કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે બુધવારે રાષ્ટ્રીય ગીત 'વંદે માતરમ્'ના ગાન અને પ્રસારણ માટે નવી અને વિસ્તૃત ગાઇડલાઇન્સ જારી કરી છે.
અત્યાર સુધી રાષ્ટ્રગાન 'જન ગણ મન' માટે સ્પષ્ટ નિયમો હતા, પરંતુ રાષ્ટ્રીય ગીત માટે કોઈ સત્તાવાર પ્રોટોકોલ નહોતો. હવે સરકારે તે મડાગાંઠ ઉકેલી દીધી છે.
નવા નિયમો અનુસાર, હવે તમામ સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં 'વંદે માતરમ્' ના&nbsp;6 છંદ (Stanzas) ગાવા અથવા વગાડવા અનિવાર્ય રહેશે. આ આખા ગીતનો સમયગાળો 3 મિનિટ અને 10 સેકન્ડ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવતી વખતે, રાષ્ટ્રપતિ કે રાજ્યપાલના આગમન સમયે અને તેમના સંબોધન પહેલા તથા પછી આ ગીત વગાડવામાં આવશે.
જો રાષ્ટ્રગાન અને રાષ્ટ્રીય ગીત બંને એકસાથે વગાડવાના હોય, તો 'વંદે માતરમ્' પ્રથમ વગાડવામાં આવશે અને શ્રોતાઓએ સાવધાનની મુદ્રામાં ઊભા રહેવું પડશે. &nbsp;વંદે માતરમ્' ના 6 ચંદ આવા રહેશે.&nbsp;&nbsp;
छंद 1
 वन्दे मातरम्। सुजलां सुफलां मलयजशीतलाम्। शस्यशामलां मातरम्। शुभ्रज्योत्स्नापुलकितयामिनीं। फुल्लकुसुमितद्रुमदलशोभिनीं। सुहासिनीं सुमधुर भाषिणीं। 
छंद 2
 वन्दे मातरम्। कोटि-कोटि-कण्ठ-कल-कल-निनाद-कराले। कोटि-कोटि-भुजैर्धृत-खरकरवाले। अबला केन मा एत बले। बहुबलधारिणीं नमामि तारिणीं। रिपुदलवारिणीं मातर...&nbsp;
छंद 3
 वन्दे मातरम्। तुमि विद्या, तुमि धर्म। तुमि हृदि, तुमि मर्म। त्वं हि प्राणाः शरीरे। बाहुते तुमि मा शक्ति। हृदये तुमि मा भक्ति। तोमारई प्रतिमा गडि...
छंद 4
 वन्दे मातरम्। त्वं हि दुर्गा दशप्रहरणधारिणी। कमला कमलदलविहारिणी। वाणी विद्यादायिनी। नमामि त्वाम्। नमामि कमलां अमलां अतुलां। सुजलां सुफलां मातरम्...
छंद 5
 वन्दे मातरम्। श्यामलां सरलां सुस्मितां भूषितां। धरणीं भरणीं मातरम्। शत्रु-दल-वारिणीं। मातरम्।। वन्दे मातरम्।।
छंद 6
वन्दे मातरम्। त्वं हि शक्ति, त्वं हि शक्ति। त्वं हि शक्ति मातरम्। वन्दे मातरम्।।&nbsp;
શાળાઓ અને સિનેમા હોલ માટે નિયમો
સરકારે આદેશ આપ્યો છે કે દેશની તમામ શાળાઓમાં દિવસની શરૂઆત 'વંદે માતરમ્' ના સામૂહિક ગાન સાથે કરવાની રહેશે. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રત્યે સન્માન જળવાય તે માટે વિશેષ પ્રયાસો કરવા પડશે.
જોકે, સિનેમા હોલ માટે સરકારે મોટી સ્પષ્ટતા કરી છે. જો કોઈ ફિલ્મ કે ડોક્યુમેન્ટરીના ભાગરૂપે 'વંદે માતરમ્' વગાડવામાં આવે, તો પ્રેક્ષકોએ ઊભા રહેવું અનિવાર્ય નથી. સરકારે નોંધ્યું છે કે ફિલ્મ દરમિયાન ઊભા થવાથી અન્ય પ્રેક્ષકોને ખલેલ પહોંચે છે અને પ્રસ્તુતિમાં અડચણ આવે છે.
ગૃહ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ પણ પ્રસંગે માતૃભૂમિના સન્માનમાં આ ગીત ગાઈ શકાય છે, પરંતુ તેની ગરિમા અને શિષ્ટાચાર જળવાવો જોઈએ. બેન્ડ સાથે ગાન કરવાનું હોય ત્યારે અગાઉ ડ્રમ રોલ કે બ્યુગલ વગાડીને પ્રેક્ષકોને સાવધાન કરવા જરૂરી છે.

'વંદે માતરમ્'ની નવી ગાઇડલાઇન્સ

સિનેમા હોલમાં ફિલ્મ દરમિયાન વંદે માતરમ્ વાગે તો ઊભા રહેવું જરૂરી નથી, 3 મિનિટ 10 સેકન્ડનું

February 11, 2026 | 09:53 IST