મણિપુરમાં નવા ડેપ્યુટી સીએમના વિરોધમાં હિંસા ફાટી

મણિપુરના ચુરાચાંદપુર જિલ્લામાં 5 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ સાંજે હિંસા ભડકી ઉઠી હતી. નવા નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ નેમચા કિપગેન (કુકી સમુદાય) અને લોસી દિખો (નાગા સમુદાય)ના શપથ ગ્રહણ વિરુદ્ધનું વિરોધ પ્રદર્શન હિંસક બન્યું હતું. આ વિરોધમાં સેંકડો યુવા પ્રદર્શનકારીઓએ સુરક્ષા દળોને તેમની બેરેકમાં પાછા ધકેલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જ્યારે સુરક્ષા દળોએ આને માનવાનો ઇનકાર કર્યો, ત્યારે પથ્થરમારો શરૂ થયો અને રસ્તાની વચ્ચે ટાયર સળગાવવામાં આવ્યા. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, આ હિંસામાં 5 જેટલા લોકો ઘાયલ થયા છે, જ્યારે અન્ય સ્ત્રોતોમાં 2 લોકોને નાની ઇજાઓ થયાનું જણાવાયું છે.

જિલ્લાના તુઇબોંગ મેઈન માર્કેટ વિસ્તારમાં લગભગ સાંજના 6 વાગ્યે વિરોધ શરૂ થયો હતો. પ્રદર્શનકારીઓએ સુરક્ષા દળો પર પથ્થરમારો કર્યો અને તેમને બેરેક તરફ ધકેલવાના પ્રયાસો કર્યા. આના જવાબમાં સુરક્ષા દળોએ બેટન ચાર્જ કર્યો અને ભીડને વિખેરવા માટે ટીયર ગેસના શેલ છોડ્યા. આસામ રાઇફલ્સના અધિકારીઓ, જેમાં 27 સેક્ટરના કમાન્ડરનો પણ સમાવેશ થાય છે,ને પરિસ્થિતિને શાંત કરવા માટે તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ શરૂઆતી પ્રયાસોમાં ઓછી સફળતા મળી. અંતે સુરક્ષા દળોને પાછા હટવું પડ્યું અને વધુ દળોને મોકલવામાં આવ્યા.

આદિવાસી સંગઠન જોઈન્ટ ફોરમ ઓફ સેવને કુકી-પ્રભુત્વ ધરાવતા ચુરાચંદપુરમાં 6 ફેબ્રુઆરીએ સવારે 6થી બપોરે 12 વાગ્યા સુધીના બંધનું એલાન કર્યું છે. કેટલાક સંગઠનોએ નેમચા કિપગેન, ધારાસભ્યો એલએમ ખાઉતે અને એન સેનાતેને મારનારને 20 લાખ અને 10-10 લાખનું ઇનામ આપવાની જાહેરાત કરી છે. આ ઉપરાંત, કેટલાક કુકી સંગઠનોએ આ ત્રણ કુકી ધારાસભ્યોના સામાજિક બહિષ્કારની જાહેરાત કરી છે, તેમને વિશ્વાસઘાત અને મૈતેઈ સમુદાય સાથે ગઠબંધનનો આરોપ લગાવીને.

નવી સરકારમાં નેમચા કિપગેનને ડેપ્યુટી સીએમ બનાવવાથી કુકી સમુદાય વહેંચાઈ ગયો છે. ત્રણ કુકી-ઝોમી ધારાસભ્યો - નેમચા કિપગેન, એલએમ ખાઉતે અને એનગુર્સંગલુર સનાતે - મણિપુર સરકારમાં સામેલ થઈ રહ્યા છે. નેમચા કિપગેને ઉપ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા છે, જ્યારે અન્ય બે ટૂંક સમયમાં શપથ લેશે. આ જાણ થતાં જ પ્રદર્શનકારીઓમાં રોષ વધુ ભડકી ઉઠ્યો. સૂત્રો અનુસાર, વર્તમાન હિંસામાં કુકી-ઝોમી લોકોને મોટું નુકસાન થયું છે. ઇમ્ફાલમાં દિવસના અજવાળે સેંકડો લોકોની હત્યા કરવામાં આવી હતી, તેમની લાખોની સંપત્તિ સળગાવી દેવામાં આવી અને તેમના ચર્ચોને આગ લગાડી દેવામાં આવી હતી.

આ હિંસા પાછળનું મુખ્ય કારણ કુકી સમુદાયની અસંતોષ છે, જેમને લાગે છે કે તેમના ધારાસભ્યોએ વિશ્વાસઘાત કર્યો છે. 2 ફેબ્રુઆરીએ કુકી ધારાસભ્યોએ કહ્યું હતું કે સમુદાયના નેતાઓ સાથે વાતચીત પછી જ સરકારમાં જોડાવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. પરંતુ નેમચા કિપગેને દિલ્હીમાં શું વાત કરી તેની વિગતો જાહેર નથી થઈ, જેથી વિવાદ વધ્યો છે. સમુદાયના મોટા ભાગનું માનવું છે કે ધારાસભ્યોએ તેમને ધોખો આપ્યો છે, જ્યારે તેમના સમર્થકો કહે છે કે તેઓ સમુદાયની સુરક્ષા અને વિકાસ માટે જોડાયા છે.

મણિપુર વિધાનસભામાં 10 કુકી-ઝોમી ધારાસભ્યો છે, જેમાંથી 7 ભાજપના છે. હમાર જનજાતિના ધારાસભ્ય એન સેનાતે ભાજપના નેતૃત્વવાળી એનડીએ ટીમનો ભાગ હતા, જેણે સરકાર બનાવવાનો દાવો કર્યો હતો. કુકી ધારાસભ્ય એલએમ ખાઉતે પણ આ ટીમમાં હતા.

બે દિવસ પહેલા, 4 ફેબ્રુઆરીએ નવી સરકારે શપથ લીધા. ભાજપના નેતા યુમનમ ખેમચંદ સિંહ મણિપુરના 13મા મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેઓ મૈતેઈ સમુદાયમાંથી આવે છે. તેમની સાથે નાગા સમુદાયના લોસી દિખો અને કુકી સમુદાયના નેમચા કિપગેને નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા. નેમચા કિપગેને દિલ્હીના મણિપુર ભવનથી વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા શપથ લીધા. આ નવી સરકારની રચના પ્રેસિડન્ટ્સ રૂલ પછી થઈ છે, જે ફેબ્રુઆરી 2025માં લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો, કારણ કે મે 2023થી મૈતેઈ-કુકી વચ્ચેની જાતિ હિંસાને કારણે અસ્થિરતા વધી હતી.

નેમચા કિપગેન 2017 અને 2022માં કાંગપોક્પીથી ભાજપના ધારાસભ્ય છે. તેઓ બીરેન સિંહની પહેલી સરકારમાં સામાજિક કલ્યાણ અને સહકાર મંત્રી હતા અને બીજી સરકારમાં વાણિજ્ય, ઉદ્યોગ, વસ્ત્ર અને સહકાર વિભાગના કેબિનેટ મંત્રી હતા. મૈતેઈ-કુકી હિંસા દરમિયાન તેમનું સરકારી આવાસ સળગાવી દેવામાં આવ્યું હતું. તેઓ તે 10 કુકી ધારાસભ્યોમાંથી એક છે જેમણે પહાડી વિસ્તારો માટે અલગ વહીવટની માંગ કરી હતી.

કુકી-મૈતેઈ વચ્ચેની હિંસાના 3 મુખ્ય કારણો:

1. ST (અનુસૂચિત જનજાતિ) દરજ્જાની માંગ: 14 એપ્રિલ 2023ના રોજ મણિપુર હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકારને મૈતેઈ સમુદાયને ST દરજ્જો આપવા ભલામણ મોકલવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આથી કુકી સમુદાયમાં આક્રોશ ફેલાયો. કુકીઓને ડર છે કે મૈતેઈને ST મળશે તો તેઓ પહાડી વિસ્તારોમાં જમીન ખરીદી શકશે, જે તેમના અસ્તિત્વને જોખમમાં મૂકશે. મણિપુરની 10% જમીન ઇમ્ફાલ ખીણમાં છે જ્યાં મૈતેઈ બહુમતીમાં છે, બાકી 90% પહાડી વિસ્તાર કુકી અને નાગાનો છે.
2. અલગ કુકી વહીવટની માંગ: કુકી સમુદાય 'કુકીલેન્ડ' અથવા 'ઝૂમલેન્ડ' તરીકે અલગ વહીવટી સ્વાયત્તતા માંગે છે. મૈતેઈ અને સરકાર આને રાજ્યની અખંડિતતા માટે ખતરો માને છે.
3. કુકી પર ડ્રગ્સ તસ્કરીના આરોપ: કુકી સમુદાય પર મ્યાનમારથી ડ્રગ્સ તસ્કરી અને અફીણની ખેતીના આરોપ છે, જેનાથી તેમનો સરકાર પ્રત્યે અવિશ્વાસ વધ્યો છે. કુકીઓ કહે છે કે આ તેમને બદનામ કરવાનું કાવતરું છે.

હાલ વિસ્તારમાં તણાવપૂર્ણ વાતાવરણ છે અને સુરક્ષા દળો દ્વારા પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. વધુ વિગતોની રાહ જોવાઈ રહી છે.