉપયોગ કર્યો છે.
આ કોઈ સામાન્ય દારૂગોળો નથી, પરંતુ એક ભયાનક રાસાયણિક પદાર્થ છે, જેનો રહેણાંક વિસ્તારોમાં ઉપયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર કાયદાઓ હેઠળ સ્પષ્ટપણે પ્રતિબંધિત છે. હ્યુમન રાઈટ્સ વોચે અનેક ફોટોગ્રાફ્સ અને વિડિયો ફૂટેજની વૈજ્ઞાનિક રીતે ચકાસણી કરીને પુષ્ટિ કરી છે કે, જ્યાં સામાન્ય નાગરિકો વસવાટ કરે છે, ત્યાં આ અત્યંત જોખમી કેમિકલનો વરસાદ કરવામાં આવ્યો છે.
<h3 data-path-to-node="6">વ્હાઈટ ફૉસ્ફરસ: એક સળગતું મૃત્યુ</h3>
વ્હાઈટ ફૉસ્ફરસ એ કોઈ સામાન્ય હથિયાર નથી, તે એક રાસાયણિક જ્વાળામુખી સમાન છે. જ્યારે આ પદાર્થ હવામાં રહેલા ઓક્સિજનના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે તરત જ સળગવા લાગે છે અને ૮૧૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલું અતિશય ઊંચું તાપમાન ઉત્પન્ન કરે છે. આ તાપમાન કોઈપણ માનવ શરીરને ક્ષણવારમાં રાખ કરી શકે છે.
<ul data-path-to-node="8">
<li>
ત્વચા અને હાડકાં પર અસર: આ પદાર્થ જ્યારે શરીર પર પડે છે, ત્યારે તે માત્ર ત્વચાને બાળીને અટકતું નથી, પરંતુ માંસને ચીરીને હાડકાં સુધી પહોંચી જાય છે અને તેમને પણ ઓગાળી નાખે છે.
</li>
<li>
શ્વસનતંત્ર પર અસર: તેના સળગવાથી પેદા થતો ગાઢ અને ઝેરી સફેદ ધુમાડો જ્યારે કોઈ વ્યક્તિના શ્વાસમાં જાય છે, ત્યારે ફેફસાંને કાયમી નુકસાન પહોંચાડે છે, જે અંતે અંગો કામ કરવાનું બંધ કરી દેતા (ઓર્ગન ફેલ્યોર) મૃત્યુનું કારણ બને છે.
</li>
</ul>
ઈઝરાયેલ વારંવાર દલીલ કરતું આવ્યું છે કે તે આનો ઉપયોગ માત્ર 'સ્મોક સ્ક્રીન' એટલે કે સૈનિકોને છુપાવવા માટે ધુમાડાની આડશ બનાવવા માટે કરે છે, પરંતુ રહેણાંક વિસ્તારોમાં તેનો ઉપયોગ તે દલીલને ખોટી સાબિત કરે છે.
<h3 data-path-to-node="10">લેબેનોનમાં માનવીય સંકટ: આંકડા બોલે છે સત્ય</h3>
લેબેનોનના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા અત્યંત ભયાનક છે. ૨ માર્ચ ૨૦૨૬ થી ૮ માર્ચ ૨૦૨૬ ના ટૂંકા ગાળામાં જ ઈઝરાયેલની એરસ્ટ્રાઈકમાં આશરે ૪૦૦ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે. આ આંકડા પાછળની કરુણતા એ છે કે તેમાં ૮૩ નિર્દોષ બાળકો અને ૪૨ મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે.
યુદ્ધના મેદાનમાં ફેરવાઈ ગયેલા દક્ષિણ લેબેનોન, પૂર્વી બેકા ઘાટી અને બેરુતના ગીચ ઉપનગરોમાં લોકોનો આશરો છીનવાઈ ગયો છે. ૧,૧૩૦ થી વધુ લોકો અત્યાર સુધીમાં ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છે, જેના કારણે લેબેનોનની હોસ્પિટલોમાં પણ દવાની અને સુવિધાઓની ભારે અછત સર્જાઈ છે. લેબેનોનના સ્વાસ્થ્ય મંત્રીએ આ સમગ્ર પરિસ્થિતિને એક મોટા 'માનવીય સંકટ' તરીકે વર્ણવી છે, જેમાં નાગરિકોના જીવ સુરક્ષિત નથી.
<h3 data-path-to-node="13">આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો</h3>
યુદ્ધના નિયમો મુજબ, કોઈપણ દેશ નાગરિકોની વસ્તીવાળા વિસ્તારમાં પ્રતિબંધિત રાસાયણિક હથિયારોનો ઉપયોગ કરી શકતો નથી. તેમ છતાં, યોહમોર ગામ જેવી ઘટનાઓ સાબિત કરે છે કે યુદ્ધના તમામ નિયમોને નેવે મૂકી દેવામાં આવ્યા છે. હ્યુમન રાઈટ્સ વોચના અહેવાલે વિશ્વ સમુદાયને વિચારવા મજબૂર કરી દીધો છે કે શું આ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ માત્ર કાગળ પર જ છે?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે રહેણાંક વિસ્તારોમાં વ્હાઈટ ફૉસ્ફરસનો ઉપયોગ એ માત્ર સૈન્ય વ્યૂહરચના નથી, પરંતુ નાગરિકોમાં ભય પેદા કરવા અને તેમને પોતાના ઘર છોડવા મજબૂર કરવા માટેનું એક સાધન છે. આ ઘટના ઈઝરાયેલના દાવાઓને પોકળ સાબિત કરે છે અને માનવાધિકારના ઉલ્લંઘનનો મોટો મુદ્દો બની રહી છે.
લેબેનોનની ધરા પર પડેલા વ્હાઈટ ફૉસ્ફરસના દરેક ગોળાએ અનેક નિર્દોષ પરિવારોની શાંતિ ભંગ કરી છે. ઈઝરાયેલ અને લેબેનોન વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ હવે સીમાઓ ઓળંગીને માનવતાના હનન સુધી પહોંચી ગયો છે. જ્યાં સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય હસ્તક્ષેપ નહીં કરે અને આવા પ્રતિબંધિત હથિયારોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ નહીં લાદે, ત્યાં સુધી લેબેનોનના નાગરિકો આવી જ રીતે કાળઝાળ તાપમાન અને બોમ્બમારાનો શિકાર બનતા રહેશે. આ યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો વચ્ચેનું નથી રહ્યું, તે આંતરરાષ્ટ્રીય નૈતિકતા અને માનવ અધિકારોની કસોટી બની ગયું છે.

લેબેનોન પર વ્હાઈટ ફૉસ્ફરસનો હુમલો

રહેણાંક વિસ્તારોમાં પ્રતિબંધિત હથિયારોનો મારો: માનવીય સંકટ અને વધતી જતી તબાહી

March 9, 2026 | 16:02 IST