GST 2.0 મંજૂર: જાણો શું સસ્તું, શું મોંઘું થશે?

GST 2.0 મંજૂર: 22 સપ્ટેમ્બરથી શું સસ્તું અને શું મોંઘું થશે?

ભારત સરકારે GST (Goods and Services Tax) માં મોટા સુધારા કરીને GST 2.0ને મંજૂરી આપી છે. આ સુધારા 22 સપ્ટેમ્બર 2025થી અમલમાં આવશે, જે નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે છે અને દિવાળી પહેલાં ઉપભોક્તાઓને રાહત આપવા માટે યોજાયેલા છે. GST કાઉન્સિલની 56મી બેઠકમાં આ નિર્ણય લેવાયો છે, જેમાં ટેક્સ સ્લેબને સરળ બનાવીને 5% અને 18%ના મુખ્ય બે સ્લેબમાં લાવવામાં આવ્યા છે. 12% અને 28%ના સ્લેબને હટાવીને મોટા ભાગના વસ્તુઓને નીચા દરે ખસેડવામાં આવ્યા છે, જેનાથી રોજિંદા વસ્તુઓ સસ્તી થશે. જોકે, 'સિન' વસ્તુઓ (જેમ કે તમાકુ, મદ્ય) અને વૈભવી વસ્તુઓ પર 40%નો ખાસ દર લાગુ થશે, જે તેને મોંઘી બનાવશે.

આ સુધારા 'ઈઝ ઓફ લિવિંગ' અને 'ઈઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ'ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે છે, જેમાં MSME (મધ્યમ અને નાના ઉદ્યોગો)ને વધુ રાહત મળશે. વધુમાં, કમ્પ્લાયન્સને સરળ બનાવવા માટે પ્રી-ફિલ્ડ GST રિટર્ન, ઝડપી રિફંડ અને ઓનલાઈન રજિસ્ટ્રેશન જેવા પગલાં લેવાયા છે. આ ફેરફારો અમેરિકાના ટ્રમ્પ ટેરિફના પડકારો વચ્ચે ભારતીય અર્થતંત્રને મજબૂત કરવા માટે છે, જે ઉપભોક્તા માંગ વધારશે અને આર્થિક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપશે.

શું સસ્તું થશે? (નીચા GST દરથી)

મોટા ભાગની રોજિંદા વસ્તુઓ અને સેવાઓ પર GST દરમાં ઘટાડો થશે, જેનાથી કિંમતો 5-10% સુધી ઘટી શકે છે. ખાસ કરીને FMCG (ફાસ્ટ-મુવિંગ કન્ઝ્યુમર ગુડ્સ), ઓટોમોબાઈલ, ઈન્સ્યોરન્સ અને રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરને ફાયદો થશે. નીચેનું ટેબલ મુખ્ય ફેરફારો દર્શાવે છે

ખાદ્ય પદાર્થો (બટર, ઘી, કોર્ન ફ્લેક્સ, નમકીન, પાસ્તા, ઈન્સ્ટન્ટ નૂડલ્સ, કોફી) 12-18% 5% 7-13% સસ્તું ડેરી પ્રોડક્ટ્સ (UHT મિલ્ક, પનીર, ભારતીય બ્રેડ જેમ કે રોટી/પરાઠા) 5% 0% (ટેક્સ-ફ્રી) 5% સુધી સસ્તું ટોઈલેટરીઝ (હેર ઓઈલ, શેમ્પૂ, સાબુ, ટૂથપેસ્ટ, ટૂથબ્રશ) 18% 5% 13% સુધી સસ્તું ઘરેણાં વસ્તુઓ (બાઈસિકલ, વુડન કિચનવેર, ટેબલ-ચેર) 12-18% 5% 7-13% સસ્તું ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને વ્હાઈટ ગુડ્સ (એસી, ટીવી >32 ઈંચ, ફ્રિજ, વોશિંગ મશીન, સિમેન્ટ) 28% 18% 10% સુધી સસ્તું છોટી કાર અને બાઈક્સ (એન્જિન <1200cc પેટ્રોલ/<1500cc ડીઝલ, બાઈક <350cc) 28% 18% 10% સુધી સસ્તું ઓટો પાર્ટ્સ, ટ્રેક્ટર્સ, બસ-ટ્રક 28% 18% 10% સુધી સસ્તું ઈન્સ્યોરન્સ (હેલ્થ, લાઈફ, મેડિકલ) 18% 5% અથવા ઓછું 13% સુધી સસ્તું રિન્યુએબલ એનર્જી (સોલાર પેનલ, વિન્ડમિલ) 12% 5% 7% સુધી સસ્તું દવાઓ, ડાયગ્નોસ્ટિક કીટ્સ, સ્પેક્ટેકલ્સ, હેન્ડીક્રાફ્ટ્સ 12% 5% 7% સુધી સસ્તું

 

આ ફેરફારો 99% 12% સ્લેબની વસ્તુઓને 5%માં અને 90% 28% સ્લેબની વસ્તુઓને 18%માં ખસેડશે, જેનાથી મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને માસિક ₹500-2000ની બચત થઈ શકે છે. FMCG કંપનીઓ જેમ કે HUL, Emami અને Maricoને વેચાણ વધારાનો ફાયદો થશે.

શું મોંઘું થશે? (ઉચ્ચ GST દરથી)

જ્યારે મોટા ભાગની વસ્તુઓ સસ્તી થશે, ત્યારે વૈભવી અને અનિચ્છનીય વસ્તુઓ પર દર વધશે, જેનાથી તેમની કિંમતો 10-20% વધી શકે છે. આનો ઉદ્દેશ્ય તેમને નિયંત્રિત કરવાનો છે અને સરકારી આવક જાળવવાનો છે. નીચેનું ટેબલ મુખ્ય ફેરફારો દર્શાવે છે:

SUV, મોટી બાઈક્સ (>350cc), યોટ્સ, વૈભવી કાર 28% 40% 12% સુધી મોંઘું સિન ગુડ્સ (તમાકુ, સિગારેટ, ગુટખા, પાન મસાલા, ચેવિંગ ટોબેકો, બીડી) 28% + કોમ્પન્સેશન સેસ 28% + સેસ (ચાલુ રહેશે, માર્ચ 2026 સુધી) કોઈ મોટો ફેરફાર નહીં, પરંતુ અસરશીલ 40% સુધી સુગરી ડ્રિંક્સ, વાયુયુક્ત પીણાં 28% + સેસ 40% 12% સુધી મોંઘું કોલ (ખનિજ કોલ) 5% 18% 13% સુધી મોંઘું રેસ્ટોરન્ટ્સ (આલ્કોહોલ સાથે), લોટરી સેવાઓ 18-28% 18-40% (નવા નિયમો સાથે) 10-12% સુધી મોંઘું

 

આ વસ્તુઓ પર વધારાનો દર સરકારી આવકને સ્થિર રાખવા અને અનિચ્છનીય વસ્તુઓના વપરાશને ઘટાડવા માટે છે. તમાકુ અને તમાકુ પ્રોડક્ટ્સ પર હાલના દર જ ચાલુ રહેશે, પરંતુ કોમ્પન્સેશન સેસ માર્ચ 2026 સુધી ચાલશે.

આ સુધારાઓની અસર અને અંતિમ વિચાર

GST 2.0થી ભારતીય અર્થતંત્રને વેઇટ ₹45,000-85,000 કરોડની રેવન્યુ લોસ થઈ શકે છે, પરંતુ વધુ ઉપભોક્ન અને વેચાણથી તેની પૂર્તિ થશે. ઉદ્યોગો જેમ કે ઓટો (મારુતિ, હીરો), કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ (વોડાફોન, એસીસ) અને ઈન્સ્યોરન્સને મોટો ફાયદો થશે, જ્યારે તમાકુ અને કોલ સેક્ટરને નુકસાન. રોકાણકારો માટે આ સ્ટોક માર્કેટમાં રેલી લાવી શકે છે, ખાસ કરીને ફેસ્ટિવ સીઝનમાં.

જો તમારો વ્યવસાય GST-રજિસ્ટર્ડ છે, તો નવા દરો અનુસાર અપડેટ થવું જરૂરી છે. વધુ વિગતો માટે GST પોર્ટલ (gst.gov.in) તપાસો અથવા કાર્યક્ષમ CAની સલાહ લો.