ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ 8600થી વધુ ફરિયાદો

કેન્દ્ર સરકારે લોકસભામાં મોટો ખુલાસો કર્યો છે કે 2016થી 2025 સુધીના દસ વર્ષના ગાળામાં વર્તમાન ન્યાયાધીશો (સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટ) વિરુદ્ધ કુલ 8,639 ફરિયાદો મળી છે. આ માહિતી કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયના રાજ્યમંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલએ લોકસભામાં લેખિત જવાબમાં આપી છે.

સૌથી વધુ ફરિયાદો વર્ષ 2024માં મળી હતી, જ્યારે 1,170 ફરિયાદો નોંધાઈ. ત્યારબાદ 2025માં 1,102 ફરિયાદો આવી. આંકડાઓમાં વધઘટ જોવા મળે છે – 2016માં 729, 2017માં 682, 2018માં 717, 2019માં 1,037, 2020માં 518 (સૌથી ઓછી), 2021માં 686, 2022માં 1,012 અને 2023માં 977 ફરિયાદો મળી હતી.

ફરિયાદોની તપાસ કોણ કરે છે? મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ તમામ ફરિયાદોની તપાસ ન્યાયતંત્રની આંતરિક પદ્ધતિ (In-House Mechanism) દ્વારા જ થાય છે, સરકાર દ્વારા નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે 1997માં બે મહત્વના ઠરાવો પસાર કર્યા હતા:

• ‘The Restatement of Values of Judicial Life’ – ન્યાયાધીશો માટે નૈતિક મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતો નક્કી કરે છે.
• ‘In-House Procedure’ – ન્યાયિક મૂલ્યોનું ઉલ્લંઘન કરનારા ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ સુધારાત્મક કાર્યવાહીની જોગવાઈ કરે છે.

ફરિયાદો ક્યાં અને કેવી રીતે દાખલ કરવી?

• સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશો અને હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ ફરિયાદો ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) પાસે જ મોકલવી પડે છે.
• હાઈકોર્ટના અન્ય ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ ફરિયાદો તે હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સાંભળે છે.

સરકારના CPGRAMS પોર્ટલ અથવા અન્ય કોઈ માધ્યમ દ્વારા મળતી ફરિયાદો પણ સીધી CJI અથવા સંબંધિત મુખ્ય ન્યાયાધીશને મોકલવામાં આવે છે. ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા બંધારણમાં સુરક્ષિત છે અને આવી ફરિયાદોનું નિરાકરણ આંતરિક પદ્ધતિ દ્વારા જ થાય છે.

આ આંકડાઓ ન્યાયતંત્ર પર જાહેર વિશ્વાસ અને ફરિયાદોના વધતા વલણને દર્શાવે છે, ખાસ કરીને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં. તપાસ અને કાર્યવાહીની વિગતો ન્યાયતંત્ર પોતે જ સંભાળે છે.