બોમ્બે હાઇકોર્ટે અનિલ અંબાણીને આપ્યો ઝટકો

ઉદ્યોગપતિ અનિલ અંબાણીને બોમ્બે હાઈકોર્ટમાંથી મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે (ચીફ જસ્ટિસ ચંદ્રશેખર અને જસ્ટિસ ગૌતમ અંકડ) સિંગલ બેન્ચના વચગાળાના આદેશને રદ કરી દીધો છે, જેમાં સ્ટેટ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), બેન્ક ઓફ બરોડા, IDBI બેન્ક અને ઈન્ડિયન ઓવરસીઝ બેન્ક દ્વારા અનિલ અંબાણી તથા તેમની કંપની રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ લિમિટેડ (RCom)ના લોન ખાતાઓને 'ફ્રૉડ' જાહેર કરવાની કાર્યવાહી પર રોક લગાવવામાં આવી હતી.

સિંગલ બેન્ચ (જસ્ટિસ મિલિંદ જાધવ)એ ૨૪ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ અનિલ અંબાણીની અરજી પર વચગાળાની રાહત આપી હતી અને બેન્કોને કારણ જણાવો નોટિસના આધારે ફ્રૉડ વર્ગીકરણની કાર્યવાહી આગળ વધારતા અટકાવી દીધી હતી. સિંગલ બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે બેન્કોએ નિયુક્ત કરેલા એક્સટર્નલ ઓડિટર BDO LLPનો ફોરેન્સિક ઓડિટ રિપોર્ટ RBIના ૨૦૨૪ના માસ્ટર સર્ક્યુલર અનુસાર યોગ્ય નથી, કારણ કે તેમાં ક્વોલિફાઈડ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA)ની સહી નથી. આ ઉપરાંત BDO LLP પહેલાં જ બેન્કો માટે કન્સલ્ટન્ટ તરીકે કામ કરી ચૂક્યું હોવાથી તે સ્વતંત્ર નથી ગણી શકાય. સિંગલ બેન્ચે ચેતવણી આપી હતી કે ફ્રૉડ જાહેર કરવાથી કંપનીને નવી લોન નહીં મળે, નોકરીઓ જોખમાશે, ફોજદારી કાર્યવાહી થશે અને પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન થશે.

બેન્કોએ આ આદેશ સામે ડિવિઝન બેન્ચમાં અપીલ કરી હતી. બેન્કોની દલીલ હતી કે RBIના માસ્ટર સર્ક્યુલરની વેલિડિટી પહેલાં જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં જાળવી રાખવામાં આવી છે અને બેન્કોને ફ્રૉડ વર્ગીકરણનો અધિકાર છે. RBI ખુદ એકાઉન્ટને ફ્રૉડ જાહેર કરતું નથી, તે બેન્કોનું કામ છે. બેન્કોએ એ પણ કહ્યું કે અનિલ અંબાણીએ ઓડિટરની લાયકાતનો મુદ્દો ખૂબ મોડો ઉઠાવ્યો છે.

ડિવિઝન બેન્ચે બેન્કોની દલીલો સ્વીકારી અને સિંગલ બેન્ચના વચગાળાના આદેશને રદ કરી દીધો. આથી હવે બેન્કો અનિલ અંબાણી અને RComના લોન ખાતાઓને ફ્રૉડ જાહેર કરવાની કાર્યવાહી આગળ વધારી શકશે. આના પરિણામે અનિલ અંબાણીને નવી લોન મળવાનું મુશ્કેલ બનશે, તેમની કંપનીઓ પર વધુ દબાણ આવશે અને કેટલાક કિસ્સામાં ફોજદારી કાર્યવાહી પણ શરૂ થઈ શકે છે.

સમગ્ર કેસની પૃષ્ઠભૂમિ આ મામલો રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ (RCom)ના લોન ડિફોલ્ટ સાથે જોડાયેલો છે. ૨૦૧૩થી ૨૦૧૭ના સમયગાળા માટે બેન્કોએ ફોરેન્સિક ઓડિટ કરાવ્યું હતું, જેમાં BDO LLPને નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું હતું. આ રિપોર્ટના આધારે બેન્કોએ અનિલ અંબાણી અને RComને કારણ જણાવો નોટિસ જારી કરી અને ખાતાઓને ફ્રૉડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.

અનિલ અંબાણીએ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરીને આ નોટિસ અને કાર્યવાહીને પડકારી હતી. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે BDO LLP એકાઉન્ટિંગ કન્સલ્ટન્સી ફર્મ છે, ઓડિટ ફર્મ નથી અને તેના રિપોર્ટ પર CAની સહી નથી, જે RBIના નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે. તેમણે એ પણ કહ્યું કે BDO LLP પહેલાં બેન્કો માટે કન્સલ્ટન્ટ તરીકે કામ કરી ચૂક્યું છે, તેથી તે સ્વતંત્ર નથી.

સિંગલ બેન્ચે આ દલીલો સ્વીકારી અને બેન્કોને ઠપકો આપ્યો હતો કે તેઓએ ૨૦૧૯માં ફોરેન્સિક ઓડિટનો નિર્ણય લીધો હતો, તો ત્યાં સુધી શું કરી રહ્યા હતા? પરંતુ ડિવિઝન બેન્ચે આ તમામ મુદ્દાઓને નકારી કાઢ્યા અને બેન્કોની અપીલ માન્ય રાખી.

આ નિર્ણયથી અનિલ અંબાણીની આર્થિક મુશ્કેલીઓ વધુ વધી શકે છે, કારણ કે ફ્રૉડ વર્ગીકરણથી તેમને નવી ફાઈનાન્સિંગ મળવાનું મુશ્કેલ બનશે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ક્રિમિનલ પ્રોસીડિંગ પણ શરૂ થઈ શકે છે. આ કેસ ભારતીય બેન્કિંગ વ્યવસ્થા, ફ્રૉડ વર્ગીકરણની પ્રક્રિયા અને ઉદ્યોગપતિઓની જવાબદારી પર મોટી ચર્ચા ઉભી કરી રહ્યો છે.