'ડૂમ્સડે પ્લેન': Ilyushin Il-80 શું છે?

વિશ્વમાં જ્યારે પરમાણુ યુદ્ધનો ભય મંડરાતો હોય, ત્યારે કેટલાક દેશો પાસે એવી ખાસ ટેકનોલોજી હોય છે જે તેમને આવી ભયાવહ પરિસ્થિતિઓમાં પણ ટકી રહેવામાં મદદ કરી શકે. રશિયાનું Ilyushin Il-80 આવું જ એક અનોખું અને અત્યંત મહત્વનું એરક્રાફ્ટ છે, જેને સામાન્ય ભાષામાં "ડૂમ્સડે પ્લેન" (Doomsday Plane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

Ilyushin Il-80: એક ખાસ હેતુ માટેનું વિમાન

Ilyushin Il-80 મૂળભૂત રીતે Ilyushin Il-86 પેસેન્જર વિમાનના આધારે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ તેને સંપૂર્ણપણે અલગ હેતુ માટે, એટલે કે પરમાણુ યુદ્ધ જેવી અત્યંત કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ માટે વિકસાવવામાં આવ્યું છે.

ડૂમ્સડે પ્લેનનું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

જો ક્યારેય ધરતી પર અણુ હુમલો થાય અથવા દેશના મુખ્ય કમાન્ડ સેન્ટર નષ્ટ થઈ જાય, ત્યારે આ વિમાન અસ્તિત્વમાં આવે છે.

• નેતૃત્વ માટે આશ્રય: દેશના ટોચના નેતાઓ - જેમ કે રાષ્ટ્રપતિ, જનરલો અને સંરક્ષણ પ્રમુખ - આ વિમાનમાંથી જ સમગ્ર દેશનું સંચાલન કરી શકે છે.

• હવાઈ મિલિટરી હેડક્વાર્ટર: તેમાં અત્યંત અદ્યતન કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ હોય છે, જે તેને હવાઈ સૈન્ય મુખ્યાલય બનાવે છે.

• સંકલિત નિયંત્રણ: આ વિમાનમાંથી ન્યુક્લિયર મિસાઈલ, સેટેલાઇટ, નૌકાદળ અને વાયુસેના - બધાને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

Ilyushin Il-80 ની ખાસિયતો શું છે?

આ વિમાનને કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ માટે અનુકૂળ બનાવવા માટે કેટલીક વિશિષ્ટ સુવિધાઓથી સજ્જ કરવામાં આવ્યું છે:

• EMP સુરક્ષા: સામાન્ય વિન્ડો (અથવા દેખરેખ માટેના વિન્ડો સિવાય) ન હોવાથી, તે ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક પલ્સ (EMP) હુમલા સમયે ઇલેક્ટ્રોનિક્સને સુરક્ષિત રાખે છે.

• શક્તિશાળી કોમ્યુનિકેશન: તેમાં ભારે કોમ્યુનિકેશન એન્ટેના હોય છે, જે તેને જમીન પરની ટુકડીઓ, સબમરીન અને સેટેલાઇટ સાથે સતત સંપર્ક જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

• લાંબા સમય સુધી કાર્યરત: અંદર બિલ્ટ-ઇન લાઇફ સપોર્ટ સિસ્ટમ હોવાથી, તે લાંબા સમય સુધી હવામાં રહી શકે છે.

• કાર્યકારી વાતાવરણ: આંતરિક ભાગમાં ઑફિસ, કમાન્ડ રૂમ, કોન્ફરન્સ રૂમ અને સુવિધા રૂમ સહિતના જરૂરી સ્થાનો હોય છે.

• આત્મરક્ષણ: હુમલાઓથી બચાવવા માટે તેમાં મિસાઈલ ડિફેન્સ કાઉન્ટરમેઝર પણ હોય છે.

પુતિનનો પ્લાન અને વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ

હાલમાં યુક્રેન યુદ્ધ પછી વિશ્વમાં પરમાણુ તણાવ વધી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિમાં રશિયાએ Ilyushin Il-80 ને ફરીથી અપગ્રેડ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. જો ક્યારેય યુક્રેન યુદ્ધ કાબૂ બહાર જાય અથવા NATO સામે સીધું યુદ્ધ થાય, તો રશિયન રાષ્ટ્રપતિ  પુતિન અને અન્ય ટોચના નેતાઓ આ વિમાનમાં બેસીને સમગ્ર પરમાણુ શસ્ત્રાગારને કમાન્ડ કરી શકે છે.

કેટલીક વખત, રશિયા દ્વારા તાલીમના ભાગરૂપે આ પ્લેનને ઉડાન ભરવા માટે મોકલવામાં આવે છે, જે દુનિયાને એક સંકેત આપે છે કે રશિયા પરમાણુ યુદ્ધ માટે તૈયાર છે. આ એક પ્રકારનું ડેટરન્સ (ડર ઊભો કરવાનું) સાધન છે, જે શાંતિ જાળવવામાં મદદરૂપ થાય છે.

આવા અન્ય એરક્રાફ્ટ કોની પાસે છે?

રશિયા ઉપરાંત, અન્ય શક્તિશાળી દેશો પણ આવા જ એરબોર્ન કમાન્ડ સેન્ટર ધરાવે છે:

• અમેરિકા: E-4B Nightwatch, જે Boeing 747 આધારિત છે.

• રશિયા: કુલ 4 Ilyushin Il-80 વિમાનો ધરાવે છે.

• ચીન: પણ કંઈક આવું જ એરક્રાફ્ટ ડિઝાઇન કરી રહ્યું છે.

Ilyushin Il-80 ખરેખર એક "ડૂમ્સડે કમાન્ડ સેન્ટર" છે. પુતિન માટે આ એક મોટી સિદ્ધિ છે કે કટોકટીની સ્થિતિમાં પણ તેઓ દેશના પરમાણુ હથિયારો અને સૈન્ય તંત્રને હવામાંથી નિયંત્રિત કરી શકે છે. 

ભલે આવા વિમાનો ભયંકર લાગે, પણ દેશોને લાગે છે કે આવા શક્તિશાળી ડેટરન્સ જ વિશ્વમાં શાંતિ જાળવી શકે છે.