₹10ની દવા ₹100માં કેમ? કેન્સરની દવાઓના ભાવ પર સુપ્રીમ કોર્ટના સવાલોથી ખળભળાટ!

Supreme Court Cancer Drug Prices: કેન્સરની સારવારમાં વપરાતી દવાઓના ભાવ અને ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા વસૂલવામાં આવતી કિંમતનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્સરની દવાઓની કિંમત નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા અંગે કેન્દ્ર સરકારને સવાલો કર્યા છે. કોર્ટે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે ₹100ની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) ધરાવતી દવા રિટેલર્સને માત્ર ₹10થી ₹20માં મળતી હોય, તો તેની કિંમત અને દર્દીઓ પાસેથી વસૂલાતી રકમ વચ્ચે આટલો મોટો તફાવત કેમ છે? સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે દવાઓના ભાવ અંગે સરકાર પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગી અને પૂછ્યું કે બિન-નિર્ધારિત દવાઓ માટે આવી કિંમત-નિર્ધારણ વ્યવસ્થાને મંજૂરી શા માટે આપવામાં આવી છે. કેન્સરની સારવાર લાંબી અને ખર્ચાળ હોવાને કારણે દવાઓના ભાવનો આ મુદ્દો દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનો માટે ખાસ મહત્ત્વનો છે.

કેન્સરની દવાઓના ભાવ પર કેન્દ્ર સરકારની શું દલીલ?
કેન્દ્ર સરકારે સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું કે કેન્સરની દવાઓ પર લાગુ 30 ટકા ટ્રેડ માર્જિનની મર્યાદા રિટેલર માટેના પ્રાઇસ ટુ રિટેલર (PTR) પર નહીં, પરંતુ મહત્તમ છૂટક કિંમત એટલે કે MRP પર લાગુ પડે છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, દવાઓના ભાવ નક્કી કરતી વખતે તમામ સંબંધિત પક્ષોના હિતો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, આ દલીલ સામે સુપ્રીમ કોર્ટે અસંતોષ વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે, “અહીં કોઈ સંતુલન નથી.” કોર્ટે દવાઓની ખરીદી કિંમત, રિટેલ કિંમત અને દર્દીઓ પાસેથી વસૂલવામાં આવતી રકમ વચ્ચેના તફાવત અંગે વધુ સ્પષ્ટતા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.

ખાનગી હોસ્પિટલોને સુપ્રીમ કોર્ટની કડક ટકોર
સુપ્રીમ કોર્ટે ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા દવાઓની કિંમતમાં કરવામાં આવતા મોટા વધારા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા. કોર્ટે જણાવ્યું કે ખાનગી હોસ્પિટલો તેમની સારવાર, સેવાઓ અને માળખાગત સુવિધાઓ માટે ફી વસૂલ કરી શકે છે, પરંતુ દવાઓની કિંમત નિર્ધારિત ખર્ચ કરતાં 100 કે 200 ગણી વધારે રાખવાને યોગ્ય ઠેરવી શકાય નહીં. કોર્ટે ટકોર કરતાં કહ્યું કે હોસ્પિટલોએ તેમના સંચાલન અને અન્ય ખર્ચ માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ, પરંતુ દવાઓના ઊંચા ભાવના માધ્યમથી દર્દીઓ પર અસહ્ય આર્થિક બોજ નાખવો યોગ્ય નથી. આ ટિપ્પણીઓથી કેન્સરની દવાઓના ભાવ, ખાનગી હોસ્પિટલોના બિલિંગ અને દર્દીઓના સારવાર ખર્ચ અંગેની ચર્ચા ફરી તેજ બની છે.

ખાનગી હોસ્પિટલોએ કોર્ટમાં શું દલીલ કરી?
ખાનગી હોસ્પિટલો તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગીએ દલીલ કરી હતી કે દેશની જાહેર આરોગ્ય વ્યવસ્થા પર મોટો બોજ હોવાથી ખાનગી હોસ્પિટલોની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેમણે જણાવ્યું કે ખાનગી હોસ્પિટલોની આવકનો મોટો હિસ્સો વીમા કંપનીઓ અને સરકારી આરોગ્ય યોજનાઓમાંથી આવે છે, જ્યારે બહારથી સારવાર માટે આવતા દર્દીઓનો હિસ્સો આશરે 30 ટકા છે. રોહતગીએ એમ પણ દલીલ કરી કે નકલી દવાઓના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને હોસ્પિટલો દર્દીઓને બહારથી દવાઓ ખરીદવા માટે કહી શકતી નથી. આ ઉપરાંત, હોસ્પિટલોએ 24 કલાક સારવારની સુવિધા, સ્ટાફ અને માળખાગત વ્યવસ્થા જાળવવા માટે સતત ખર્ચ કરવો પડે છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે હોસ્પિટલના સંચાલન અને માળખાગત સુવિધાઓના ખર્ચને દવાઓની કિંમતમાં અસાધારણ વધારો કરવા માટેનું યોગ્ય કારણ ગણી શકાય નહીં.

કેન્સરની સારવારના ખર્ચ પર શું અસર પડશે?
સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણીમાં ઉઠેલા સવાલો કેન્સરની દવાઓની કિંમત નક્કી કરવાની નીતિ, ટ્રેડ માર્જિન અને ખાનગી હોસ્પિટલોની બિલિંગ વ્યવસ્થા અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ ચર્ચા ઊભી કરે છે. કેન્સરની સારવાર દરમિયાન દવાઓનો ખર્ચ ઘણા દર્દીઓ માટે મોટો આર્થિક પડકાર બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં દવાઓની ખરીદી કિંમત અને દર્દીઓ પાસેથી વસૂલવામાં આવતી કિંમત વચ્ચેનો તફાવત પારદર્શક હોવો જરૂરી છે. હવે આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત પક્ષો તરફથી આગળ શું સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે છે, તેના પર નજર રહેશે.